Cito-toets overbodig als selectie in basisvorming plaatsvindt

Ouders en school hechten steeds meer belang aan de Cito-eindtoets. Onzin, zegt Vincent van Dijk, het is helemaal niet nodig leerlingen bij te spijkeren voor de toets....

Vandaag, morgen en overmorgen doet het merendeel van de basisscholen mee aan de Cito-eindtoets. De toets wordt afgenomen bij leerlingen van groep 8. Aan de hand van de uitslag wordt bekeken of de leerling naar het vmbo, de havo of het vwo kan. De laatste tijd wordt er veel geschreven en gesproken over de toets en dit leidt tot veel onrust bij ouders. Zij zijn met name bang dat de uitslag van de Cito-toets 'slecht' is en dat hun kind naar een in hun ogen te laag onderwijsniveau wordt gestuurd. Zeker de negatieve berichten over het vmbo, door sommigen geclassificeerd als het afvoerputje van het onderwijssysteem, heeft deze angst versterkt. Ook de kwakkelende economie en de groeiende werkloosheid dragen bij aan een toenemende druk van ouders op hun kinderen, en ook hierdoor is meer en meer aandacht voor de Cito-eindtoets.

De afgelopen jaren worden huiswerkinstituten vaker benaderd door ouders die extra steun willen voor hun kind tijdens het eerste jaar van de basisvorming, maar ook al in groep 8 of zelfs 7 van de basisschool. Zij hopen dat hun kind door huiswerkbegeleiding een hoger onderwijsniveau aankan en dat dit een garantie biedt voor een geslaagde toekomst.

Een huiswerkinstituut is echter niet bedoeld om een leerling op een hoger niveau te kunnen laten leren. Dat is misschien het beeld dat twintig jaar geleden bestond over particuliere huiswerkbegeleiding. Dat beeld is gelukkig bijgesteld. Inmiddels bewijzen zo'n zevenhonderd huiswerkinstituten dat zij een belangrijke aanvulling vormen op het onderwijs. Leerlingen wordt met name geleerd hoe te leren. Veel leerlingen zijn niet in staat zelf een goede planning te maken. Zeker de komst van het studiehuis heeft ertoe geleid dat veel kinderen vastlopen. Mede hierdoor ontstaan achterstanden in bepaalde vakken, die vaak weer elders doorwerken.

Als ouders enkele weken voor de Cito-toets met hun kind naar een huiswerkinstituut stappen, reageren de meeste instituten afwijzend. Zij leggen uit dat het niet mogelijk is een leerling in zo korte tijd voor te bereiden op deze toets. De toets gaat niet alleen over de leerstof van de gehele basisschool(tijd), maar peilt ook de algemene ontwikkeling en kennis van de leerling. Het is een momentopname die wel een goed beeld geeft van het kunnen van een leerling maar is geen algemeen eindexamen dat bepaalt of een leerling het basisonderwijs heeft afgesloten. Het lijkt of ouders dit anders zijn gaan zien.

Veel instituten zijn van mening dat het intensief voorbereiden op de Cito-toets niet goed is. Als de uitslag van de test hoger is door een intensieve training, dan kan het lijken dat de leerling een hoger niveau aankan. Dat betekent dat een leerling in zijn gehele vervolgopleiding op zijn tenen moet lopen. Dit leidt over het algemeen tot veel stress. Niet alleen voor de leerling, maar ook voor de ouders. In veel gevallen blijkt het verderop in de opleiding alleen maar zwaarder te worden en neemt de kans dat een leerling na verloop van tijd een niveau lager wordt geplaatst toe. Dit is voor kind en ouders vaak een bittere pil. Belangrijker dan een hoog studieniveau is dat een leerling plezier beleeft aan zijn schooltijd. Als een leerling met grote tegenzin naar school gaat, gaat dit ten koste van de studieresultaten en wordt de kans dat hij op een gegeven moment afhaakt, groter.

Een enkel instituut speelt wel in op de angst die er bij ouders leeft. Tijdens een cursus van een aantal weken passeert alle leerstof nog even de revue en wordt er geoefend op de manier van vragen. Ook zijn er cd-roms in de handel waarmee leerlingen zich thuis kunnen voorbereiden. Sommige leerlingen en ouders geeft dit meer zelfvertrouwen. Negatief is dat het hierdoor lijkt alsof de leerling zich moet voorbereiden omdat hij anders de toets niet haalt. De stress neemt slechts toe en stress en studie gaan absoluut niet samen. Huiswerkinstituten willen daarom de angst bij ouders wegnemen en raden hen aan niet te zwaar te tillen aan de toets.

Niet alleen ouders lijken de eindtoets steeds serieuzer te nemen. Ook de scholen zelf lijken er anders mee om te gaan dan een paar jaar geleden. De uitslag van de toets wordt bekeken door de Onderwijsinspectie en het gemiddelde resultaat zegt iets over de kwaliteit van het aangeboden onderwijs in Nederland. Scholen denken dat hun reputatie wordt geschaad door een lagere uitslag en doen er alles aan om achteruitlopende leerlingaantallen te voorkomen. Zij zien de uitslag als uithangbord voor hun school.

De Cito-toets is niet verplicht en niet alle basisscholen nemen hem af. Scholen hebben meer instrumenten waarmee zij het advies voor vervolgonderwijs kunnen bepalen. Misschien is hierbij de inschatting van een docent wel het belangrijkst. Deze kent de leerling langer en kent de negatieve èn de positieve kanten van een kind. Die positieve kanten lijken in deze tijden van Cito-stress onder te sneeuwen.

De vraag is of het verstandig is kinderen zo jong al te confronteren met een heus examen. Misschien is het beter gedurende het laatste jaar, verspreid over het hele studiejaar, een aantal kleine testjes te doen. Dit geeft ook een reëler beeld van het kunnen, omdat een momentopname van drie dagen, waarbij het kind soms niet helemaal zichzelf is, nooit allesbepalend mag zijn. Om de stress bij ouders, hun kinderen en bij basisscholen weg te nemen, zit er misschien maar een ding op: het afschaffen van de Cito-toets.

In ieder geval is het van belang dat de groeiende waarde die aan de Cito-toets wordt toegekend wordt getemperd. Tot slot: door invoering van de basisvorming zijn de verschillende niveaus van de eerste middelbare-schoolklassen samengevoegd. Het keuzetraject voor vmbo, havo en vwo is daarmee verdeeld over die eerste schooljaren en dat maakt het belang van de Cito-toets eerder kleiner dan groter!

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden