Cinekid: kinderfilms zonder gelukkige afloop

Op Cinekid rekt de jeugdfilm zijn eigen grenzen steeds verder op. Zo wordt dit jaar zelfs de laatste barrière geslecht: die van de gelukkige afloop.

Scheepsjongens.

Er sluipt een moordenaar rond in het bos. Een moordenaar die ogen verzamelt en zijn slachtoffers met lege oogkassen achterlaat. De vier 13-jarigen die in de Sloveense film Kom op, ga mee! verdwaald raken in het woud, vinden steeds meer aanwijzingen dat ze door zo'n gevaarlijke psychopaat in de gaten worden gehouden.

Behoorlijk eng, deze film die te zien is op Cinekid, het Amsterdamse mediafestival voor de jeugd. Regisseur Igor Šterk weet precies hoe hij de spanning op moet voeren. Het lijkt wat tegenstrijdig: een horrorfilm voor een jong publiek. Maar waarom zou het eigenlijk niet kunnen? Kinderen zijn tenslotte net mensen: er zitten angsthazen tussen, maar ook types met stalen zenuwen die wel houden van een potje griezelen.

Een goede kinderfilm is niet kinderachtig. Het is een principe dat Cinekid, dat dit jaar zijn dertigste verjaardag viert, altijd in ere heeft gehouden. Filmmakers moeten hun publiek serieus nemen, ook als dat een jong publiek is. Vandaar dat het festival nooit is teruggeschrokken voor zwaarmoedige of gecompliceerde films. Voor de jeugd, zeker het wat oudere deel, hoeft het heus niet alleen maar lollig en luchtig te zijn.

Dat blijkt ook dit jaar weer. In opmerkelijk veel verhalen moeten kinderen het alleen zien te redden. Zo gaat het sociale drama Blanka over een Filipijns straatmeisje, speelt de prachtige animatiefilm Mijn naam is Courgette zich af in een weeshuis en blijft de hoofdpersoon in de Iraanse film Scheepsjongens moederziel alleen achter op een verroest, drooggevallen schip. Als er wél ouders in de buurt zijn, zijn die natuurlijk volslagen nutteloos, zoals in de Franse komedie Niet te doen!, een vrolijke ode aan de opstandige, chagrijnige puber.

Als het om de thematiek gaat, zijn jeugdfilms de kinderschoenen allang ontgroeid, heeft Cinekid laten zien. Natuurlijk worden de meeste grotemensenzaken wel teruggebracht tot kinderproporties: wanneer het weeskind Blanka verkocht wordt aan een pooier, wordt niet uitvoerig uitgelegd wat er van haar verwacht wordt. Een ander verschil met films voor volwassenen zit 'm in de stijl. Het doorsnee jeugddrama is een klassieke, eenvoudige vertelling met een kop en een staart.

Toch is ook dat laatste aan het verschuiven. Wat dit jaar opvalt aan de nieuwe Cinekidoogst is dat niet alleen de inhoud, maar ook de vorm groeistuipen doormaakt. Zeker bij de films die volgens Cinekid geschikt zijn voor 9- of 12-plussers, valt er nauwelijks nog onderscheid te maken met het volwassen filmaanbod.

Neem de Servische film Enclave. Met een bloedserieus, tragisch verhaal over een jongen die eenzaam opgroeit in een afgesloten bergdorp, als etnische Serviër tussen de wraaklustige Kosovaren, lijkt regisseur Goran Radovanovic zich niet specifiek te richten op een jong publiek. Dat wordt versterkt door de fragmentarische vertelwijze, die zelfs van oudere kijkers heel wat vergt.

Dat geldt ook voor het sfeervolle Tsjechische drama In Your Dreams!, waarin het dagelijks leven en de dromen van een stoere vijftienjarige door elkaar beginnen te lopen. Wat waar is en wat niet, daar mag de kijker zich het hoofd over breken, de regisseur doet geen concessies. In alles oogt de film als een volwassen arthousedrama, inclusief het open einde.

In Your Dreams! is niet de enige film in het Cinekidprogramma die de laatste barrière in de jeugdfilm slecht: de gelukkige afloop. Doorgaans worden in kinderfilms alle problemen in de finale opgelost, maar met die gewoonte wordt op Cinekid dit jaar gebroken. Het meest opvallende voorbeeld is Scheepsjongens, dat beslist geen happy end heeft, al biedt de afloop nog wel wat hoop.

Zo rekt de jeugdfilm de eigen grenzen steeds verder op, aangemoedigd door een generatie kinderen die steeds vroeger met filmtaal in aanraking komt en de regels daarvan eerder doorziet. Mediawijsheid, heet dat en daarin spelen YouTube, televisie en Hollywood net zo goed een rol. Wie de klassieke filmwetten herkent, kan het waarderen wanneer ze worden doorbroken.

Natuurlijk is niet elke film op Cinekid baanbrekend. Knus en veilig jeugddrama is er ook genoeg te vinden, zeker in het aanbod voor de jongste kinderen. Te beginnen met de lieve, prettig overzichtelijke openingsfilm Uilenbal van Simone van Dusseldorp: niemand hoeft bang te zijn dat het verhaal over het meisje Meral niet goed afloopt. Of ga naar de optimistische film Tsatsiki, zijn vader en de olijvenstrijd, waarin de jonge hoofdpersoon de Griekse toeristencrisis oplost. Trouwens, ook met die Sloveense kinderen in Kom op, ga mee! komt het vast wel goed. Die moordenaar, die bestaat waarschijnlijk alleen in hun fantasie. Toch?

Cinekid, 15 t/m 21/10, Westergasfabriek, Amsterdam. In de herfstvakantie is een deel van het Cinekidprogramma te zien in 40 filmtheaters door het hele land.


Niet te doen! (Jamais contente) (11+), Emilie Deleuze, Frankrijk

De nukkige Aurore weet zelf ook niet goed waarom ze tegen alles en iedereen aanschopt. Zo slecht heeft ze het nu ook weer niet. Maar ja, die hormonen, en dat rottige spiegelbeeld. Prettige, geestige verfilming van de boeken van Marie Desplechin, die een dagboektrilogie schreef over Aurore. Het leven van een loser, maar dan op zijn Frans - en leuker.

Niet te doen!

Voetbalmeisjes (12+) Alieke Saarloos en Sia Hermanides, Nederland

Voorproefje van de elfdelige televisieserie Voetbalmeisjes (genomineerd voor de Cinekid Kinderkastprijs), die vanaf zaterdag wekelijks wordt uitgezonden. De makers hebben slim gezien hoe een voetbalteam fungeert als minisamenleving: totaal verschillende meiden delen lief en leed. In elke aflevering staat één pubermeisje centraal.

Voetbalmeisjes.

Scheepsjongens (Helmsman) (10+) Majid Esmaeili Parsa, Iran

De 12-jarige Hassan woont op een kurkdroge zoutvlakte in het noordwesten van Iran, waar zich ooit het krimpende Urmiameer bevond. Zijn familie is al vertrokken, maar de koppige Hassan wil koste wat kost zijn enige bezit, een roestend schip, opknappen. Vrolijk word je niet van deze film, maar een meeslepende vertelling is het zeker, met indrukwekkend camerawerk en charismatische acteurs.

In Your Dreams! (12+) Petr Oukropec, Tsjechië

Laura doet aan freerunning: ze rent, springt en maakt salto's met de stad als parcours. Ze wil zich graag aansluiten bij een groep jongens, maar is verlegen en ook nog eens verliefd op de stoerste van het stel. Een originele, poëtische film waarin Laura's levendige dromen een steeds grotere plaats innemen.

In your dreams!

Young Wrestlers (8+) Mete Gümürhan, Nederland

Fraaie, ontroerende documentaire over een internaat in Turkije waar jongens tussen de 10 en 18 jaar worden opgeleid tot worstelaar. De Rotterdamse regisseur toont de dromen van de jongens, de onderlinge kameraadschap, de zware trainingen, de heimwee en de onvermijdelijke teleurstellingen.

Young Wrestlers.

'De gemiddelde kwaliteit van Nederlandse jeugdfilms is erg hoog'

Sannette Naeyé neemt in 2017 afscheid als directeur van Cinekid. Onder haar leiding groeide het festival en werd de blik verlegd naar nieuwe media.

Dit is het juiste moment, vindt Sannette Naeyé. Cinekid, het festival dat ze al bijna twintig jaar leidt, kan straks wel zonder haar. Begin 2017 zal Naeyé (64) afscheid nemen als directeur, een persoonlijke beslissing waar ze al een tijdje op zat te broeden.

Een aantal jaar geleden had het niet gekund: door de bezuinigingen op kunst en cultuur hing het voortbestaan van het mediafestival voor de jeugd een tijdlang aan een zijden draadje. Door stevig te lobbyen en andere fondsen aan te boren, wist Naeyé het tij te keren. 'Cinekid staat er nu gezond voor.'

Ook in andere opzichten kan Naeyé tevreden terugkijken. Onder haar leiding groeide het festival, dat tegenwoordig zo'n 60 duizend bezoekers trekt. Achter de schermen werd met succes Cinekid for Professionals opgezet: een ontmoetingsplaats voor producenten, aankopers en andere betrokkenen uit de mediawereld. Naeyés zichtbaarste erfenis is waarschijnlijk het Medialab, een 1.200 vierkante meter grote interactieve digitale speeltuin op het festival, uniek in Europa.

Sannette Naeyé.

Zodra ze eind 1997 aantrad bij Cinekid, besloot ze een afdeling voor nieuwe media op te richten. Naeyé, een gedreven verteller, laat een interview uit die tijd zien. 'Kijk, dit vond ik vandaag terug. Hier zeg ik al dat nieuwe media een steeds belangrijker plaats zullen innemen in de wereld van kinderen en dat Cinekid daar een antwoord op moet geven. Er was destijds nog weinig beleid en visie.'

Inmiddels is het een voldongen feit dat de meeste schermtijd van de jeugd niet langer opgaat aan televisie of films, maar aan games en internet. En het totale mediagebruik neemt alleen maar toe. Naeyé: 'Ik heb weleens uitgerekend dat kinderen per dag meer uren besteden aan media dan ze op school doorbrengen. Ik hamer er telkens weer op dat dat een enorme invloed heeft op hun sociale, emotionele en cognitieve ontwikkeling.'

'Ik ben geen cultuurpessimist. Mediagebruik kan kinderen echt verrijken. Maar ik vind wel dat we als samenleving de verantwoordelijkheid hebben om op de kwaliteit te letten. Het moet onze ambitie zijn om de jeugd het beste voor te schotelen.'

Nieuwe media leveren nieuwe vertelvormen op, zoals nu bijvoorbeeld virtual reality. Ondertussen blijft de speelfilm, waar het bij Cinekid allemaal mee begon, een centrale plek innemen op het festival. In haar bijna twintig jaar bij Cinekid volgde Naeyé als filmprogrammeur de ontwikkelingen in de jeugdfilm op de voet. Vooral de Nederlandse productie nam in die periode een hoge vlucht. 'Nederland is een gidsland geworden', vertelt Naeyé. 'Vroeger was dat Scandinavië. De gemiddelde kwaliteit van Nederlandse jeugdfilms is erg hoog, daar wordt vanuit andere landen met afgunst naar gekeken.'

CV

1997 - 2017 Directeur Cinekid, Amsterdam
1993 -2000 Hoofd Tropenmuseum Junior KIT
1990 - 1993 Eindredacteur Kunst en Cultuur VARA-Televisie
1982 - 1990 Hoofd Filmzaken en lid Eindredactie IKON-Televisie
1981 - 1982 Freelance-adviseur IKON-Televisie
1979 - 1980 Hoofddocent Drama Theaterschool, Amsterdam
1975 - 1979 Docent Sociale Academie
1997 - 2017 Directeur Cinekid, Amsterdam
1993 -2000 Hoofd Tropenmuseum Junior KIT
1990 - 1993 Eindredacteur Kunst en Cultuur VARA-Televisie
1982 - 1990 Hoofd Filmzaken en lid Eindredactie IKON-Televisie
1981 - 1982 Freelance-adviseur IKON-Televisie
1979 - 1980 Hoofddocent Drama Theaterschool, Amsterdam
1975 - 1979 Docent Sociale Academie

'Jeugdfilms trekken gemiddeld meer publiek dan films voor volwassenen. Gelukkig is dat de beleidsmakers nu ook opgevallen. Natuurlijk zijn er nog wel wat hobbels. Het is moeilijk om originele verhalen onder de aandacht te brengen, die bijvoorbeeld niet zijn gebaseerd op een boek. En de concurrentie met Hollywoodproducties blijft lastig. Tegen de marketingmachines van de grote filmstudio's met hun enorme budgetten valt haast niet op te boksen.'

Een belangrijke ontwikkeling vindt Naeyé het feit dat de serieuze jeugdfilm minder eenzijdig is geworden. De selectie van Cinekid is daar een afspiegeling van. 'Vroeger richtten we ons vooral op kleine verhalen. Daar heb ik nog steeds een grote liefde voor, maar we juichen het toe dat er steeds meer verschillende genres worden ontwikkeld binnen de kinderfilm. Er worden tegenwoordig ook thrillers, komedies of actiefilms gemaakt. En daar kiezen wij de beste uit.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden