Clinton bezoekt Israël in zeer geladen sfeer

Als president Clinton vannacht in zijn suite in het Hilton-hotel aankomt en nog iets wil lezen, heeft hij de keuze uit zo'n zestig boeken over de historie van de joden....

THEO KOELE

Van onze correspondent

Theo Koelé

JERUZALEM

Het bezoek van het Amerikaanse staatshoofd aan Israël en de Palestijnse gebieden wordt nu al historisch genoemd. Vooral door de Palestijnen, die Clinton verwelkomen terwijl ze geen eigen staat hebben. 'Stel je voor,' schreef een Israëlische commentator, 'dat een Amerikaanse president 'Israël' bezocht in 1947', een jaar voordat de joodse staat werd uitgeroepen.

Op het bureau in Clintons hotelkamer ligt een boek over wijlen Yitschak Rabin, die het proces in gang zette dat onder de huidige premier Benjamin Netanyahu in het ongerede is geraakt. Vanaf het terras van zijn kamer kijkt Clinton uit op de Oude Stad van Jeruzalem, door zowel de Israëli's als de Palestijnen beschouwd als hún hoofdstad.

De onderhandelingen over de status van Jeruzalem en andere uiterst gevoelige onderwerpen, zoals de toekomst van joodse nederzettingen in bezet gebied, moeten nog beginnen. Maar eerst moet Clinton proberen de meest recente stap in het vredesproces, het dankzij hem gesloten Wye-akkoord, van een dreigende ondergang te redden. Israël heeft verklaard geen land meer aan de Palestijnen af te staan zolang ze een loopje nemen met het akkoord. Volgens Netanyahu hitsen de Palestijnse leiders hun volk op, verzaken ze de strijd tegen terreur, verzamelen ze geen illegale wapens, enzovoorts.

Alleen al in en om het splinternieuwe Hilton-hotel zullen vijfhonderd Israëlische ordetroepen de veiligheid van Clinton, zijn vrouw Hillary en dochter Chelsea, minister van Buitenlandse Zaken Madeleine Albright en hun reusachtige gevolg moeten waarborgen. In totaal brengt Israël 15 duizend veiligheidsmensen op de been.

Het cijfer geeft aan in welke sfeer het bezoek plaatsvindt. In Palestijns gebied brak de laatste weken geweld uit op een schaal die herinnert aan de intifada, de volksopstand van eind jaren tachtig, begin jaren negentig. Israëls hoogste politiefunctionaris, Yehuda Wilk, houdt er rekening mee dat Jeruzalem tijdens Clintons bezoek het toneel wordt van felle demonstraties voor de vrijlating van Palestijnen in Israëlische gevangenschap.

De Palestijnen verlangen van Clinton dat hij Netanyahu maant 'politieke gevangenen', de helden van de intifada, vrij te laten. Netanyahu vind juist dat de Amerikanen Arafat onder druk moeten zetten, en wel om het verfoeide Palestijnse handvest voorgoed bij te zetten in de geschiedenisboeken. Het handvest beoogt de vernietiging van de staat Israël. Zo zegt artikel 7 dat het volk 'moet worden opgevoed voor gewapende strijd', en bepaalt artikel 9 dat die strijd het enige middel is om 'Palestina te bevrijden.'

Een gezelschap van prominente Palestijnen verklaarde het document deze week tot een dode letter. Daarmee neemt Israël geen genoegen. Het hoogste Palestijnse bestuurorgaan, de Nationale Raad, moet een stemming houden, wil Netanyahu geloven dat geweld daadwerkelijk wordt afgezworen. Het is nog onduidelijk wat de procedure is, nadat Arafat en Clinton maandag in Gaza een toespraak houden tot de van heinde en verre komende Palestijnen.

Israëlische media publiceren waarschuwingen van verontruste burgers. Zo herinnert 'Vrouwen in het groen' aan de woorden van David Ben-Gurion, de stichter van Israël, die meende dat geen enkele concessie mag worden gedaan die 'het eeuwige recht' van de joden op hun staat aantast. In rechtse kringen wordt gevreesd dat Netanyahu, opnieuw, zal zwichten onder druk van Clinton. Op fotomontages die in de straten van Jeruzalem verschenen, wordt Clinton afgebeeld met dezelfde hoofddoek die Arafat draagt. 'Ik ben een Palestijn', staat erbij. Op de weg tussen het Ben-Gurion-vliegveld en Tel Aviv prijkte een spandoek met: Clinton go home.

De voorbereiding van het bezoek was een nachtmerrie voor de Amerikaanse kwartiermakers die in een Israëlische havenstad neerstreken, en steeds weer op nieuwe problemen stuitten. Weigerde Clinton de Knesset, het parlement, toe te spreken? Israël boos. Gaat hij een krans leggen bij het graf van Rabin, in het bijzijn van weduwe Leah die nog altijd weigert Netanyahu een hand te geven? Israël evenmin blij. Wil Clinton naar Bethlehem, kort voor kerst? Israël bedroefd, want de stad staat onder Palestijns bestuur. Dus moet Clinton ook naar Masada, waar joden zich heroïsch verdedigden tegen de Romeinen, om uiteindelijk te kiezen voor een vrijwillige dood in plaats van overgave.

Uiteindelijk is het programma in kannen en kruiken, al staat nog niet vast of een topontmoeting zal plaatsvinden tussen Clinton, Arafat en Netanyahu. Voor de drie leiders staat er veel op het spel.

Netanyahu loopt de kans dat hij na Clintons bezoek ten val wordt gebracht door de Knesset, die sterk verdeeld is over het Wye-akkoord, maar hem niet wil wegsturen terwijl het Amerikaanse staatshoofd in het land is. Arafat wordt belaagd door een morrende massa die hem verwijt dat Palestijnen zuchten in Israëlische cellen. En Clinton wil zich presenteren als Grote Verzoener in het Midden-Oosten, al was het maar om de aandacht af te leiden van de afzettings-procedure die hem na terugkeer bedreigt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden