Claire Messud

De brave Nora wil nog maar één tekst op haar grafsteen: 'Krijg allemaal de tering'.

Claire Messud: De vrouw van hierboven

****


Uit het Engels vertaald door Barbara de Lange.


Anthos; 292 pagina's; euro 19,95.


In de roman Jane Eyre wordt het aanstaande huwelijk tussen de titelheldin en Mr. Rochester op het allerlaatste moment geblokkeerd door de ontdekking dat Rochester reeds getrouwd is, en zijn krankzinnige echtgenote op zolder heeft opgesloten.


'The madwoman in the attic' werd een begrip, mede dankzij de 20ste-eeuwse feministische literatuurkritiek, die stelde dat veel vrouwelijke victoriaanse schrijfsters zich door de opvattingen van hun tijd gedwongen zagen hun vrouwelijke personages óf als monsters óf als engelen te presenteren.


Nora Eldridge, de literair onderlegde ik-figuur van Claire Messuds roman De vrouw van hierboven (The Woman Upstairs) brengt dit verwrongen vrouwbeeld al op de eerste pagina's ter sprake, als ze uitlegt dat ze woedend is. Zó woedend dat ze het liefst met koeienletters 'Krijg allemaal de tering' op haar graf zou willen laten zetten.


Nora is 42 jaar oud, lerares op een basisschool, goed in haar vak, populair bij ouders en leerlingen, ongehuwd en kinderloos. Ze heeft vier jaar lang voor haar moeder gezorgd, totdat deze stierf, belt thans dagelijks met haar vader en het hoogtepunt van haar dag is de komst van de postordercatalogus.


Kortom: ze lijkt een brave oude vrijster, misschien een beetje teleurgesteld in het leven, maar zich vriendelijk en gelaten schikkend in haar lot. En tot haar 37ste is ze dat waarschijnlijk ook. Tot de dag dat de familie Shahid in haar leven komt.


Het begint met de entree van een nieuwe leerling, de 8-jarige Reza. Diens vader Skandar blijkt een Libanese historicus die voor een jaar aan Harvard University is verbonden, moeder Sirena is een Italiaanse kunstenares.


Vooral dat laatste spreekt Nora bijzonder aan: diep in haar hart heeft ze altijd kunstenares willen worden. Als ze Sirena hierover vertelt, en deze enige tijd later voorstelt samen een atelier te huren, komt die oude, gefnuikte ambitie weer helemaal tot leven.


Onder de titel 'Een kamer voor jezelf?' begint Nora aan het scheppen van een reeks diorama's: kijkkasten waarin ze de kamers van beroemde vrouwelijke artiesten herschept, op cruciale momenten in hun loopbaan: Emily Dickinson, Virginia Woolf, Alice Neal, Edie Sedgwick. Sirena werkt ondertussen aan haar veel grotere, misschien zelfs megalomane 'Wonderland'-project.


In allerlei opzichten lijkt Nora in de Shahids het gezin te hebben gevonden dat in haar leven ontbrak. Ze past met regelmaat 's avonds op Reza en wordt daarna door Skandar naar huis gebracht. Tot elk van de drie gezinsleden voelt ze zich sterk aangetrokken.


Messud geeft de lezer subtiele aanwijzingen dat we Nora misschien niet altijd op haar woord moeten geloven. Bijvoorbeeld via de nuchtere reactie van haar beste vriendin Didi, wanneer ze die over de Shahids vertelt: 'Dus je bent verliefd op Sirena en je wilt met haar man naar bed en haar kind inpikken. Is dat het?'


De mogelijkheid dat Nora een onbetrouwbare verteller is, maakt de gebeurtenissen voor meerdere interpretaties vatbaar, en daarmee des te fascinerender. Wat is er precies gebeurd tussen haar en de Shahids, dat Nora thans ziedend van woede is? Heeft ze het recht zich verraden te voelen of hebben haar wakker gekuste verlangens haar zicht op de werkelijkheid vertroebeld?


Geen engel, geen monster: in alle interpretaties blijft De vrouw van hierboven een fascinerende karakterstudie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden