Clinton zet in China geen stap zomaar

De Chinese reis van de Amerikaanse president Clinton, die morgen begint, moet een einde maken aan een tijdperk waarin de verhoudingen tussen beide landen keer op keer werden verstoord....

Van onze correspondent

Toine Berbers

HONGKONG

Het bezoek van president Clinton aan China ligt gevoelig. Dat bleek toen zijn medewerkers een Chinees-Amerikaans bedrijf in het programma wilden opnemen. Hun oog viel op de joint venture van General Motors in Shanghai, die Buicks gaat produceren.

Er werd gediscussieerd over de vraag of die miljardeninvestering wel zo verstandig is geweest, omdat de Buick veel te groot en te plomp is voor de Chinese automarkt. Totdat iemand ontdekte dat GM via een dochter betrokken was bij het schandaal rond de overdracht van rakettechnologie in ruil voor Chinese bijdragen aan Clintons partijkas. De presidentiële staf kon naar iets anders zoeken.

Er zitten zoveel haken en ogen aan Clintons China-beleid dat elke stap die de president deze week zal zetten, overdacht is. Er is geen ontmoeting met dissidenten gepland, om - zegt het Witte Huis - de betrokkenen niet in gevaar te brengen. De Chinese gastheren zouden het een affront vinden, maar dat werd bijna verzwegen. Wel een bezoek aan een protestantse eredienst, omdat Peking minder aanstoot neemt aan christelijke kerken.

De president begint morgen met het terracottaleger in Xian om van zijn jetlag te bekomen en vliegt dan via Peking, Shanghai en Guilin naar Hongkong. Als dit alles achter de rug is, hoopt hij het wisselvallige karakter van de relatie teruggedrongen te hebben en de economische relatie versterkt. Niet zozeer concrete resultaten, maar een betere sfeer is het doel.

Als het aan China ligt, bouwen beide partijen voort op het fundament dat is gelegd met president Jiangs bezoek aan de VS, vorig jaar oktober. Beide staatshoofden beloofden een 'strategisch partnerschap' na te streven. Jiangs bezoek werd in de media thuis afgeschilderd als een denderend succes. Er verscheen zelfs een herdenkingsboek.

De Chinese leiders willen erkend worden als wereldmacht-in-opkomst en een goede verhouding met Washington vormt daarvoor de basis. Om dit te onderstrepen grijpen affiches en spandoeken zelfs terug op de samenwerking in de Tweede Wereldoorlog.

Maar China blijft de Amerikanen hoofdbrekens bezorgen. Sinds het bloedbad op het Tienanmenplein van 1989, waarbij het leger honderden activisten afslachtte, wordt het communistische bewind door het Westen zeer gewantrouwd.

Bovendien hield de Sovjet-Unie, de gemeenschappelijke vijand die Nixon en Mao Zedong in elkaars armen dreef, op te bestaan, zodat twistpunten zich vanzelf op de voorgrond drongen.

IJveraars voor mensenrechten hekelen de behandeling van dissidenten en de onderdrukking van Tibet. Het handelstekort loopt uit de hand; dit jaar meer dan honderd miljard gulden. Anti-westerse regimes in Iran, Irak en Syrië kregen raketten van China en Pakistan werd zelfs bedacht met nucleaire technologie.

Maar Amerikaanse zakenlieden ijverden voor het openhouden van de kanalen. Op de veelbelovende consumentenmarkt konden ze niet achterblijven bij de Europese concurrentie. Clinton kritiseerde zijn voorganger, George Bush, die drie maanden voor het bloedbad in Peking de betrekkingen met de hervormer-patriarch Deng Xiaoping had aangehaald. Bush legde wel sancties op, maar stuurde stiekem een gezant om de relatie te redden.

Clinton zou China beoordelen op zijn daden, maar ontkwam er niet aan concessies te doen. Critici noemden zijn beleid van 'constructieve betrokkenheid' een fiasco, omdat Peking weigerde zich onder druk te laten zetten.

Het dieptepunt was de Taiwan-crisis, die drie jaar geleden begon met een niet-officieel bezoek van president Lee Teng-hui aan de Verenigde Staten. Peking vreesde dat erkenning van de afvallige provincie een feit werd.

Met militaire manoeuvres en rakettesten probeerde China vrije presidentsverkiezingen te saboteren en op het hoogtepunt stuurde Clinton vliegdekschepen naar Taiwan. De kemphanen hebben het sindsdien bijgelegd.

Washington is toeschietelijker over China's pogingen om lid te worden van de Wereldhandelsorganisatie (WTO). De succesvolle overdracht van Hongkong heeft Peking veel krediet opgeleverd. Maar de campagneschandalen voorzagen het anti-Chinakamp in Washington toch weer van nieuwe munitie.

En er was meer. De vrijlating van de prominente dissidenten Wei Jingsheng en Wang Dan kon de verontwaardiging over andere politieke gevangenen niet dempen. Amnesty International meldde deze week dat minstens vijftig dissidenten dit jaar achter tralies zijn gezet.

Wel kwam er veel lof voor het feit dat Peking, door zich buiten de golf devaluaties te houden, tijdens de Aziatische crisis bijdroeg aan stabilisering. 'Wij hebben risico's genomen en een prijs betaald', zei president Jiang. Het verschafte hem gezag om Washington te bewegen de tomeloze val van de Japanse yen te stuiten.

De in mei geïnstalleerde hotline bood meteen al uitkomst tijdens de kerncrisis op het subcontinent. Clinton belde een half uur lang met Jiang, die toezegde zijn aanzienlijke invloed op Pakistan te gebruiken om tot matiging te manen.

Het mocht niet baten, want na India wilde Islamabad niet achterblijven. Maar opnieuw kwam China als verantwoordelijke wereldleider naar voren. Het is dit beeld dat Clinton met zijn bezoek graag kracht wil bij zetten, zodat hij kan zeggen dat constructieve betrokkenheid wel degelijk werkt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden