Clinton slikt veel van China

ZIJN ZE nu weer vrienden? De welwillende glimlachjes van zijn Chinese ambtgenoot Jiang Zemin hebben president Clinton goede hoop gegeven dat Peking na zijn charme-offensief bereid is alle ergernissen van de afgelopen vier jaar te vergeten....

Zonder al te veel aanstoot te nemen aan nieuwe Chinese provocaties heeft Clinton de afgelopen negen maanden consequent gewerkt aan de sfeerverbetering die nodig was om eindelijk afspraken te maken over een staatsbezoek. Jiang komt nu naar Washington en Clinton gaat naar China. China staat opeens in het centrum van Clintons buitenlands beleid.

De Amerikaanse kritiek op het gebrek aan democratische rechten delft nu het onderspit tegen de erkenning van China's economische wonder, precies zoals Peking dat graag ziet. Tot voor kort kreeg Clinton het verwijt dat hij niet verder vooruitkeek dan tot zijn volgende fotosessie met zijn ambtgenoot uit Peking, terwijl de Chinese leiders al het moment berekenen waarop hun economie de Amerikaanse voorbijstreeft. Nu hoopt de Amerikaanse zakenlobby dat de Chinese orders voor vliegtuigen en metrostelsels niet meer alleen aan Europa toevallen.

Begin 1994 liep dat heel anders. De Amerikaanse staatssecretaris voor mensenrechten John Shattuck ging zo ver dat hij de dissident Wei Jingsheng ontving. De Chinese regering was woest. Ze zette de pas vrijgekomen Wei weer voor veertien jaar vast, en minister Christopher van Buitenlandse Zaken wachtte tien dagen later een kille ontvangst.

Twee weken geleden was Shattuck weer in Peking. Maar ditmaal voerde hij geen gesprekken waaraan zijn Chinese gastheer zich zou kunnen storen. Dat Peking tien dagen tevoren de dissident Wang Dan voor elf jaar achter tralies had gezet, kon de sfeer niet bederven.

Na de vele beleidswijzigingen op Buitenlandse Zaken, waar schelden en belonen elkaar razendsnel afwisselden, zag het Witte Huis kans China milder te stemmen. Clintons veiligheidsadviseur Anthony Lake en diens Chinese ambtgenoot Liu Huaqiu werkten vanaf maart - toen de Zevende Vloot demonstratief bij Taiwan lag - een pragmatische aanpak uit.

Kon voor die tijd het kleinste geschil de relatie totaal verstoren, nu proberen beide partijen hun emoties te beheersen. China kan 'van doorslaggevend belang zijn voor de vrede en stabiliteit in Azië', zei Christopher twee weken geleden. Het Ook de buurlanden, die de opkomst van Azië's supermacht met angst en beven aanzien, verkiezen de dialoog boven voortdurend gesteggel.

Peking reageerde welwillend op het nieuwe beleid. Die tevredenheid is begrijpelijk, want China hoefde nauwelijks concessies te doen. Natuurlijk, de pogingen om Chinese textiel via derde landen op de Amerikaanse markt te dumpen zijn gestaakt en tegen illegale namaak wordt in China strenger opgetreden. Tot groot genoegen van Washington heeft China zich - na nog een laatste atoomproef - zelfs aangesloten bij het verdrag tegen de verspreiding van kerwapens.

Maar Clinton slikt erg veel. De dissidentenbeweging is bijna geheel opgerold. Peking blijft vallen over Amerikaanse steun aan Taiwan. Het liegt over wapenleveranties aan Iran en Pakistan. Het is weinig toeschietelijk bij de Wereldhandelsorganisatie, terwijl het Amerikaanse handelstekort met China sinds kort groter is dan dat met Japan.

Is het niet onvermijdelijk dat deze conflictstof tot nieuwe ruzies leidt? Clinton zal zijn tegemoetkomingen beloond willen zien met succesjes, anders krijgt hij nog het verwijt dat hij de Amerikaanse principes heeft verkwanseld.

Hier zit de zwakke stee in de nieuwe vriendschap. Washington heeft te maken met een onzekere partner, die verwikkeld is in de opvolgingsstrijd rond de wegkwijnende patriarch Deng Xiaoping. Clinton heeft zijn herverkiezing op zak, maar Jiang begint pas aan de zijne. Hij gaat gebukt onder het partijcongres in oktober volgend jaar.

De Chinese president heeft zelf belang bij een goede verstandhouding met de Verenigde Staten. Tenslotte gaat een derde van de Chinese export naar de VS. Een ongehinderde investeringsstroom komt de verdere ontwikkeling van zijn 'marktsocialisme' ten goede.

Jiang is dol op het ceremonieel vertoon van een presidentiële top, want het versterkt zijn positie. Maar het is het enthousiasme van de onzekere leider die niet in een positie verkeert om krachtig een eigen koers te varen.

Clinton en zijn medewerkers merkten vorige week in Manilla tot hun verbazing dat Jiang hen in niets zonder ruggespraak tegemoet kon komen. Toegeeflijkheid bij het afbreken van handelsmuren of het leveren van wapens aan Iran kan in Peking verkeerd vallen. De president schoof de problemen liever voor zich uit.

Jiang moet bij de voorbereiding van het partijcongres enkele topfuncties verdelen. In de strategische positiebepaling gaat al zijn aandacht uit naar hervormers en conservatieven, het leger, de staatsbedrijven, machtige regioleiders en al die andere partijklieken. Interne strubbelingen bepalen het beleid, niet de angst voor een nieuwe ruzie met Washington.

De partij heeft bovendien na het failliet van het communisme zo vaak haar toevlucht genomen tot nationalisme, dat veel Chinezen ervan overtuigd zijn geraakt dat Washington hun land arm en onderontwikkeld wil houden. Wantrouwen is een slechte basis voor vriendschap. Clinton en Jiang mogen blij zijn als ze de dialoog gaande kunnen houden.

Toine Berbers

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.