CNN exit

Het rommelt bij tv-netwerk CNN.

Het is op een tijdstip dat al vroeg in de avond de glazen alcohol -- cocktails, bier en wijn - volop in het rond gaan, wanneer er ineens vijf milkshakes met rietjes voorbijkomen. Verbazing. Wat moeten die hier?


De meeste gasten van de CNN Grill hebben het niet in de gaten. Er staan mensen aan de bar, in het restaurant worden de eerste steaks opgediend, in de studio wordt de cameraopstelling doorgenomen en in het redactiegedeelte wordt hard gewerkt. Alles bevindt zich in dezelfde ruimte en iedereen is opgewonden. De tropische storm Isaac heeft de stad Tampa net geschampt, striemende regens en felle zon wisselen elkaar af, overal is het een komen en gaan van zweterige mannen en vrouwen die iets van doen hebben met de Republikeinse partijconventie, en precies midden in dat gekrioel ligt de CNN Grill.


Het zal er die week gaandeweg drukker en later worden. Er zijn rondetafelgesprekken, paneldiscussies en interviews, terwijl anchor John King af en toe achter de bar springt en zijn Iers-Amerikaans talent voor het tappen van een biertje demonstreert. Donderdag - de laatste dag van de Republikeinse conventie - wordt het een nachtclub, voorspelt een gastvrouw.


Maar hoe zit het met die milkshakes? Die blijken bestemd voor Tagg, Matt, Josh, Ben en Craig.


De vijf zonen van Ann en Mitt Romney. Ondanks het bombardement aan wereldse verleidingen waaraan ze als Mormonen blootstaan in de Grill, geven de mannen geen krimp. Voor hen geen drank, koffie of thee. Hun geloof zit hen als een pantser om het lijf gegoten. Net als de toewijding aan hun vader. Beleefd pareren ze elke poging hen uit de tent te lokken.


Moeten Nederlanders blij zijn met een president Romney?, vragen we aan Matt, met 40 jaar de een na oudste zoon. 'We leven in een gemondialiseerde economie. Mijn vader weet hoe je daarmee moet omgaan. En dat is ook goed voor Nederland.' Maar waarom hakt zijn vader zo in op Europa en het zogenaamde socialisme daar?, vraagt een collega. 'Mijn vader houdt van Europa. Daar gaat het niet om. Ik hou ook van Europa, ben er zelf geweest. Je hebt regeringen en politiek en je hebt de mensen. Daar moet je verschil tussen maken.'


In het CNN-interview vraagt Piers Morgan de 'Romney Boys' of ze hun vader ook saai vinden. Nee, zegt Tagg, met 42 de oudste. 'Het is altijd leuk naar hem te luisteren of met hem te praten of te discussiëren.' De zonen raken geen moment uit de plooi, vallen nimmer uit hun rol. Dit is de mediatraining voorbij, ze lijken helemaal voorgeprogrammeerd voor deze verkiezingen, alsof er van tevoren een nieuwe harde schijf bij ze is ingebracht. Ook Morgan komt er niet door. Na het gesprek heft hij zijn glas: hij bier, zij hun milkshakes. Cheers.


Aan niets in de CNN Grill is te merken dat het dertig jaar na de oprichting rommelt bij CNN. De kijkcijfers in de Verenigde Staten bereikten deze zomer het laagste punt in twintig jaar. En dan hebben Amerikaanse televisiemakers al snel het paniekerige gevoel dat ze in een vliegtuig zitten dat plotseling door onbekende oorzaak hoogte verliest.


Dit jaar had de zender gemiddeld 586 duizend kijkers op primetime, de best bekeken uren in de avond. Het gemiddelde voor de hele dag is gezakt tot 373 duizend.


In 2008, ook een verkiezingsjaar, waren die cijfers respectievelijk 1,3 miljoen en 700 duizend.


In 2002 moest CNN USA zijn eerste plaats onder de nieuwszenders op de kabel al afstaan aan het rechtse Fox News (gemiddeld 1,65 miljoen kijkers). In 2010 zakte het zelfs naar de derde plaats, toen het gepasseerd werd door het linkse MSNBC (gemiddeld 658 duizend kijkers).


Zit het tijdelijk tegen, of is er meer aan de hand? Lang had CNN de tijd mee. Vrij snel na de oprichting in 1980 profiteerde het als pure nieuwszender van de revoluties die zich in de wereldpolitiek voltrokken. Maar waar de tijd eens zijn bondgenoot was, lijkt die hem nu te ontglippen en zelfs zijn tegenstander te worden. Door de razendsnelle ontwikkelingen op internet ontstaat een nieuw soort nieuwsconsument, die minder grijpbaar is voor de traditionele media. Zowel in de manier waarop hij nieuws tot zich neemt als wat hij in nieuws zoekt.


Dat leidt ook bij CNN tot soul searching, zelfonderzoek. Er wordt al gerept van een identiteitscrisis. In de discussie over mogelijke oplossingen komen de bekende ideeën voorbij: minder nadruk op puur nieuws, minder politiek, meer personalities, meer profiel, minder neutraal, meer entertainment en zelfs - het kan kennelijk niet anders tegenwoordig - meer eten. De CNN Grill als blik in de toekomst.


De begintijd met zijn heroïsche pioniersromantiek lijkt ver weg. Toen Ted Turner 32 jaar geleden de zender begon, was dat nooit vertoond: een televisiestation dat alleen maar nieuws uitzond en dat de hele dag door. 24/7. Maar de tijd was er rijp voor. De jaren tachtig werden het decennium waarin de geschiedenis versnelde, alles begon te verschuiven. Het mondde uit in de val van de Muur, het einde van de Koude Oorlog, de bevrijding van Koeweit, de ineenstorting van de Sovjet-Unie, het uiteenvallen van Joegoslavië. Aan bewegend beeld geen gebrek. Van blijdschap huilende Oost-Duitsers, verslaggevers in Israël met gasmaskers op, politici die op tanks klommen, uitgeteerde mannen achter prikkeldraad - het was een explosie van nieuws en drama, vreugde en leed. CNN was erbij. En we konden er geen genoeg van krijgen.


Niemand had dat voorzien, ook Turner niet. Het was beginnersgeluk. Zijn verdienste is vooral geweest dat hij als eerste in de gaten had dat nieuwe technologieën het mogelijk maakten om vanuit de verste uithoeken rechtstreekse televisie te maken. Live televisie was er al lang, maar nu kwamen er de technische middelen om snel op nieuws te reageren. Het begrip 'breaking news' werd de vroedvrouw van het nieuwe fenomeen van de nieuwszender.


Het beleefde samen met CNN zijn doorbraak tijdens de eerste Golfoorlog. De zender was als enige in staat rechtstreeks verslag te doen van het begin van de bombardementscampagne op 16 januari 1991. De Amerikaanse president George Bush sr. zat voor de televisie en keek naar CNN toen het luchtoffensief op zijn bevel boven Irak losbarstte. De rest van de wereld keek mee: 1 miljard kijkers, doelwit Saddam Hoessein incluis.


Het was kouderillingentelevisie. Wie op een sombere decembermiddag in 1989 nietsvermoedend de televisie aanzette, kon door CNN zomaar ineens op een plein in de Roemeense hoofdstad Boekarest belanden, waar het massaal toegestroomde volk jaren van angst van zich afwierp en spreekkoren begon tegen de verbouwereerde dictator Ceausescu op het balkon. Was de kijker ineens ooggetuige van het begin van een revolutie.


Toen CNN-camera's de bloederige gevolgen van een Servische granaat op een markt in Sarajevo lieten zien, bracht dat zo'n schok teweeg dat het de druk op de internationale gemeenschap verhoogde om met militair ingrijpen een einde te maken aan de onmenselijkheden. De zender werd zo een politieke speler en de drijvende kracht achter de militaire interventies in Bosnië en Kosovo in de jaren negentig. Niet omdat CNN dit wilde, maar puur door de kracht van beelden die het leverde. Het werd het CNN-effect genoemd.


De zender groeide uit tot een begrip. Wolf Blitzer, Christiane Amanpour en andere presentatoren en verslaggevers werden vertrouwde gezichten, in vele huizen maar ook in vele hotelkamers. Zij hielpen daar de eenzaamheid van menig reiziger te verdrijven. Teren op de roem is er echter niet bij in het snel veranderende medialandschap. De dalende kijkcijfers hebben inmiddels de kop gekost van de baas van CNN Worldwide. Jim Walton stapt op. Er is 'nieuw denken' nodig, een nieuwe leider en een nieuw plan, zei hij. Tegelijkertijd wordt geprobeerd het slechte nieuws te relativeren. Het bedrijf wijst op het feit dat voor dit jaar een winst van 600 miljoen dollar wordt verwacht. Een record. Bovendien is CNN nog altijd te zien in 100 miljoen huishoudens in de VS. En niet te vergeten in 890 duizend Amerikaanse hotelkamers.


Ook gaat het goed met CNN International. De zender wordt bekeken in meer dan 200 landen en is beschikbaar in meer dan 265 miljoen huishoudens. Door die succesvolle internationale tak is CNN minder afhankelijk van de schommelingen op de Amerikaanse thuismarkt. Belangrijk is bovendien dat het de helft van zijn inkomsten haalt uit de redelijke stabiele contracten met kabel- en satellietmaatschappijen. CNN blijft een sterk en betrouwbaar merk, is de boodschap.


Maar een nieuwszender blijft conjunctuurgevoelig, niet in economische maar in journalistieke zin. Dappere demonstranten die tanks trotseren, zomer- en winteroorlogen, omvallende dictators - dat is de brandstof waarop CNN het lekkerst loopt. Toen de Arabische Lente nog een reprise leek in te houden van de bevrijding van Oost-Europa, was dat vorig jaar voorjaar meteen te merken aan de kijkcijfers. Net als bij de tsunami in Japan en de dood van Osama bin Laden. Is het nieuws minder spectaculair, aansprekend of aangrijpend dan voelt CNN dat direct.


Maar het probleem is ook structureel. Waar CNN ooit voorop liep door dankbaar gebruik te maken van nieuwe technologieën, zet diezelfde techniek de zender nu op relatieve achterstand. Door de opkomst van de sociale media nemen andere platforms, zoals Twitter, de 'breaking-news'-functie over. Bovendien consumeren jongeren nieuws niet meer alleen via de televisie, maar ook op de smartphone of de computer. En dan het liefst op momenten dat het hun uitkomt. Ze gaan niet meer voor de televisie zitten. 'Nieuwsconsumptie als een verantwoordelijkheid lijkt op de terugweg', schreef de Britse krant The Observer vorige maand. Of verslaggeving evenwichtig is, doet minder ter zake: men wil zich kunnen identificeren met de berichtgeving.


'CNN worstelt met aan aantal krachten die groter zijn dan de zender zelf', zegt de Amerikaanse hoogleraar culturele studies Viveca Greene. In het gepolariseerde klimaat in de VS zoeken steeds meer kijkers naar berichtgeving die hun meningen bevestigt.


'Waar CNN probeert onbevooroordeeld, objectief en neutraal te zijn (...) , verliest het niet alleen conservatieven en Republikeinen, die CNN te links vinden, maar ook progressieven en Democraten. Die geven vaak de voorkeur aan programma's als The Daily Show van Jon Stewart, waarin politieke komieken de spot drijven met conservatieven.'


Het wordt 'selective exposure' genoemd: nieuwsconsumenten accepteren niet meer zomaar het aanbod, hun vraag is bepalend. Dat kan gemakkelijk door de information overload. Op internet is zoveel tekst aanwezig dat iedereen zijn eigen selectie kan maken, zegt Greene. Daardoor fragmenteert het speelveld en wordt de kijker (of lezer) ongrijpbaarder voor de traditionele media.


Niet alleen maken sommige nieuwsconsumenten hun eigen keuze, ze hebben er ook geen bezwaar tegen dat nieuws een geheel eigen bewerking ondergaat. Greene gebruikt hier het begrip 'hyperreal', van de Franse socioloog Jean Baudrillard. Beelden vervangen de werkelijkheid. De imitaties van Sarah Palin door Tina Fey hadden in 2008 een enorm effect, niet alleen doordat zij in dit digitale tijdperk met YouTube zo razendsnel worden verspreid, maar ook doordat journalisten de hyperreële Palin-parodie gebruikten om de echte Palin ongeschikt te verklaren voor het vicepresidentschap. Politieke satire wordt voor steeds meer mensen een politieke 'analyse'. Komieken zijn een politieke factor geworden. Greene: 'Zo smelten tegenwoordig humor, satire, duiding, partijdigheid, entertainment, journalistiek en activisme samen in een steeds heftiger mediacultuur.' In die cultuur willen 'mensen nieuws dat hen vermaakt'.


Volgens Greene zal CNN niet ontkomen aan de discussie daarover. Stiekem buigt de zender al een beetje mee met de nieuwe tijd. Er wordt al meer gewerkt met grappige filmpjes. Piers Morgan werd de opvolger van Larry King om te proberen een jonger publiek aan te trekken (wat nog niet helemaal lukt). En er komt een programma met een chef-kok.


Meer entertainment, meer politieke kleur? Hala Gorani moet er niet aan denken. Zij is presentator van CNN International en doet ook veel verslaggeving in het Midden-Oosten. Zij heeft Syrische ouders, werd in Seattle geboren, groeide op in Parijs, spreekt Arabisch. Internationaler kan niet. Ze is met 42 jaar een van de jongere 'sterren' van CNN, maar voor de rest is ze heel erg voor het ouderwetse hoor en wederhoor. Ze vertelt in de CNN Grill hoe ze in de zomer van 2006 bij de oorlog tussen de Israëliërs en Hezbollah 35 dagen achtereen live verslag deed, afwisselend vanuit Libanon en Israël, proberend beide kanten van het conflict zo goed mogelijk te belichten. CNN kreeg er een prijs voor.


Ze is er fel over: berichtgeving moet degelijk en evenwichtig zijn. 'Ik wil altijd betrouwbaar zijn, in alles in mijn leven.' Hard nieuws verkoopt - daarvan is ze ook overtuigd. Net als haar baas Tony Maddox, die meent dat CNN er vooral moet zijn om nieuws te brengen en op te diepen.


Gorani is er trots op dat CNN in augustus drie verslaggevers in Syrië had, die grote risico's liepen bij het verslaan van de oorlog daar. Hoopt ze er met haar Syrische achtergrond weleens op dat CNN met zijn beelden, net als destijds op de Balkan, de internationale gemeenschap kan stimuleren tot ingrijpen. Dus weer een factor wordt? 'Ik ga je niet zeggen wat ik persoonlijk denk dat er moet gebeuren. Maar wij proberen de waarheid te brengen zoals we denken dat die is. En met die informatie kunnen regeringen besluiten wel of niet iets te doen.' Maar heeft ze nooit eens de aandrang in de camera te roepen: stop het! 'Luister, met sommige beelden die we laten zien, moet je wel gek zijn om niet te denken dat het absoluut moet stoppen. Maar het is niet mijn taak dat met anderen te delen.'


Hoewel het kijkcijferprobleem vooral bij CNN USA speelt en niet bij CNN International, spreekt ze er wel over met haar collega's. 'Tuurlijk, ik ben niet hersendood. Maar mijn stemming is goed, omdat uit een recent onderzoek blijkt dat CNN International in Europa, het Midden-Oosten, Afrika en Azië al zijn concurrenten, zoals de Engelstalige Al Jazeera, BBC World en Sky, achter zich laat. '


Gorani staat op. Ze heeft een uitzending. Eén ding wil ze snel nog even weten. 'Kopen mensen in Holland nog steeds papieren kranten? Ja? Gosh. Hoe doe je dat dan? Alles is op internet. Een krant is altijd een dag oud. Het is als het testen van je geheugen!'


Zo die zit. Kennen we allemaal onze plaats weer.


De kijkcijfers in de Verenigde Staten bereikten deze zomer het laagste punt


in twintig jaar. In de slag om de lezer


gaat de zender om: nieuws moet entertainment worden.


De concurrenten van CNN

Fox News


De nieuwszender wordt dagelijks door gemiddeld 1,8 miljoen Amerikanen bekeken en staat ondanks de slogan 'Fair & Balanced' bekend als rechts en conservatief. Uit onderzoek van Public Policy Polling uit 2011 blijkt dat 46 procent van de Amerikanen Fox News niet vertrouwen en dat 12 procent er nog niet over uit is. CNN doet het niet heel veel beter met respectievelijk 43 en 17 procent. In Nederland is Fox alleen bij Caiway te ontvangen of via het eigen YouTube-kanaal.


Russia Today (RT)


Engelstalige nieuwszender die gericht is op de internationale markt. De zender wordt door het Kremlin betaald en heeft de doelstelling om een positiever beeld van Rusland in het buitenland te realiseren. RT krijgt kritiek te verduren omdat ze antiwesters en anti-Oekraïne zou zijn. De zender is te ontvangen in 430 miljoen huishoudens wereldwijd, in Nederland kijkt u via UPC of de satelliet. Het YouTube-kanaal heeft 775 miljoen views.


Euronews


De zender is te ontvangen in ruim 350 miljoen huishoudens in 154 landen. Volgens de eigen website kijken er gemiddeld 5,4 miljoen Europeanen per dag. De zender wordt door eurosceptici bekritiseerd om zijn pan-Europese identiteit. Niet verwonderlijk, want Euronews wordt gesponsord door de Europese Unie. In Nederland is de zender te bekijken via kabel en satelliet, euronews.net of het eigen YouTube-kanaal.


Deutsche Welle (DW)


DW is de internationale 24/7-nieuwszender van Duitsland en zendt in meerdere talen uit. Er kijken wekelijks 25 miljoen kijkers volgens de zender. DW wordt betaald van Duits belastinggeld en heeft als doelstelling Duitsland wereldwijd als liberale en democratische staat neer te zetten, maar claimt ook onafhankelijke journalistiek te brengen. DW wil daarnaast het gebruik van de Duitse taal promoten en biedt via de website taalcursussen aan. DW heeft ook een eigen YouTube-kanaal.


BBC World News


De Engelstalige zender is te ontvangen in 330 miljoen huishoudens wereldwijd en trekt volgens de eigen website ruim 74 miljoen kijkers per week. BBC World News is daarmee de grootste BBC zender ter wereld. Het kanaal claimt onafhankelijkheid en wordt gefinancierd door advertentie-inkomsten en abonnementen.


Sky News International


De internationale nieuwszender van Britse makelij is te ontvangen in 95 miljoen huishoudens wereldwijd en heeft dagelijks gemiddeld drie miljoen kijkers, van wie 1,4 miljoen uit het Verenigd Koninkrijk en 1,7 miljoen daarbuiten (bron: European Media & Marketing Survey). Sky news is deels in handen van News Corporation, een Amerikaans mediabedrijf dat openlijk rechts is. Eerder dit jaar bracht The Guardian naar buiten dat het voor reporters van Sky News verboden is om tweets te sturen die niet over het werk gaan.


Al Jazeera English


Het Engelse zusterkanaal van het Arabische Al Jazeera is in meer dan 260 miljoen huishoudens in ruim 130 landen te ontvangen. Over de daadwerkelijke kijkcijfers laat de zender niets los, maar het Arabische kanaal claimt 40 miljoen kijkers in het Midden-Oosten. De zender wordt gefinancierd door Qatar en kreeg in 2011 de Columbia University Journalism Award voor hun rapportage over de Arabische Lente. Al Jazeera's reputatie is echter niet onomstreden. De zender zou bevooroordeeld zijn tegen het Syrische regime en negatieve nieuwsverhalen over buurstaat Bahrein niet uitzenden. Al Jazeera English heeft een You Tube-kanaal met bijna 400 miljoen views en is in Nederland via satelliet en kabel te zien bij o.a. UPC en Ziggo.


Blunders

CNN blunderde afgelopen zomer met de berichtgeving rond de zorgwet van de Amerikaanse president Obama. De zender meldde dat het Amerikaanse Hooggerechtshof de wet als onconstitutioneel had bestempeld. Maar dat klopte niet: de wet was wel degelijk goedgekeurd. In 2007 maakte CNN een foutje door bij een item over de zoektocht naar Osama bin Laden de tekst 'Where's Obama?' in beeld te zetten. Drie jaar later bracht de zender een verhaal over een donkere vrouw die op haar 103de nog auto reed. Het begeleidende liedje, Fantastic Voyage van Coolio, bleek niet helemaal goed uitgekozen. Op het moment dat de vrouw in de auto stapt, rapt Coolio 'nigga, nigga, nigga, nigga, nigga' / neger, neger, neger, neger, neger. Dat was, zo verzekerde de nieuwslezeres later, absoluut niet de bedoeling.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden