Cijfers jeugd-tbs erg slecht: tachtig procent valt terug

Hadden ze hem langer vast kunnen houden, dan was Marco van der P. misschien nu niet verdacht van een serie misdrijven. Maar zeker is dat niet. Niemand weet of jeugd-tbs helpt.

AMSTERDAM - Psychiaters en psychologen probeerden Marco van der P. als tiener op het rechte pad te krijgen. Jarenlang verbleef hij in een gesloten kliniek in het kader van een PIJ-maatregel - jeugd-tbs, in de volksmond. Tot twee keer toe werd deze intensieve behandeling door de rechter opgelegd. Maar dat kon niet voorkomen dat de nu 25-jarige Marco opnieuw verdacht wordt van een serie ernstige geweldsmisdrijven. Gisteren werd hij na een dagenlange klopjacht opgepakt in Duitsland.


Is Marco een uitzondering, of faalt het systeem van jeugd-tbs?


Justitie doet er in elk geval alles aan om het systeem te laten slagen. Werd er in 2007 aan behandeling nog ruim 300 euro per jongere per dag gespendeerd, in 2012 was dat gestegen naar 563 euro, becijferde de Algemene Rekenkamer. Vanaf 1 april wordt het bovendien mogelijk om jongeren langer binnen te houden.


Nu loopt het met veel behandelde jongeren in elk geval nog niet goed af, blijkt uit een stapel recente onderzoeken. De intensieve therapie ten spijt plegen de meeste jongeren na vrijlating opnieuw strafbare feiten. 'De recidivecijfers bij jeugdigen zijn hoog, hoger dan bij volwassen tbs'ers', zegt Andries Korebrits, hoogleraar Forensische Psychiatrie aan de Radboud Universiteit Nijmegen.


Van de jongeren die in 2000 zijn ontslagen uit behandeling, kwam maar liefst 80 procent binnen tien jaar opnieuw in aanraking met de politie. Ongeveer de helft van de jonge delinquenten recidiveert al binnen twee jaar, blijkt uit cijfers van het Wetenschappelijk Onderzoeks- en Documentatiecentrum (WODC) van het ministerie van Justitie. 'De cijfers stemmen niet vrolijk', zegt Paul Vlaardingerbroek, hoogleraar familierecht aan de Universiteit van Tilburg. Hij noemt het systeem van jeugd-tbs een 'black box', waarin lange tijd niemand precies wist wat het resultaat is van een bepaalde behandeling. 'We weten nog steeds te weinig over wat wel werkt en wat niet. Maar er is nu wel een begin gemaakt met effectiviteitsmetingen.'


De PIJ-maatregel is de zwaarste loot uit het jeugdstrafrecht, bedoeld voor tieners bij wie gewone detentie tekort schiet. Marco van der P. was een prototypische PIJ'er. Net als veel van zijn lotgenoten kampt hij volgens deskundigen met antisociale trekken en ernstige gedragsproblemen. Als schoolkind van 14 brak hij voor het eerst in bij het plaatselijke zwembad. Een jaar later stak hij iemand neer.


Hij was er vroeg bij, zegt Peter van der Laan, onderzoeker bij het Nederlands Studiecentrum Criminaliteit en Rechtshandhaving. 'De bulk van de jeugdcriminelen begint zijn carrière rond de zestien, zeventien jaar. Veel jonger is uitzonderlijk. Maar we weten uit de data dat juist jongens die al op hun 13de of 14de ernstige misdrijven plegen, later vaker opnieuw in de fout gaan. Hoe jonger, hoe groter de kans.'


In augustus 2004 legde de kinderrechter Marco voor het eerst verplichte behandeling op, in de gesloten instelling Het Poortje in Veenhuizen. Na anderhalf jaar ontsnapt hij tijdens begeleid verlof. Voordat hij kan worden gearresteerd, pleegt hij een serie gewapende overvallen. In mei 2006 volgt de tweede veroordeling. Behandelaars doen een laatste poging om Marco op het rechte pad te brengen.


Hoe lang Marco die tweede keer precies is behandeld, wil het Openbaar Ministerie niet zeggen. Langer dan zes jaar heeft het in elk geval niet geduurd. Anders dan bij tbs voor volwassenen, kan een PIJ-maatregel niet oneindig worden verlengd. Voor behandelaren levert dat dilemma's op. Soms moeten zij jongeren vrijlaten die helemaal nog niet klaar zijn voor de maatschappij.


'We hebben hier een jongen die al in een volwassenengevangenis heeft gezeten, maar nu bij ons toch nog een PIJ-maatregel uitzit', zegt Korebrits, die behalve hoogleraar ook psychiater is op de afdeling met de zwaarste cliënten van jeugdinrichting Cadier en Keer. 'In augustus moeten we hem laten gaan. Hij gaat nu voor het eerst met onbegeleid verlof. Iedereen vraagt zich af: gaat dat wel goed?'


Nazorg verloopt vaak ook moeilijk. Alle deskundigen zijn het erover eens: zoveel geld als er tijdens de behandeling beschikbaar is, zo sober wordt de begeleiding daarna. Buiten de poort van de inrichting zijn jongeren vaak al snel op zichzelf aangewezen. 'Daar is nu weinig geld voor', zegt Korebrits.


Het ministerie van Justitie zoekt de panacee voortaan in het langer binnenhouden van de zwaarste categorie jonge criminelen. Met de nieuwe wet, die op 1 april ingaat, kan een PIJ-maatregel na zes jaar worden omgezet in gewone tbs voor onbepaalde tijd. 'Dat kan een oplossing zijn', zegt Vlaardingerbroek. 'Op die manier kun je jongeren zo lang behandelen als echt nodig is, ook als zij na zes jaar de behandelaren allang beu zijn.'


Met de nieuwe wet had Marco van der P. misschien langer vast gezeten. Maar de vraag blijft of hij daar uiteindelijk beter uit was gekomen. Want hoewel Justitie inmiddels circa 1,2 miljoen euro per jongere uittrekt voor zes jaar behandeling en de juridische mogelijkheden steeds verder oprekt, weet niemand of jeugd-tbs werkt. 'De vraag is hoe hoog de recidive was geweest als de behandeling niet was opgelegd,' schrijven onderzoekers van het WODC in een kritisch rapport uit 2012. 'Of de PIJ-maatregel zijn doel heeft bereikt, valt dus niet te zeggen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden