Citatenvorser

'Er is geen troost in de deugd en er is geen troost in de zonde.' Of: 'Mon âme prend son élan vers l'infini.' Het laatste wordt gezegd door de duivel, die daarbij ironisch glimlacht; het eerste wordt gelezen door God....

Sinds kort is er een klein tijdschrift waarin de radeloze lezer dergelijke wellicht niet wereldschokkende, maar dan toch obsederende vragen kan voorleggen aan medestanders: De Citatenvorser. De titel doet denken aan het legendarische tijdschrift De Navorscher, en inderdaad is de formule van De Citatenvorser daarvan overgenomen; lezers zetten hun citatenprobleem uiteen en andere lezers kunnen antwoorden, suggesties, of aanvullingen inzenden.

De eerste aflevering bevat 27 vragen en (uiteraard) nog geen antwoorden. Belangstellenden kunnen zich richten tot het redactieadres, Grote Wittenburgerstraat 29C, Amsterdam. De eerste drie afleveringen zullen gratis zijn, en als uitgever en redacteur Jaap Engelsman daarna besluit dat zijn initiatief levensvatbaar is, kan een abonnement genomen worden.

Vraag 26: 'De stad ligt als een tentenkamp van kroegen'. Carmiggelt schreef het in het verhaal Twijfel, maar bij wie heeft Carmiggelt, die erbij zei dat het een citaat was, het geleend? Vraag 9: F.P.H. Prick van Wely legde Multatuli de uitspraak in de mond: 'Niets moeilijker dan juist definiëren', maar waar heeft Multatuli dat geschreven?

Vraag 16 bevat een hardnekkig raadsel: 'Terug naar de natuur' wordt door iedereen toegeschreven als zijnde van de hand van Rousseau, maar nog nooit heeft iemand de plaats daarvan in Rousseaus werk kunnen aanwijzen. Er is al veel naar gezocht en De Citatenvorser geeft de voorlopige resultaten. De oudste vindplaats tot nu toe leidt naar Schiller in 1795, in de Horen, zeventien jaar na de dood van Rousseau. Ik heb dat record ondertussen mogen aanscherpen met drie jaar, dankzij de miraculeuze zoekmogelijkheden van de cd-roms. Zowel Thomas Paine als Mary Wollstonecraft gebruikten 'Back to nature' in 1792. Maar nog steeds geen Rousseau dus.

Soms is een antwoord snel gevonden. Vraag 25 is overgenomen van S. '''De natuur is mooi maar je moet er iets bij te drinken hebben''.' Wie heeft dat gezegd? J.C. Bloem, geloof ik.' Het was niet Bloem maar Willem Kloos, en die zei het tegen Aegidius W. Timmerman, die het op zijn beurt opschreef in Tim's Herinneringen. Zelf heb ik lang gedacht dat het citaat luidde: 'Een zonsondergang is mooi, maar ik wil er wel iets bij te drinken hebben.' De precieze uitspraak van Kloos blijkt nu te zijn: 'Ik houd erg van een mooi uitzicht buiten maar ik moet er iets te drinken bij hebben.' Niets moeilijker dan juist citeren, blijkbaar.

Ik heb deze oplossing ondertussen aangemeld bij de heer Engelsman, maar de vraag is of ik daar de citatenvorsers eigenlijk wel een dienst mee bewijs. Houdt de zoektocht hier op? Ik hoop het niet. In De Citatenvorser lees ik immers dat Annie Salomons ooit zei: 'Wat is het hier mooi', en dat Boutens daarop antwoordde: 'Ja maar, nu wordt het toch tijd voor een borrel.' En er wordt een schrijver genoemd die naar de natuur terugkeert 'met cognac en sigaren'. Ik bedoel: het antwoord op de vraag zou niet het einde van de vraag mogen zijn; alle varianten graag, tot en met Nescio's stenen pijpje aan 'de rivieren mijner gedachten'.

Gelukkig vond ik al twee plaatsen bij Plato met 'terug naar de natuur'. Citeerde Rousseau uit Plato?

Ed Schilders

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden