Citostress: eindelijk weer een film zonder voice over

 

Beeld uit de documentaire Citostress. Beeld 2Doc

De juf van De Kralingse School had het de ouders van de achtstegroepers nog zo op het hart gedrukt: 'Probeer niet al te veel spanning op te bouwen naar die toets, want het is al erg genoeg.'

In de documentaire Citostress, maandag uitgezonden als 2Doc van de NRCV, rees onuitgesproken de vraag of dat advies een beetje was aangekomen. Want als iets duidelijk werd in de film van Ingeborg Jansen, was het dat de stress voor de 'allesbepalende' Cito-toets bij de ouders zo mogelijk nog groter is dan bij hun kinderen.

Jansen volgde in 2013 het laatste (Cito-)jaar van twee Rotterdamse basisscholen: de Kralingse en de Agnesschool. Twee werelden, op enkele kilometers van elkaar. Het contrast was meteen duidelijk: de laatste is een volkse, waar leerlingen luisteren naar namen als Farah en Selma; de eerste wortelde duidelijk in een beschermder, hoger opgeleid milieu van een Daniël, Diederik en Willemijn.

Op beide scholen koesterden de kinderen verwachtingen en hoop voor hun toekomst, en leken zij die af te meten aan die ene toets. Verschilletje: op de Kralingse school zat naar schatting een à twee van de vijf leerlingen op 'Cito-training', om maar een zo hoog mogelijk resultaat te scoren. De schoolleiding moet er de ouders duidelijk maken dat de Havo niet een minimum, maar een bovengemiddeld niveau is.

Op open dagen van middelbare scholen wordt de kinderen de ambitie al ingepeperd. Bij het lyceum: 'Hebben jullie wel eens gehoord van een zesjescultuur? Dat je genoegen neemt met een zes. Terwijl een zesje eigenlijk maar een zes is.'

De beugelbekkies zelf leken op beide scholen zelfbewuster en ambitieuzer dan ooit, met bijbehorend jargon. Een meisje (namen werden niet vermeld in deze film - ze deden er in wezen ook niet toe): 'Ik denk dat ik wel een goede werkhouding heb.'

Een jongen: 'Ik wil altijd heel goed presteren. Met voetbal, met de toets.' Hij voelde veel spanning: 'Ik vind wel dat ik mezelf dit jaar heel goed moet bewijzen, dat ik meer kan.'

Logisch dat de juf van de Kralingse school constateerde dat 'haar' kinderen enorm prestatiegericht zijn. 'Tot op het frustratieniveau af.' Zij heeft haar handen vol aan het duidelijk maken dat het niet erg is fouten te maken, en dat je ervan kunt leren.

Op de Agnesschool had haar collega, de tofste vent die je voor de klas kunt treffen, zijn handen vol aan de ouders van de jongen Lesly, die niet konden leven met het schooladvies. De moeder: 'Ik denk gewoon dat hij beter kan, maar dan moet hij wel de kans krijgen.' Uiteindelijk lukt het hen hun jongen tegen het aanvankelijke schooladvies in op de mavo te krijgen. Hopelijk gaat het hem er nu, drie jaar later, goed.

Het werd fraai verteld, registrerend met oog voor detail (de nachtelijke rijen ouders bij de inschrijving op hun vurig gewenste middelbare school) en geserreerde emotie. Af en toe ademde de weemoedige sfeer die van de beroemde Franse documentaire Être et avoir van Nicolas Philibert, maar dat zal door de weemoed komen van het laatste schooljaar en het naderende afscheid, dat beide films kenmerkte.

Maar wat vooral opviel, was wat ontbrak. Citostress bevatte vrijwel geen muziekjes die de stemming moesten verklanken. Een verdienste op zich. Weldadiger nog was het eindelijk weer eens een film te zien zonder die vervloekte voice over. Dat wordt veel te weinig vertoond wordt op tv, waar het principe van Show, don't tell maar aan weinigen besteed is.

Citostress heeft de toets doorstaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden