Clinton: sterke, idealistische en ambitieuze vrouw

Ze streefde met succes naar macht, naar rijkdom en naar een betere wereld. Maar toen die ambities in de strijd om het Witte Huis door elkaar gingen lopen, werd Hillary Clinton kwetsbaar.

Hillary Clinton na afloop van haar 'verliezerstoespraak'. Beeld afp
Hillary Clinton na afloop van haar 'verliezerstoespraak'.Beeld afp

De stemming is eerst nog opgetogen, in het conferentiecentrum op Manhattan in New York waar Hillary Clinton dinsdagavond haar overwinningsspeech zou houden. Tot een uur of negen (Amerikaanse tijd). Clinton zelf zit nog aan haar speech te werken, in een hotel even verderop. Maar ze is inmiddels ook haar verliezerstoespraak begonnen, zegt een stafmedewerker. Want de eerste resultaten beginnen binnen te stromen, en die zijn niet goed.

Je zou kunnen zeggen dat Hillary Clinton te veel ambities had. Haar verlangen naar macht, naar rijkdom en naar een betere wereld waren stuk voor stuk het najagen waard. Maar doordat de drie ambities door elkaar gingen lopen en ze er steeds geheimzinniger over ging doen, werd ze kwetsbaar voor verwijten van machtsmisbruik en onbetrouwbaarheid.

Hillary Rodham werd in 1947 geboren in Chicago in een lagere middenklasse-gezin dat al gauw opklom tot de hogere middenklasse. Haar moeder was een stilzwijgende Democrate, haar vader een trotse Republikein. Voor haar politieke levensverhaal gebruikte Hillary aanvankelijk vooral haar moeder als leidraad, maar in de afgelopen maanden viel ze in haar speeches vaker op haar vader terug.

Het was ook haar vader geweest die Hillary haar eerste politieke kleur gaf. Diens woede over de verkiezingsnederlaag van Richard Nixon op John F. Kennedy in 1960 zette Hillary aan tot een van haar eerste politieke activiteiten: een zoektocht naar Democratische verkiezingsfraude. Een paar jaar later werd ze fan van de Republikeinse presidentskandidaat Barry Goldwater, een voorloper van de Tea Party -maar wel eentje die vond dat homo's, zwarten en Mexicanen 'verdomme het recht hadden te doen waar ze zin in hadden'.

Het is ook haar vader geweest die haar tweede ambitie aanwakkerde: financiële onafhankelijkheid. Hij leerde Hillary en haar twee broers hoe ze de aandelenkoersen moesten lezen. Hillary zou later, eind jaren zeventig, door een jaar te speculeren op de veeprijzen een inleg van 1.000 dollar weten te verhonderdvoudigen; ze stopte ermee toen ze zwanger raakte en geen zin meer had in de zenuwen. Een investering in het vakantiehuisjesproject Whitewater liep uit op een mislukking. Daarna zou ze met haar man vooral in hun politieke carrières beleggen.

De derde dimensie van Clintons ambities wordt gevormd door haar idealen. 'Doe zo veel goed als je kunt, op zoveel mogelijk manieren als je kunt, voor zo veel mogelijk mensen als je kunt', zei ze vaak. Eerst bracht ze dat motto in de praktijk door activiteiten te organiseren voor de buurt, later op school en op de universiteit. Van padvinder werd ze buurtwerker, en van de leerlingenraad kwam ze bij de Jonge Republikeinen terecht. Ze ging politicologie studeren in Boston en rechten op Yale, waar ze geleidelijk, mede door de Vietnamoorlog en de burgerrechtenbeweging, steeds progressiever werd - terwijl de Republikeinen steeds conservatiever werden. 'Soms denk ik dat ik niet zozeer de Republikeinse partij heb verlaten, maar dat de partij mij heeft verlaten', schreef ze ooit.

Hillary Clinton (voorste rij, links) als scholiere van de Maine Township High School District 207 in Park Ridge, Illinois. Beeld afp
Hillary Clinton (voorste rij, links) als scholiere van de Maine Township High School District 207 in Park Ridge, Illinois.Beeld afp

In 1971 kwam ze Bill Clinton tegen. Het huwelijk dat vijf jaar later volgde, bracht haar in 1992 in het Witte Huis. Maar wel in een positie die haar, de onafhankelijke carrièrevrouw, eigenlijk misstond: die van bedrogen echtgenote. Ook werd ze besmet door het presidentschap van haar man: een soort Reagan-light, die het vrijhandelsverdrag Nafta tekende en strenge straffen voor criminelen instelde. Zijn deregulering zou de opmaat vormen voor de inkomensongelijkheid van nu. Dat, en de afkeer die womanizer-wonderboy Bill opriep bij zijn politieke tegenstanders, zou haar later parten spelen in haar campagnes.

Als senator (2001-2009) wist Hillary Clinton haar oude Republikeinse instincten te gebruiken om samen te werken met Republikeinen. Als minister van Buitenlandse Zaken (2009-2013) bezocht ze 112 landen in een poging het imago van Amerika als wereldmacht te herstellen; haar belangrijkste resultaten waren sancties tegen Iran en een wapenstilstand tussen Israël en Hamas, naast departementale aandacht voor LGBT-rechten. Ongelukkig was ze in haar oorlogszucht: als senator steunde ze de inval in Irak, als minister was ze verantwoordelijk voor het chaotische eindspel na de opstand in Libië.

Hillary Clinton staat haar man Bill bij wanneer hij de eed aflegt om de 42ste president van de Verenigde Staten te worden, Washington, 20 januari 1993. Beeld afp
Hillary Clinton staat haar man Bill bij wanneer hij de eed aflegt om de 42ste president van de Verenigde Staten te worden, Washington, 20 januari 1993.Beeld afp

De afgelopen decennia leidden tot macht, rijkdom en de verwezenlijking van sommige idealen. Maar in het groeiende web van verbindingen tussen de Clinton Foundation, de betaalde speeches, de politieke fundraising en de Clintons zelf werd het voor de buitenstaander steeds lastiger die ambities uit elkaar te houden. Giften aan de Clinton-stichting leverden toegang op tot Clinton de minister; de tonnen die banken haar betaalden voor toespraken versterkten de indruk dat Wall Street ook dingen van haar gedaan kreeg. Verantwoording legde ze daar nauwelijks voor af.

Dat heeft Clinton in haar strijd om het hoogste ambt nu opgebroken. Toen gisteren rond 2 uur 's nachts duidelijk werd dat Trump de zege niet meer kon ontgaan, kwam niet zij maar haar campagneleider het podium op. Die suggereerde dat er nog een pad naar de overwinning was, maar hij zei niet waar dat liep. Het was gisteren het enige commentaar van de Clinton-campagne op de uitslag. Een anticlimax, en een tikje onbeleefd, naar al die fans die al uren hun teleurstelling aan het verbijten waren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden