Vier vragen over Het CNV-plan

CNV pleit voor een rem op arbeidsmigratie, maar kan dat wel?

Vakbond CNV luidt de noodklok over arbeidsmigranten. Mensen uit Oost-Europa die in Nederland laaggeschoold werk doen, drukken de loonontwikkeling in de sectoren waar ze werken, stelt de bond. Het voorstel: de migratie moet aan banden. Vier vragen over het CNV-plan.

Medestander op dit thema van de CNV, de SP. ‘Nederland moet weer zeggenschap krijgen over wie hier komt werken en onder welke voorwaarden. Alleen dan kunnen we uitbuiting en druk op de lonen voorkomen’, schreef SP-leider Lilian Marijnissen vorige maand in een opiniestuk in Trouw. Beeld ANP

Wat wil vakbond CNV precies?

Vakbond CNV, met zo’n 250 duizend leden de tweede bond van Nederland, pleit voor een ‘noodstop’ op arbeidsmigratie. Als het aan de bond ligt, mogen werkgevers in sectoren waar veel migranten werken alleen nog bij uitzondering extra buitenlandse werknemers inhuren. De bond formuleert drie beperkende factoren: veel migranten, geen personeelstekort en een lage loongroei. Als hier sprake van is, dan zouden werkgevers eerst hun vacatures moeten invullen met Nederlandse werknemers.

CNV ziet een verband tussen de achterblijvende loongroei en de honderdduizenden arbeidsmigranten die in Nederland werken. Veel mensen uit onder meer Polen, Roemenië, Bulgarije en Spanje werken hier in de kassen, op het land, in distributiecentra en fabrieken. Ze werken in ploegendiensten, verdienen minimumloon of iets daarboven en wonen in groepshuisvesting op vakantieparken en in ‘Polenhotels’. Nederlandse werknemers staan volgens CNV minder sterk tegenover hun werkgevers omdat mensen uit andere EU-landen zonder morren akkoord gaan met het Nederlandse minimumloon en sobere arbeidsomstandigheden.

Niet alleen Nederlandse werknemers zijn gebaat bij regulering van arbeidsmigratie, stelt CNV, ook de arbeidsmigranten zelf en hun landen van herkomst zijn dat. De migranten zijn nog steeds vaak slachtoffer van uitbuiting; arbeidsinspecties die hierop moeten toezien, zijn onderbezet. Tegelijkertijd leven in Oost-Europese landen zorgen over de leegloop richting andere EU-lidstaten. ‘Een meerderheid van de bevolking van Zuid- en Oost-Europese landen wil dat de overheid maatregelen neemt’, schrijft CNV.

Genoeg reden dus om een noodstop in te bouwen, vindt de bond. Maar is het haalbaar?

Nee, zegt Frans Pennings, hoogleraar sociaal recht aan de Universiteit Utrecht. Een van de pijlers van de Europese Unie is het vrije verkeer van personen. Inwoners van de EU kunnen zonder belemmeringen overal in de EU aan de slag. Het voorstel van het CNV is in strijd met dit principe, stelt Pennings. Slechts bij hoge uitzondering kan een lidstaat beperkingen opleggen aan arbeidsmigratie. ‘Zo’n noodstop (waar CNV voor pleit, red.) is ondenkbaar, behalve in de allerergste noodsituatie. Daarvan is absoluut geen sprake.’

De hoogleraar vindt het ‘flauw’ om het Europees recht als boeman aan te wijzen. Economen noemen niet arbeidsmigratie, maar de flexibilisering van de arbeidsmarkt als oorzaak van de achterblijvende lonen, zegt hij.

De vakbond stipt terechte zorgen aan, maar biedt de verkeerde oplossing, vindt Pennings. CNV slaat een stap over door de handhaving niet adequaat te benoemen en vervolgens te pleiten voor een rem op migratie. ‘Begin bij het verbeteren van de handhaving. En richt je pijlen op de flexibilisering. Daar hebben Nederlandse werknemers en migranten profijt van.’

Hoe denken politici over het CNV-voorstel?

Het CNV heeft op dit thema in elk geval één uitgesproken medestander in de Kamer: de SP. ‘Nederland moet weer zeggenschap krijgen over wie hier komt werken en onder welke voorwaarden. Alleen dan kunnen we uitbuiting en druk op de lonen voorkomen’, schreef SP-leider Lilian Marijnissen vorige maand in een opiniestuk in Trouw. Marijnissen deelt de analyse van het CNV en meent net als de bond dat Nederland strengere eisen moet stellen aan arbeidsmigratie.

PvdA-Kamerlid Gijs van Dijk vindt inperken van migratie ‘te ver’ gaan. Hij wil juist, net als hoogleraar Pennings, meer inzetten op strengere handhaving van de uitzendsector. ‘Malafide uitzendbureaus moeten worden aangepakt.’ Daarnaast gelooft hij in het bevorderen van sociale regels in Europa, in plaats van het inperken van migratie.

Bij het huidige kabinet hoeft CNV niet op veel steun te rekenen voor zijn plannen. ‘Gunstige arbeidsmigratie wordt gefaciliteerd’, schreven VVD, CDA, D66 en ChristenUnie in hun regeerakkoord. Vooral coalitiepartij D66 profileert zich als pro-Europese partij. Nederland kan niet zonder arbeidsmigranten, stelde D66-leider Jetten onlangs in een interview met het AD. ‘We krijgen de vacatures de komende jaren niet met alleen Nederlanders vervuld.’

De VVD, de grootste coalitiepartner, is minder uitgesproken voorstander van arbeidsmigratie. Toch ‘bieden arbeidsmigranten soms uitkomst', reageert Kamerlid Dennis Wiersma. Net als de PvdA vraagt hij aandacht voor ‘malafide bedrijfjes die het niet zo nauw nemen met de regels.’ 

En de werkgevers?

Het zal niet verrassen: die zien niets in het CNV-voorstel. Nederland heeft de arbeidsmigranten hard nodig, zeggen ook zij. Het draagvlak voor arbeidsmigratie staat onder druk, ziet ook Jurriën Koops, directeur van uitzendbond ABU. ‘Ik deel ook de zorgen over mensen die nog steeds langs de kant staan.’ Maar de grenzen sluiten voor migranten is niet de oplossing, stelt hij. ‘Het is niet zo dat als je de arbeidsmigrant niet meer binnenlaat, de Nederlandse werkloze meteen aan de bak kan. Zo eenvoudig is de arbeidsmarkt niet.’

Migranten doen veelal werk waarvoor geen Nederlanders te vinden zijn, zegt Koops. Bovendien is niet bewezen dat arbeidsmigratie drukt op de loonontwikkeling, stelt hij. ‘Dan zou sprake moeten zijn van grote verdringing, maar dat is niet het geval.’

‘Pas op! Werken in Nederland is niet wat je je ervan voorstelt’

Spaanse uitzendkrachten kijken met ‘West-Europese’ ogen naar het leven in Nederland en schrikken van de arbeidsomstandigheden die veel Oost-Europese migranten zwijgend accepteren. De Spaanse ambassade is een campagne begonnen: ‘Laat je niet misleiden.’ Lees hier de reportage. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden