Cijfermeester van bondscoach Löw

De Duitse bondscoach Löw heeft de analyse van de tegenstanders uitbesteed aan een team wetenschappers uit Keulen. 'Een of twee details kunnen een wedstrijd beslissen.'

Het was een uur in de nacht van 17 op 18 augustus 2005 toen de telefoon ging bij voetbalwetenschapper prof. dr. Jürgen Buschmann thuis.

Aan de andere kant van de lijn: bondscoach Jürgen Klinsmann, zijn assistent Joachim Löw en persvoorlichter Uli Voigt, een vriend van Buschmann. De drie belden vanuit de lobby van een Rotterdams hotel. Het was enkele uren na de oefenwedstrijd tegen Nederland (2-2) en de mannen hadden een vraag. Of hij voor het WK van 2006 in Duitsland scoutingsrapporten van alle WK-tegenstanders kon opstellen?

'Op zo'n telefoontje had ik al best lang gehoopt', zegt Buschmann (63), in zijn werkkamer aan de Sporthochschule in Keulen. Het was het begin van een mooie vriendschap. De samenwerking leidde op het WK 2006 tot het briefje voor keeper Lehmann voor de strafschoppenreeks tegen Argentinië. Buschmann en zijn ploeg studenten hadden de strafschopvoorkeuren van de Argentijnen uitgewerkt. Lehmann stopte twee penalty's.

Tegenwoordig brengt Team Köln, zoals Buschmann en zijn studenten worden genoemd, duizenden details in kaart voor Löw en zijn ploeg. Een permanente groep van twintig studenten analyseert de laatste tien duels van de komende tegenstander.

Zijn assistent Alexander Otto (29) pakt een blauwe map van zo'n honderd pagina's: Niederlande. Van harde data over passingpatronen, de positie van de verdedigingslinie en de passeervoorkeuren van buitenspelers, tot 'zachtere' informatie als de looptijd van het contract van de linksback ('zo'n speler wil zich misschien te veel laten gelden'), zijlijngedrag van de coach, of de druk vanuit de media.

In Keulen weten ze dat VI Louis van Gaal zeer kritisch volgt. Een promovendus van Buschmann, Stephan Nopp, is parttime in dienst bij Löw om de rapporten toe te passen.

De aanpak is voor elke tegenstander even grondig. Als bewijs pakt Buschmann de map Farøer Inseln. Dunner, maar toch tachtig pagina's. 'Toen Löw ook om informatie vroeg voor landen als Liechtenstein, dacht ik: dit meen je niet serieus. Maar het gaat Löw om consequente discipline.'

Geen enkele ploeg ter wereld heeft een dergelijk gedetailleerde scouting, zegt Buschmann. Hij kan nog steeds zijn geluk niet op dat hij dit werk mag doen. Begrijpelijk, want lang leek hij de zoveelste hoogleraar van de Sporthochschule te worden die door het voetbal werd genegeerd. Als student raakte Buschmann in 1972 bij het voetbalanalyse betrokken. Duitsland had Engeland op Wembley verslagen en de DFB wilde weten hoe dit kon. Veel werd er met zijn analyse niet gedaan. 'Vermoedelijk doordat het twee jaar duurde voor mijn analyse af was', zegt hij schaterend.

Later maakte het niet meer uit hoe snel hij was met zijn analyses - het voetbal negeerde de wetenschap toch wel. Het frustreerde Buschmann. In 2004 trok hij de conclusie: ik stop met de voetbalwetenschap. Niet alleen werd hij genegeerd, hij werd genegeerd door vervelende mensen. 'De universiteit heeft duizenden studenten en maar twintig doen de opleiding voetbaltrainer. Maar je kon ze er zo uitpikken in de kantine met hun kapsels en bling-bling.'

De voetbalprofessor legde zich toe op atletiek en hockey. Tot die nacht in augustus 2005 de telefoon overging. Redde Klinsmann zijn carrière? 'Klinsmann is ongelooflijk belangrijk voor me geweest.' Als bij toverslag werd hij van outsider de ultieme insider. Zo hielp hij Klinsmann met het schriftelijk vastleggen van de Duitse speelwijze, de 'broncode' van het Duitse voetbal. Daarin staat bijvoorbeeld de beoogde tijd tussen balaanname en pass (liefst kort) of de gemiddelde tijd tussen het veroveren van de bal en het doen van een doelpoging (8 seconden). Ook willen de Duitsers buitenspelers als Arjen Robben niet naar de buitenkant dringen maar juist naar binnen, dichter bij de goal, om de tegenstander in een trechter te dwingen. Daar veroveren Schweinsteiger, Khedira of Hummels dan de bal.

De map met de geheime broncode ligt achter slot en grendel op het bondsbureau. Na de evaluatie van elk toernooi wordt de broncode geactualiseerd. Definities luisteren zo nauw dat studenten een opleiding van een jaar moeten volgen voor ze toetreden tot het analyseteam. Otto: 'Gewone statistieken voldoen niet. Iemand kan een pass geven op de rechtsbuiten, maar die rechtsbuiten glijdt weg. Gevolg: balverlies. Was de pass dan slecht? Nee.'

In december komt de Mannschaft weer naar Keulen om de code met Buschmanns team door te nemen en op een veld na te spelen. 'Iedereen moet zich die speelwijze eigen maken', zegt Buschmann.

Wat hun werk precies oplevert? 'Dat is moeilijk te kwantificeren. Wij leveren duizenden details en op dit niveau kan elk detail beslissend zijn.' Dat bleek ook op het EK. Duidelijk was dat de Nederlanders bij balverlies niet collectief verdedigden. 'Dan ontstaan gaten.' Die benutten de Duitsers. Bij zowel de 1-0 als 2-0 stond niet alleen afmaker Gomez vrij, ook aangever Schweinsteiger had alle tijd om in de gaten te passen.

Buschmann weet dat er critici zijn die zeggen dat voetbal niet te voorspellen is. 'Die mensen missen het punt. Als honderd procent zekerheid mogelijk is, was de DDR wereldkampioen geworden. Waar het om gaat, is dat we vaker de juiste beslissing nemen dan nu.'

Dat lijkt in Duitsland te gebeuren. Jonge coaches als Klopp (Dortmund), Tuchel (Mainz) en Dutt (technisch directeur DFB), laten zich leiden door de wetenschap en met succes. Maar heeft de wetenschap nu vaste voet in het Duitse voetbal? Buschmann grijnst ironisch. 'Was het maar waar.'

Ook hierover praat Buschmann met gemak een half uur vol. Neem de aanstelling van Klinsmann. 'Een toevalstreffer. Duitsland had op het EK 2004 met 3-0 verloren van Tsjechië-B en dus had de DFB een aansprekende coach nodig. Maar dat hij met Amerikaanse methoden en statistieken zou aankomen? Wist de bond veel.' Klinsmanns vernieuwingen vielen niet goed. Hij is vaak bijna ontslagen en dan was Team Köln nooit van de grond gekomen.

Nog steeds is Buschmanns positie niet zeker. Aan Löw zal het niet liggen. Maar ook Löw is niet buiten gevaar. Dat concludeerde Buschmann uit de massale mediakritiek na de verloren halve finale tegen Italië op het EK. 'Hoe je ook presteert, in het voetbal is het evenwicht permanent wankel.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden