Christenen uit een moslimnest

'Als ik hoor dat je echt christen bent, vermoord ik je', zei een kennis tegen een bekeerde moslim. De islam verruilen voor het christendom is niet erg gebruikelijk....

Twee moslims in de ban van het evangelie.

Voorzeker, degenen die terugvallen na te hebben geloofd en dan in ongeloof toenemen: hun berouw zal niet worden aanvaard, dezen zijn de dwalenden.

(soera 3: ayat 91 uit de koran)

Een blond meisje speelt klarinet, een ander blokfluit terwijl een Marokkaanse jongen met dreadlocks over een djembé aait. In de kerkbanken leest een zwarte Afrikaan de Arabische tekens in zijn opengeslagen bijbel.

Het is zoals de voorganger - een boomlange blanke - het zegt: net psalm 133. 'Zie! Hoe goed en aangenaam is het als broeders in eenheid tezamen wonen.'

Hij verheugt zich vandaag tijdens de kerkdienst in een zaaltje in de Rotterdamse wijk Delfshaven op de bijeenkomst van verschillende volkeren in naam van Jezus. Want Christus is er niet alleen voor Nederlanders die in een christelijke nest worden geboren. Ook voor degenen die zich hun heiland in verre oorden hebben moeten bevechten. Het evangelie van Mattheüs boet niet in aan kracht in een andere taal. En wanneer Gods lof wordt gezongen brandt een beamer Gods woord in Gods huis, in het Nederlands én in het fonetisch Arabisch.

De tweetalige dienst is er vandaag speciaal voor de geloofsgenoten in Arabisch sprekende landen. Veel van hen zijn moslims die zich hebben bekeerd tot het christendom.

Er is verder weinig verschil met een doorsnee kerkdienst. De getuigenissen hebben wellicht een iets ander karakter. Een jonge Afrikaan, die herhaaldelijk werd afgewezen bij sollicitaties, kreeg een droom waarin de heiland hem op het hart drukte nog een keer langs te gaan bij het uitzendbureau. En zie! Er was een baan.

Voor de rest wordt het geloof van moslims die zich hebben bekeerd eender beleden. Of zoals de dame van de Arabische Wereldzending het aan de gemeente toevertrouwt: 'God is hard aan het werk in de Arabische wereld.'

Afvalligen

Hoe hard? Dat is ondoorgrondelijk. Cijfers van moslims die zich in Nederland bekeerd hebben tot het christelijk geloof zijn niet voorhanden. De meeste bekeerde moslims - de islam spreekt van afvalligen - wensen geen ruchtbaarheid te geven aan hun geloofsverandering. De voorganger van de kerkdienst schat dat er in Rotterdam tussen de honderd en tweehonderd 'christelijke moslims' wonen.

Herman Takken van de stichting Evangelie & Moslims in Amersfoort weet in ieder geval dat we het landelijk eerder over tientallen bekeerlingen per jaar hebben dan honderden. 'We hebben een redelijk goede indruk daarvan omdat we als een schakel functioneren tussen moslims en de kerk.' De stichting gaat de dialoog aan met moslims in Nederland om hun eigen identiteit te benadrukken, om vooroordelen rond het geloof weg te nemen en voorziet christelijke gemeenten van informatie in het geval moslims met geloofsvragen aan de kerkdeur komen kloppen.

Als Takken het over de redenen voor bekering heeft spreekt hij over push and pull-factoren. Het evangelie werkt soms als een magneet. 'Na een eerste kennismaking - een film, het lezen van een bijbel of zelfs een droom - gebeurt het wel dat moslims tot de ontdekking komen dat het christelijk geloof vrijheid en liefde predikt.'

Hulpimam

Sina (24) heeft een bijbel in het Farsi waarin hij op diverse plekken met roze merkstift strepen en vraagtekens heeft gezet. Ook bij de passage waar Jezus de zoon van God wordt genoemd. 'Ha', wierp hij vroeger christenen voor de voeten, 'God heeft een zoon?! Waarom niet meteen ook een dochter?'

Maar Sina vond na een spirituele zoektocht naar de waarheid Christus op zijn pad en erkent hem nu als bron van alle liefde. 'Die kon ik niet vinden in de islam.' Meer dan vierenhalf jaar geleden schopte hij het in Teheran tot hulpimam. Sina ging elke dag naar de moskee en bad vijf keer per dag, maar was, volgens eigen zeggen, meer een gewoontegelovige. 'Ik was al erg op zoek en verdiepte me in de koran juist om antwoorden op mijn vragen te vinden.'

Want waarom moesten Iraniërs eigenlijk in het Arabisch bidden? Verstond God geen Farsi? 'Bijna 80 procent begrijpt niet wat ze leest in de koran. Hoe kun je een relatie aangaan met God als je niet eens weet wat hij zegt? Dan ga je twijfelen, en bedenk je dat die antwoorden er misschien niet zijn.'

Niet dat hij niet zijn best heeft gedaan. Sina verdiepte zich in het geheim in het soefisme, marxisme, bijna iedere oosterse religieuze stroming, yoga en zelfs hypnose. Toen zijn ouders erachter kwamen dat hij zich met dat laatste bezighield, verbrandden ze zijn boeken.

Hij vluchtte om politieke redenen naar Nederland. In het asielzoekerscentrum in Dronten ergerde hij zich aan de mensen van de evangelisatie die blijkbaar niets beters te doen hadden dan de vluchtelingen lastigvallen. Hij ging in de tegenaanval: de bijbel lezen en vragen stellen, vragen stellen, vragen stellen. 'Maar ze bleven terugkomen met antwoorden en ze waren altijd erg vriendelijk.'

Hij glimlacht. Ze noemden hem advocaat van de islam. 'Het christelijke geloof is zo gemakkelijk vergeleken met de islam, en toch leken ze zo sterk in hun geloof.' Scepsis maakte plaats voor oprechte interesse.

Twee ervaringen hebben hem uiteindelijk over de streep getrokken. Na een kerkdienst - 'Ik ging met het idee: ja ja, het zal allemaal wel' - riep een onbekende oude vrouw hem naar zich toe. 'Ze vroeg of ik Sina was en zei: ik heb een boodschap van God voor jou. Hij zegt dat jij als Petrus bent.' Hij heeft haar daarna nooit meer gezien.

Christus zelf heeft hem geholpen bij, letterlijk, de laatste stap. 'Tijdens een kerkdienst twijfelde ik en bad: Jezus, als je bestaat geef dan een teken, laat iets bewegen.' De voorganger zei dat wie zich aan Jezus wilde geven naar voren moest komen. Ik deed mijn ogen open en stond vooraan.'

Drie-eenheid

Wie van religie wil wisselen moet wezensvreemde concepten overwinnen. De drie-eenheid is voor moslims een verkapte vorm van polytheïsme. En het idee van God de Vader met wie je een persoonlijke relatie kunt hebben? Onmogelijk. Allah is boven alles verheven en ongenaakbaar.

Herman Takken: 'Wij leggen de nadruk op liefde en vergeving en sommige moslims zeggen: 'Dat zoek ik nou juist.' Hét grote verschil is misschien wel dit: de bijbel spreekt van onvoorwaardelijke liefde van God en dat je door geloof in Jezus in genade kunt leven. In de islam staan wetten en voorschriften centraal. Dáármee kun je vergeving krijgen. Er is veel meer sprake van een actieve onderwerping.'

Maar het kan evengoed dat moslims juist door een fundamentalistische vorm van de islam worden weggeduwd en vervreemd. 'Je ziet het bij Iraniërs die hun buik vol hebben van wat het rigide regime in hun land teweeg heeft gebracht. Ze zijn teleurgesteld in het geloof en zoeken hun heil elders.'

Bedreigingen

In Overijssel, waar de Iraniër Sina aan de hts studeert, heeft zijn bekering weinig commotie veroorzaakt onder ex-geloofsgenoten. Maar niet iedereen weet het en hij zal tegenover moslims zelf nooit over zijn geloof beginnen. Op een feestje probeerde een moslimvriend hem te provoceren door voortdurend te vloeken en te schelden op christenen. Toen Sina er wat van zei, kwam het bijna tot een handgemeen. Die vriend is geen vriend meer.

Zijn ouders in Iran praten er niet over. De afstand helpt problemen te voorkomen. 'Zo gauw het buiten mijn familie bekend wordt, zal iedereen hen er op aankijken.' En misschien erger nog. Sina maakt een snijdend gebaar over zijn keel.

Takken kent de verhalen, ook die zich in Nederland afspelen. 'Het gaat van waarschuwingen op internet tot fysiek geweld.' Zo'n tien jaar geleden werd hij door de politie gebeld toen er bij een bekeerde moslim in Nieuwegein een molotovcocktail naar binnen werd gegooid. Een vrouw met kinderen in een AZC werd geïntimideerd en kreeg klappen en een jong meisje dat christen wilde worden, werd door familie opgehaald en ondergebracht bij een oom in Antwerpen.

'Tussen moslims en christenen heerst wederzijds respect zolang ze zich op eigen terrein begeven. Het wordt een stuk spannender als de moslimbekeerling ter sprake komt.' Takken haalt de schriftgeleerde Aboel A'la Maudoedi aan: 'De islam is een deur waardoor je wel naar binnen kunt, maar niet naar buiten.'

Takken: 'De gemeenschap waarvan je als moslim deel uitmaakt, is hecht en de sociale controle is er groot. Dat alleen al kan tot problemen leiden. Stel dat de familie ontdekt dat ene Ahmed veel te geïnteresseerd is in het christelijke geloof. Ahmed wordt dan ondervraagd en bewerkt om teruggehaald te worden. Als dat niet werkt, kunnen bedreigingen volgen. Dat gebeurt deels uit godsdienstige ijver, maar deels ook vanuit de sterke schaamtecultuur.

'Als je je bekeert, neem je niet alleen een beslissing voor jezelf, maar werp je ook de schande op je hele familie of zelfs het hele dorp. Die schande moet, net zoals bij eerwraak, worden afgewend door resoluut te handelen. Er komt ruzie. Voor een bekeerling wordt het onmogelijk om nog binnen de gemeenschap te functioneren en dan zegt de moeder uiteindelijk vaak om erger te voorkomen: ga maar weg.'

Eenzaamheid

'Het is heerlijk man. Dat je mag zijn wie je bent, met al je fouten en je tekortkomingen.' Said glimlacht. Said (44) leefde ooit voor de duivel, maar is nu een kind van God. En dat terwijl hij vijftien jaar 'in de shit heeft gezeten'. Terwijl hij zichzelf, zijn omgeving en God heeft gehaat. 'Maar God zei: jij haat mij, maar ik houd van jou.' En zijn brede glimlach breekt weer door.

Vijftien jaar geleden was hij in Rotterdam nog aan de coke, de heroïne en de pillen. In Marokko blowde hij al, maar het ging helemaal mis toen hij in 1983 met zijn moeder en broertje overkwam naar Nederland. 'In Marokko zagen we onze vader die als gastarbeider in Frankrijk werkte maar een keer per jaar. Ik probeerde de eenzaamheid al te verdrukken met drugs.'

Zeven keer stond hij op het perron van Rotterdam Centraal om zich van kant te maken. Maar het liep anders. In 1996 stond er een meisje bij de bushalte naar wie 'zijn hart uit ging'. Na een week durfde hij haar voor een afspraakje te vragen. Op den duur kon hij zijn drugsgebruik niet meer verhullen en zijn vriendin zei dat hij hulp moest gaan zoeken. Na negen maanden gevangenis voor dealen vertelde ze over Stichting De Hoop in Dordrecht die verslaafden helpt afkicken en daarbij het evangelie als ondersteuning gebruikt.

'Ik heb er vier jaar tegen gestreden. Want ook al deed ik niets, ik ben altijd moslim gebleven met de idee dat er geen ander geloof is dan islam. Dat staat vast, dat kan niemand je afnemen. Je leert als moslim zelfs joden en christenen haten.' Maar zijn vriendin, inmiddels zijn vrouw, bad tien jaar lang voor hem. Totdat Said eindelijk toegaf.

Uit pure nieuwsgierigheid ging hij een kijkje nemen bij de bijbelstudie en werd tijdens het gebed zo emotioneel dat hij vluchtte naar het washok. 'Daar heb ik als een kind staan huilen.' Hij pauzeert even. 'Het was zo... zo... O man, ik kan het niet beschrijven. Daarna had ik iets van: hè hè. En er viel echt iets van mijn schouders.'

De zondag daarop ging hij naar de kerk en nam Jezus aan als heer en meester. Hij belde zijn vriendin, vertelde het zijn moeder. Die huilde, maar zei dat hij haar zoon bleef. Binnen de familie weet nu bijna iedereen het. Alleen een fanatieke oudere broer heeft hij het in acht jaar nog niet verteld. 'Hij zal het niet begrijpen. Hij zal zeggen: of hij uit de familie of ik.'

Door 'vrienden' uit zijn oude milieu is hij uitgemaakt voor klootzak en verrader en kwam zelfs in een vechtpartij terecht. Eigenlijk zou hij ook nog een vriend meenemen om over het geloof te vertellen. 'Maar een kennis zei gisteren tegen hem: 'Als ik hoor dat je echt christen bent, vermoord ik je.''

Snel dopen

Takken: 'Je merkt dat de verhalen over agressie tegen bekeerlingen vroeger heftiger waren dan nu. Vergeet niet dat onder invloed van deze samenleving veel moslims hun geloof individueler beleven en elkaar meer ruimte geven voor verschillende visies.' Het radicalisme van jonge moslims is volgens hem onderdeel van een veel bredere uitwaaiering waarbij moderne moslims net zo goed naar liberalere vormen van de islam bewegen. 'Maar ja, die halen natuurlijk nooit de krant.'

Overigens, sommige kerken in Nederland staan ook wantrouwend tegenover moslims die hun heil elders zoeken. Enerzijds begrijpelijk. 'Een deel van de asielzoekers in Nederland wil zich erg snel laten dopen omdat ze verwachten dat christenen een steentje kunnen bijdragen aan het verkrijgen van een vluchtelingenstatus.'

Takken is niettemin van mening dat de kerk daarvoor open moet staan. 'Het gebeurt ook dat mensen, nadat ze in aanraking zijn geweest met christendom, groeien in het geloof. Vergelijk het met de fabel van de verloren zoon. Die kwam met de verkeerde motieven terug, maar werd toch liefdevol opgenomen in het huis van zijn vader.'

Bij bekering is de figuur van Jezus Christus bijna altijd het startpunt omdat hij ook in de koran een rol speelt. Alleen heet hij daar Issa en is zijn rol van zoon van God gedegradeerd tot een van de vele profeten.

Kinderbijbel

In Irak maakte de familie Abbas elk jaar tijdens oud en nieuw hernieuwd kennis met Christus in de vorm van een oude Amerikaanse speelfilm naar het evangelie van Lucas. En mevrouw Abbas vond het elke keer weer een prachtig verhaal. 'Alleen begreep ik nooit zo goed wat hij bedoelde.'

Zij, Zana Abbas: islamitisch opgevoed, maar deed er niets aan. Geen hoofddoek, geen ramadan. 'Mijn moeder zei altijd: je komt in de hel. Maar ze legde ons niets op.'

Hij, Noene Abbas: 25 jaar communist, actief in de partij en sowieso van God los, keerde op zijn schreden terug. 'Wat Marx zei, dat geloof opium is voor het volk, dat klopt niet.'

De televisie staat in Veenendaal op het Al Hayat-kanaal dat via de schotel is te ontvangen. In een westers aandoend studiodecor vertelt een Arabische dominee in pak talloze verhalen over bekeringen.

Zana: 'Alle moslims moeten daarnaar kijken.' Wellicht dat ze net als zij de messias vinden via het massamedium. Want het evangelie volgens Hollywood bleek het begin voor een fascinatie die eerst werd bevredigd met een kinderbijbel en later door een zwager die clandestien christen bleek en de blijde boodschap in het Iraaks kwam brengen. En toen, toen pas begreep ze dat Jezus de zoon van God was. 'Ik dacht er verder niet bij na.' Totdat een stem haar in een droom vertelde dat ze in een koranvers de naam Allah moest vervangen door 'zoon van God'. Ze sprak erover met haar buurvrouw en zei dat ze verliefd was geworden op Jezus. Na een aantal aardbevingen in het gebied waar de familie woonde, las Zana Abbas even niet meer in de bijbel. 'Ik dacht misschien is God nu boos op mij.'

Noene Abbas, die in onmin raakte met de partij omdat hij de corruptie aan de kaak wilde stellen, moest weg uit Irak. Met een rudimentair christelijk godsbesef vluchtte het echtpaar met de kinderen uit het Irak van Saddam Hussein naar Nederland. Noene Abbas was aangestoken door zijn vrouw en wierp zich op het Nieuwe Testament. In geloofsijver overtrof hij zijn vrouw toen hij meedeelde meteen christen te willen worden.

Noene: 'Ik las over liefde, vrijheid en de vrede, en dat is alles voor mij.'

Zana: 'Ik heb tegen hem gezegd: dat mag nog niet. Je moet wachten en meer lezen. En dat ik van hem zou scheiden als hij zich meteen zou gaan dopen.'

Noene maakt met beide handen een resoluut gebaar: 'Ik twijfel niet.'

In het asielzoekerscentrum ging ondertussen het gerucht dat de Abbasen hard op weg waren christenen te worden. Toen het gezin vijf maanden geleden uitgeprocedeerd op straat werd gezet, ontstond er een oploopje. Er werd geroepen dat het hun straf was omdat ze zich hadden bekeerd. Een stichting die zich sterk maakt voor uitgeprocedeerde asielzoekers regelde voorlopig een woning. Het is nog maar de vraag hoe lang ze in Nederland zullen verblijven.

En als ze teruggaan, wat dan?

Zana: 'Mijn moeder wist het al. Iemand had het aan haar doorverteld en ze zei dat ze gaat stoppen met het contact, maar ze belt nog altijd. Als we teruggaan zal niemand meer met ons eten of drinken. Maar ik ben er niet bang voor. Ik ben altijd bang geweest voor God. Ik heb in de koran nooit een woord over liefde gelezen, alleen over straf. Draag je geen hoofddoek, dan krijg je straf. Bid je niet, dan krijg je straf. Altijd maar straf, straf, straf. De heilige geest heeft mijn angst weggenomen.'

Noene: 'We moeten dapper zijn. Dat is de enige weg.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden