Citizen Kane voert alleen het reglement uit

Brazilianen bewonderen hem. Joao Havelange, de 79-jarige voorzitter van de wereldvoetbalbond, is een Braziliaan die het heeft gemaakt. Zelfs Havelange's sneren naar o rei (koning) Pele zijn hem vergeven, evenals zijn vriendschap met een mafiabaas in Rio....

INEKE HOLTWIJK

JOAO HAVELANGE, zoon van een wapenvertegenwoordiger en zelf jurist en zwemkampioen, werd in 1974 tot voorzitter van de FIFA gekozen. Zijn verkiezingscampagne had veel weg van een oorlogsoperatie met rugdekking van de Braziliaanse ambassades. De nationale sportfederatie, waarvan hij tot dan toe voorzitter was geweest, liet hij achter met een miljoenenschuld.

Eenentwintig jaar bestiert Havelange nu de FIFA. Hij maakte het van een verstofte herenclub tot een megaconcern. Hij haalde Coca Cola, Adidas, Philips, Gillette en andere sponsors binnen: marktdenken met Braziliaanse mystiek. De FIFA zal de wereld bijeen brengen en de kwaden uitroeien.

Ongeveer tien keer per jaar is doutor Havelange in Rio de Janeiro. Voor familiebezoek en zijn bedrijven. Ooit had hij een onroerend goed-firma, een chemisch bedrijf en was hij mede-eigenaar van een wapenfabriek. Nog steeds is hij eigenaar van het vervoersbedrijf Cometa. 'Drieduizend bussen rijden er voor mij. Tweehonderd miljoen passagiers per jaar.'

Vroeger hield hij kantoor in een flatgebouw in het oude stadshart. Het gebouw was van hem en zijn naam stond er in gouden letters op. Tegenwoordig zit de Braziliaanse voetbalbond, geleid door Havelange's schoonzoon, op het adres. Tijdens zijn laatste bezoek ontving de Citizen Kane van het voetbal enkele buitenlandse correspondenten.

- Wat vindt u van de uitspraak van het Europese Hof in de zaak Bosman?

'Wie?'

- Bosman. De voetballer die het transfersysteem met succes heeft aangevochten.

'Twaalf landen kunnen 193 landen aangesloten bij de FIFA niet de wet voorschrijven.'

- Maar wat vindt u ervan?

'Kijk, er zijn miljoenen spelers op de wereld. Eentje stapt naar de rechter. Een voorbeeld dat onbeduidend is, is nooit een oplossing voor een probleem. Die man is een slappeling. Hij was oud en niets meer waard. Dat is de waarheid. Toen hij achttien was, hoefde hij niet zo nodig naar de rechter. Het voetbal moet met rust worden gelaten. Wij hebben de boel goed georganiseerd. Maar weet u wat het is. Voetbal interesseert iedereen. Daarover praat de wereld. Daarom praat de voorzitter van de commissie van de Europese Unie die over sport gaat alleen maar over de transferwet en niet over basketball. Basketbal interesseert geen mens. Aandacht, dat willen politici. Dezelfde dag dat ik bij die commissie was, ging er een werf in Frankrijk dicht. Tienduizend mensen stonden op straat. Maar de Europese Unie hield zich alleen maar bezig met een ding: die voetballer. Laat de politici het voetbal toch met rust laten.'

- Bent U er gelukkig mee dat er voor spelers geen transfersom meer hoeft te worden betaald en dat de buitenlanderregeling moet worden afgeschaft?

'Het is absoluut een foute beslissing. Het past niet bij het voetbal en staat haaks op de wens van de hele wereld. Straks gaat een voetballer voor vijf- of tienduizend dollar naar een andere club. Handel is de motor van de wereld. Weet u wat vrijhandel teweeg brengt? Dat Brazilië straks vol staat met Japanse auto's die je voor een habbekrats kunt krijgen. Of het elftal van Duitsland dat uitkomt met elf Belgen. Dat is een aanfluiting. Het is het einde van het WK.'

- De Europese voetbalbond dreigt met een boycot van het WK als u uw beleid niet bijstelt en wat meer aandacht besteedt aan de belangen van de Europeanen.

- 'Ach mevrouwtje, gelooft u daarin? Het is als die vader die tegen zijn zoon van 26 zegt dat de Kerstman niet bestaat. Dat gelooft toch niemand. Dacht u echt dat Spanje niet zou spelen? Of Frankrijk? Problemen los je niet op met straffen. In Brazilië hebben ze revoluties gesmoord met bevelen. Moeten we terug naar vroeger?'

- Wat vindt u van de kandidatuur van UEFA-voorzitter Lennart Johansson. Hij zou u willen opvolgen bij de FIFA?

'Dat is zijn goed recht. Hij is een uitstekende man. Hij was president van de Zweedse voetbalbond. Hij is voorzitter van een commissie van de FIFA en die functioneert goed. Maar als u een mening over hem wenst, moet u dat de Europese bonden vragen.'

- U wilde ermee ophouden na deze termijn. Daarna bent u daarop teruggekomen. Hoe zit het nu? Gaat u zich opnieuw kandidaat stellen in 1998?

'Ik heb mij een keer kandidaat gesteld; dat was in 1974. Sindsdien ben ik iedere keer gevraagd door de aangesloten bonden om te blijven. Als ik opnieuw gevraagd word en ik voel me fit en ben nog steeds gezond van geest dan zal ik het doen. U hoeft niet bezorgd te zijn. Ik jaag niet op baantjes. Ik word gevraagd. En als ik niet word gevraagd, ga ik naar huis.'

- Er is veel weerstand tegen u. Er is scherpe kritiek op uw stijl van besturen. Kunt u zich daarbij iets voorstellen?

'Mevrouwtje, u leest zeker alleen Europese kranten. Komt u een dag op bezoek bij de FIFA in Zürich en woont u een vergadering bij. Dan zult u zien. En. . . is er een Europeaan die 186 landen van de FIFA zal bezoeken? Is er een Europeaan die alle bijeenkomsten van de FIFA bijwoont? Weet U dat ik de afgelopen twintig jaar 24 duizend uur in een vliegtuig heb gezeten. Toen ik bij de FIFA kwam, kende ik niemand daar. Ik had niemand benoemd. Commissarissen worden gekozen. Ik accepteer mensen. Ik pas me aan. Ik werk met ze. Ik ontvang ze. Dan hebben ze het over dictatuur. Ik leg mijn wil niet op. Ik leg reglementen op.

'Ik zal u een voorbeeld vertellen. Laatst was ik in Nigeria. Daar hadden ze een brief ontvangen ondertekend door de twaalf Europese landen. Een boycot. Weet u wat ik met die brief heb gedaan? Die heb ik verscheurd en in de prullenmand gegooid. Twaalf landen commanderen de wereld niet. De VN bepalen wat in de wereld gebeurt. Toen de Nigerianen daarop geen visum voor Frankrijk kregen om bij de loting voor het WK te zijn, heb ik de reglementen erbij gehaald en tegen de Franse bond gezegd: er komt nu een visum of de loting vindt hier niet plaats. Want ik ben hier niet om te discussiëren of een mening te hebben. Kijk, en daarom mogen ze mij niet. Dàt is besturen, mevrouwtje. Binnen drie uur was het visum er.'

- Men zegt dat u uw laatste herverkiezing hebt gekocht door het aantal landendat mag meedoen aan het WK uit te breiden.

'Ach, men verzint iedere dag iets nieuws. Zoals ik u al eerder heb gezegd, ben ik gevraagd om voorzitter te zijn. Het idee om het toernooi uit te breiden was afkomstig van de aangesloten voetbalbonden. Aangezien uitbreiding geen enkel probleem was, hebben we dat gedaan. Iedereen is er gelukkig mee. De belangstelling voor voetbal is enorm gegroeid. In de voorronden tot november 1997 zullen 800 wedstrijden worden gespeeld.'

- De klacht is dat het WK te groot wordt. Teveel wedstrijden, te lange periode, te vermoeiend voor de spelers en zoveel organisatie en stadioncapaciteit dat er straks nog maar een handjevol landen is dat het kan organiseren.

'In 1964 hadden we zestien deelnemers. Het toernooi duurde 25 dagen en de laatste vier overgebleven landen speelden zeven wedstrijden. In Italië waar we 24 teams hadden, duurde het toernooi dertig dagen. De laatste vier speelden toen eveneens zeven wedstrijden. In 1998 duurt het WK 32 dagen en wederom spelen de laatste vier ploegen elk zeven wedstrijden.

'Wat is het probleem? Ik zie niet hoe men dan kan klagen over moeheid. Als uw krant u naar drie persconferenties op een dag stuurt, protesteert u niet. U gaat. Voetballen is ook werk. En als voetbalbonden het niet eens zijn met de organisatie van het WK, waarom schrijven ze zich dan in? Deelname staat vrij.'

- De klacht is ook dat het spel saai is. Hoe kan je het spel weer openbreken? Moeten de regels niet worden veranderd?

'De regels zullen tot aan het WK niet meer worden veranderd. Want zo is het reglement. Er is ook geen reden om ze te veranderen. We moeten de Britten bewonderen. Zij hebben honderd jaar geleden het spel uitgedacht en goed. Het werkt. De enige recente wijzigingen zijn in feite een preciezere definitie van bestaande regels. Zoals dat de bal niet teruggespeeld mag worden naar de keeper. Daarmee hebben we ongeveer zes minuten speeltijd per wedstrijd gewonnen.

'In de tweede divisie in België en Duitsland hebben we een experiment. Men wil de bal niet ingooien maar inschoppen. Maar wat blijkt? Dan blijft de bal op het middenveld waar de meeste spelers zijn. Met de voet kun je zoveel kracht zetten dat de bal aan de andere kant kan komen. Met zo'n regel boet de schoonheid van het voetbal in.'

- En de buitenspelregel veranderen?

'Daarmee hebben we ook geëxperimenteerd, dat je alleen in het strafschopgebied buitenspel kunt staan. Maar dat bleek geen verbetering. Weet je wat je dan krijgt? Dan gaat iedereen op een kluitje voor het doel staan en is de rest van het veld leeg. Het einde van het voetbal.'

- De liga van de deelstaat Sao Paulo, hier in Brazilië, heeft besloten dat zij gaat experimenteren met camera's om tijdens de wedstrijd scheidsrechtersbeslissingen te controleren. Wat vindt u daarvan?

'We hebben een internationale commissie die regels wijzigt. Als de liga dat doet, zal zij worden geschorst. In het voetbalreglement beslist de scheidsrechter over de fouten in het spel. Hij heeft een duizendste seconde en moet ja of nee zeggen. Er zijn dingen die je met het oog niet hebt kunnen zien. Maar dat hoort bij de sport. Als voetbal perfect zou zijn, houdt het op.

'Bedenkt u dat het de fouten zijn die de mensen bezig houden. Daarover praat men. Men praat over het derde doelpunt in de finale van 1966, tussen Duitsland en Engeland. Van 1986 herinnert iedereen zich van de 52 wedstrijden alleen die met het doelpunt van Maradona dat volgens sommigen hands was. Dat is eigen aan voetbal. Wij moeten bewondering hebben voor de scheidsrechter die in een duizendste seconde beslist en dat stadion met honderdduizend man aandurft. Dat is pas moed. De gewone rechter trekt zich een maand terug, raadpleegt zijn bibliotheek en veroordeelt de verdachte tot celstraf.'

- Voetbal als business. U heeft vast nog meer fantastische ideeën over hoe de FIFA haar omzet zou kunnen vergroten zodat clubs meer geld kunnen krijgen?

'Nee. Daarover denk ik niet. Ik voer het reglement uit. De opbrengst van het WK wordt verdeeld volgens vaste regels. Er is een bedrag voor projecten, geld voor het functioneren van de FIFA en geld voor het volgende WK.'

- U zou wat kunnen leren van het Olympisch Comite, zeggen uw critici. U zit er bovendien zelf in. Daar schijnen ze het beter aan te pakken. . .

'Het Olympisch Comite heeft niets, maar dan ook niets met de FIFA van doen, mevrouwtje. De 25 aangesloten organisaties die hun atleten naar de Spelen sturen, betalen daarvoor. Het Comité zelf heeft niets. Ik betaal alles voor iedereen. Transport, vier maaltijden per dag voor dertigduizend man. Toen ik kwam, waren er twee toernooien in de vier jaar. Nu zijn het er elf. En de FIFA betaalt alles.'

- Bestaat er een kans dat Japan en Korea in 2002 het WK samen kunnen organiseren, zoals nu wordt voorgesteld?

'Die kans bestaat niet. Het reglement voorziet niet in die mogelijkheid. Daar hadden ze vier of vijf jaar geleden mee moeten komen. Maar dan nog. Jaren geleden kwamen de Belgische en de Nederlandse voetbalbond bij mij met het voorstel om samen een WK te organiseren. Ik heb toen enkele vragen gesteld. Wie gaat het toernooi openen? De koning van België of de koningin van Nederland? Daarop kwam geen antwoord. Rekenen we in franken of guldens? Ik heb dezelfde vragen opnieuw gesteld. Wie gaat de veiligheid doen bijvoorbeeld? '

- Wat is uw voorkeur?

'Daarop kan ik niets zeggen. Ik ben rechter in de zaak. Op 11 juni 1996 zullen wij daarover stemmen. Als de stemmen staken, beslis ik. En daarvoor ben ik niet bang.'

- Korea zegt dat het meer recht heeft omdat het land boogt op een langere voetbaltraditie.

'In mijn ogen is het voetbal in Japan het grote voorbeeld. Je hebt, geloof ik, de liga met tien teams en tien bedrijven die sponsoren. Alles is perfect georganiseerd. Wat ze niet in huis hebben, halen ze uit het buitenland. Als je nu hun behendigheid en snelheid ziet. De bedrijven zijn bereid veel geld uit te geven. Toyota geeft tijdens een internationaal toernooi op een dag zo een miljoen dollar aan het team en de bonden die meedoen. En iedereen wil de wedstrijden zien. De Japanners hebben het management van voetbalclubs veranderd. Dan zitten wij met clubs die straks honderd jaar ervaring hebben. Maar, mevrouwtje, zij weten wèl hoe het moet. Want een club is als een NV.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden