Coalitie zal Kaczynski veel hoofdbrekens kosten

De euforie in het kamp van Lech Kaczynski, de verrassende winnaar van de Poolse presidentsverkiezingen, heeft niet lang geduurd. Zijn overwinning van zondag wordt overschaduwd door de problemen waarmee zijn partij Recht en Gerechtigheid bij de regeringsonderhandelingen wordt geconfronteerd....

Typerend voor de roes waarin de behoudende volgelingen van Kaczynski tijdens de verkiezingsavond verkeerden, was de boodschap die een van zijn naaste medewerkers nog voor de bekendmaking van de uitslag had voor de in een feestzaal van Warschau verzamelde aanhang: ‘Ik mag nog niet zeggen wie er gewonnen heeft, maar ik nodig jullie uit voor het buffet. Laat de kans niet liggen. Het zijn de laatste broodjes van de Derde Republiek.’

De Derde Republiek, zoals Polen sinds 1989 officieel heet, staat symbool voor het door schandalen geplaagde land, waarmee Kaczynski tijdens de verkiezingscampagne korte metten beloofde te maken. Op zijn affiches liet hij zich portretteren als de president van de Vierde Republiek. Maar het ziet er naar uit dat de aangekondigde revolutie nog even op zich zal laten wachten.

Tijdens zijn overwinningstoespraak repte Kaczynski met geen woord over een republiek, laat staan over een revolutie. ‘Polen heeft een schuldafrekening nodig’, bekende hij, ‘maar verzoening heeft Polen nog veel meer nodig.’

Kaczynski’s oproep was duidelijk niet alleen gericht aan de Polen die zijn mengsel van patriottisme en anticommunisme niet lusten. Zijn boodschap was ook en vooral bestemd voor de verliezer van de presidentsverkiezingen, het Burgerplatform, met wie Recht en Gerechtigheid een regeringscoalitie wil vormen.

De grootste verschillen tussen beide partijen liggen op economisch gebied, waar het liberalisme van Donald Tusk, de verliezer van zondag, duidelijk contrasteert met het pleidooi van Kaczynski voor een solidair Polen. Maar uit de milde reactie van de financiële wereld op de uitslag van de presidentsverkiezingen valt af te leiden dat de kloof niet onoverbrugbaar is. De zloty verloor maandag amper in waarde.

Met de presidentsverkiezingen achter de rug zou niets meer de totstandkoming van een rechtse coalitie in de weg mogen staan, maar niets is minder waar. De tweede nederlaag in amper een maand tijd is bij het Burgerplatform hard aangekomen. Net zoals bij de parlementsverkiezingen van september hadden de peilingen ten onrechte een riante overwinning voorspeld. De bijwijlen brutale campagne heeft de bereidheid om met de partij van Kaczynski in zee te gaan er niet op verbeterd.

Zondag twijfelde een van de kopstukken van het Burgerplatform al aan het nut van een coalitie met Recht en Gerechtigheid. Hij is geen uitzondering. Laat Kaczynski maar steun zoeken bij de partijen die hem zondag aan een overwinning geholpen hebben, menen de meest verbitterde aanhangers van Tusk. In dat geval zou Recht en Gerechtigheid een beroep moeten doen op populisten en katholieke nationalisten.

Zo’n vaart zal het waarschijnlijk niet lopen. Kazimierz Marcinkiewicz, de door Recht en Gerechtigheid voorgestelde premier, liet maandag duidelijk weten dat wat hem betreft alleen een coalitie met het Burgerplatform tot de mogelijkheden behoort. Om een akkoord te vergemakkelijken, kreeg Tusk het voorzitterschap van de Sejm, de Poolse Tweede Kamer, aangeboden. Ook bij de samenstelling van de regering zou het Burgerplatform op een speciale behandeling kunnen rekenen. Ondanks het zetelverschil zouden de ministerportefeuilles netjes worden verdeeld tussen beide partijen.

Of het Burgerplatform de uitgestoken hand van Recht en Gerechtigheid aanvaardt, moet de volgende dagen blijken. Op 31 oktober wil Marcinkiewicz zijn regering klaar hebben. Een ding is wél zeker: door de overwinning van Kaczynski is de grote schoonmaak die beide partijen na vier jaar links bestuur aan hun kiezers hebben beloofd onder een slecht gesternte begonnen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden