Clingendael-deskundige Sico van der Meer: 'Israël moet een toontje lager zingen'

De Israëlische premier Netanyahu waarschuwt, ook dinsdag weer in Washington, voor het gevaar van een nucleair Iran. Maar het was Israël zelf dat zich eind jaren zestig in het geniep opwerkte tot 's werelds zesde kernwapenmogendheid. 'Israël heeft genoeg boter op zijn hoofd', zegt Sico van der Meer (38), proliferatie- en Irandeskundige van Instituut Clingendael.

Een van de vijf Dolfijn-onderzeeboten van de Israëlische marine. Beeld AFP

Van der Meer: 'Israël blaast al heel lang hoog van de toren dat Iran probeert kernwapens te maken. Terwijl het zélf, als enige in de regio, beschikt over atoomwapens. Jeruzalem weigert zich ook aan te sluiten bij het Non-Proliferatie Verdrag (NPV), dat inspecties van nucleaire installaties mogelijk maakt en de verspreiding van kernwapens moet tegengaan. Iets wat Iran wél heeft gedaan. Het zou verstandig zijn als Israël een toontje lager zou zingen.'

Israël behoort anno 2015 tot de drie landen in de wereld die het NPV-verdrag niet heeft ondertekend. Ook bij een ander belangrijk verdrag tegen massavernietigingswapens, het chemische wapenverdrag, is Jeruzalem geen partij. In tegenstelling tot vrijwel alle landen. Zelfs aartsvijand Syrië heeft dit verdrag nu geratificeerd.

De nucleaire mogelijkheden van Israël zijn niet mis. Met de Jericho III-raket kan Jeruzalem grote delen van de wereld treffen met een kernwapen tientallen malen krachtiger dan de atoombom op Hiroshima. De vijf Duitse Dolfijn-onderzeeboten zijn in staat om vanuit de Middellandse Zee, of diep in de Indische Oceaan, elke stad in Iran te vernietigen. De F-15's en F-16's van de luchtmacht kunnen, bijgetankt in de lucht, elke Arabische hoofdstad treffen met een deel van de 150 tot 200 kernwapens die Israël naar verluidt bezit.

Sico van der Meer, proliferatie-en Irandeskundige van Instituut Clingendael. Beeld Instituut Clingendael

U vindt dat de wereld, in het bijzonder het Westen, met twee maten meet als het gaat om het nucleaire programma van Iran?
'Iran roept dit vaak. En ik moet ze deels gelijk geven. Het is goed dat Iran nu zo hard wordt aangepakt. Maar niet vergeten moet worden dat Israël nooit de intentie heeft gehad zich aan te sluiten bij het NPV-verdrag. Het is jammer dat niemand probeert Jeruzalem te bewegen om dit nu wel te doen. Iets meer druk van de bondgenoten, met name de VS, zou goed zijn. Israël heeft, als kernwapenmogendheid, de plicht om dit te doen. Nu vinden de onderhandelingen, onder andere om het aantal kernwapens te verminderen, plaats buiten Jeruzalem om. Als Israël toetreedt tot het NPV, zal het wel moeten toegeven dat het atoomwapens heeft. Maar dat weet toch al iedereen.'

De Dimona-kerncentrale in de Negev-woestijn. Dankzij de onderzoeksreactor,geleverd door Frankrijk in de jaren vijftig, werd Israël een kernwapenmogendheid. Beeld afp

Israël wordt gedoogd als atoomstaat omdat we ervan uitgaan dat Jeruzalem kernwapens nooit zal gebruiken. Teheran daarentegen heeft vaak gedreigd de staat Israël van de kaart te vegen.
'Iran wordt in het Westen niet gezien als een betrouwbare partner. Ze staan, in onze ogen, aan de verkeerde kant van de lijn. Israël komt vaak weg met hun gedrag. Dat Jeruzalem weigert het chemische wapen-verdrag te ratificeren, wordt gewoon geaccepteerd door het Westen. De druk van het Westen moet opgevoerd worden. Laat Israël meer transparant zijn wat betreft hun kernwapenarsenaal, wat ze allemaal hebben. In het openbaar hoor je nooit kritiek van de bondgenoten op dit gedrag van Israël. Dit onderwerp hoor je nooit aan te snijden. Terwijl dit gedrag een symboolwerking heeft. Andere landen denken dat ze ook hiermee wegkomen als ze zich op dezelfde manier opstellen.'

Premier Netanyahu vorig jaar bij de aankomst in Israël van de laatste Dolfijn-onderzeeër. De onderzeeboten kunnen naar verluidt nucleaire kruisraketten afvuren. Beeld EPA

U gelooft niet dat Iran, zodra het kernwapens heeft, ze zal inzetten tegen Israël?
'Iran heeft, in tegenstelling wat velen denken, een superrationeel regiem. Dit bewind, dat blijkt uit alles sinds de revolutie van 1979, wil aan de macht blijven. Het is constant uit op machtsbehoud. Kernwapens gebruiken is daarentegen zelfmoord. Een kernwapen, als ze die besluiten te bouwen, wordt door Teheran vooral gezien als een verzekering tegen een buitenlandse invasie. Netanyahu staat nu, als het gaat om Irans nucleaire ambities, een beetje in zijn hemd. Want de Israëlische geheime dienst Mossad, zo bleek vorige week, heeft een minder alarmerende inschatting van Irans nucleaire capaciteiten en bedoelingen dan Netanyahu. Hij is nu in zekere zin aangeschoten wild.'

De lancering van een Iraanse Sejil-raket in 2009. Israël is verontrust over deze middellange afstandsraket die, net als de Shahab-3, Israël kan bereiken. Beeld EPA
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden