CIA en FBI maakten tijdens Koude Oorlog intensief gebruik van nazi-spionnen

CIA en FBI hebben tijdens de Koude Oorlog aanzienlijk intensiever gebruik gemaakt van nazi's als spionnen dan tot dusver werd aangenomen. Tot in de jaren negentig maakten beide Amerikaanse geheime diensten gebruik van hen in de strijd tegen de Sovjet-Unie, zo blijkt uit vrijgekomen documenten die door The New York Times zijn ingezien. In totaal zijn ten minste duizend nazi's gerekruteerd.

FBI-directeur Edgar Hoover. Hoover was samen met CIA-directeur Allen Dulles verantwoordelijk voor een agressief beleid om hoge en lage nazi's in te huren, zo blijkt uit de documenten. Beeld de Volkskrant

CIA-directeur Allen Dulles en zijn FBI-collega Edgar Hoover waren verantwoordelijk voor een agressief beleid om hoge en lage nazi's in te huren, zo blijkt uit de documenten. Dulles noemde 'gematigde' nazi's 'nuttig' voor de VS. Het overheersende gevoel bij de geheime diensten was dat van een achterstand op de Sovjet-Unie.

Hoover gaf persoonlijk zijn groen licht voor het rekruteren van een aantal nazi's en deed beschuldigingen over hun oorlogsverleden af als Sovjet-propaganda. In 1968 gaf hij toestemming een linkse journalist, Charles Allen, af te luisteren, omdat hij kritische verhalen over de rol van nazi's in de VS schreef. De FBI-directeur noemde Allen een gevaar voor de nationale veiligheid. Een historicus van de dienst, John Fox, zegt daarover: 'Achteraf moet je constateren dat Hoover en dus de FBI kortzichtig was in het afwijzen van bewijsmateriaal van banden tussen Duitse immigranten en oorlogsmisdaden door de nazi's. Maar je moet niet uit het oog verliezen dat dit zich midden in de Koude Oorlog afspeelde.'

CIA-directeur Allen Dulles. Beeld de Volkskrant

Beloning

SS-officier Otto von Bolschwing profiteerde volop. In de nazitijd was deze hooggeplaatste medewerker van Adolf Eichmann, de architect van de Endlösung, de auteur van diverse documenten hoe Joden konden worden geterroriseerd. In 1954 kreeg hij van de CIA een appartement in New York aangeboden. Dat was een 'beloning voor zijn loyale, naoorlogse dienstverlening' en was mogelijk 'in het licht van de onschuldigheid van zijn oorlogsactiviteiten', aldus een CIA-document.

Zijn inmiddels 75-jarige zoon Gus von Bolschwing, die pas vele jaren later achter het oorlogsverleden van zijn vader kwam, zegt daar nu over: 'Zij gebruikten hem en hij gebruikte hen. Het had niet mogen gebeuren. Hij had niet tot de VS toegelaten mogen worden.'

SS-officier Otto von Bolschwing. In de nazitijd was Bolschwing een hooggeplaatste medewerker van Adolf Eichmann. Beeld de Volkskrant

Paramilitaire training

Behalve voor spionage werden nazi's ook voor andere doeleinden ingezet. In Maryland kreeg een aantal van hen een paramilitaire training met het oog op een mogelijke invasie van de Sovjet-Unie. Een voormalig topadviseur van Hitler gaf in Virginia geheime briefings over de Russen. En in Duitsland infiltreerden nazi's de door Russen gecontroleerde zones om er spionageapparatuur in aan te brengen.

Maar uit de documenten blijkt ook dat veel nazi's zich onbekwaam of erger toonden. Sommigen bleken steevast te liegen, anderen bleken dubbelagenten voor de Russen. Kernprobleem was dat hun morele opvattingen zelden werden onderzocht, aldus holocaust-wetenschapper Richard Breitman, verbonden aan de American University. Hun rekrutering kwam volgens hem voort uit 'een soort paniek, een angst dat de communisten vreselijk machtig waren en dat wij daar maar weinig tegenover konden stellen'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden