Christenen in Irak etnisch gezuiverd

Christenen zijn in het Midden-Oosten nergens veilig. Minister Timmermans onderschat de ernst van de situatie.

De Chaldese patriarch van Bagdad, Louis Raphael Sako, deed onlangs een dringende schriftelijke oproep aan 'eenieder met een geweten in Irak en over de hele wereld'. In zijn oproep vraagt hij geheel ten einde raad aandacht voor het zware lot dat zijn geloofsgenoten in de Iraakse stad Mosul heeft getroffen. De islamitische terreurbeweging ISIS stelde de christelijke bevolking van de Iraakse stad vorige week een ultimatum. Zij konden 1) zich bekeren tot de islam, 2) een speciale belasting voor christenen betalen in ruil voor bescherming door ISIS en 3) bij weigering van de eerste twee opties zou hen enkel de dood wachten.


In dit kader zijn de woningen van christenen in Mosul de afgelopen dagen door de moslimextremisten systematisch gemarkeerd met de letter 'N', hetgeen verwijst naar het woord 'Nasara'. Dit is het Arabische woord waarmee christenen in de Koran worden aangeduid. Het brandmerken doet denken aan soortgelijke praktijken tijdens de Tweede Wereldoorlog.


Sinds het verstrijken van het ultimatum op 19 juli hebben de moslimextremisten in Mosul een groot aantal eeuwenoude kerken, kloosters en hun kostbare bibliotheken in brand gestoken en zijn de laatste circa tweeduizend christenen de stad ontvlucht. Ze zijn uitgeweken naar het relatief veilige noorden of hebben zich gevoegd bij familie elders in het land.


De Assyrian International News Agency (AINA) maakte onlangs melding van het feit dat circa 15 christelijke families in Mosul zich noodgedwongen hebben bekeerd tot de islam. Iraakse bisschoppen wijzen op het historisch trieste feit dat er voor het eerst in bijna 2.000 jaar geen christenen meer in Mosoel wonen.


Voor de Iraakse inval in 2003 kende de stad nog een grote christelijke gemeenschap van ongeveer 130 duizend gelovigen. VN-topman Ban Ki-Moon noemde de vervolging van de Iraakse christenen onlangs een misdaad tegen de mensheid. De toestand van de Syrische christenen is niet veel beter. Gevangen tussen moslimextremisten en het regeringsleger leven zij al drie jaar tussen twee vuren.


Op 30 juni jongstleden hebben Tweede Kamerleden van het CDA, de ChristenUnie en de SGP een motie ingediend waarin ze hun zorgen uiten over de etnische zuiveringen onder christenen in het Midden-Oosten en waarin ze pleiten voor een onderzoek hiernaar door de Verenigde Naties.


De motie werd ondersteund door de Raad van Kerken. De Syrisch-orthodoxe bisschop in Nederland, Polycarpus Augin Aydin, riep de voorzitters van de Tweede Kamerfracties op de motie te steunen. Wegens te weinig steun werd de motie uiteindelijk toch verworpen. Onder meer regeringspartijen VVD en PvdA legden de motie naast zich neer. Recentelijk liet minister van Buitenlandse Zaken Timmermans (PvdA) al weten dat er volgens hem 'in Syrië geen sprake is van systematische verdrijving van christenen en hoewel christenen in Irak het niet gemakkelijk hebben, zij niet van overheidswege worden vervolgd en hun rechten grondwettelijk zijn beschermd'. Timmermans lijkt hiermee te suggereren dat christenen niet zwaarder worden getroffen dan de rest van de bevolking in Syrië en Irak en dat zolang vervolging niet van overheidswege is deze wel zal meevallen.


De praktijk wijst uit wat de door de minister genoemde grondwettelijke bescherming werkelijk waard is in plaatsen als Mosul en Aleppo. Christenen zijn een kwetsbare etnische en religieuze minderheid, die een bijzondere risicogroep vormen in beide landen. Terwijl verschillende islamitische terreurbewegingen uit zijn op een verdrijving van de christelijke bevolking, is er voor hen - in tegenstelling tot andere groeperingen in de regio - geen veilig gebied waar ze niet afhankelijk zijn van de wispelturige goodwill van anderen. Vooropgesteld dient te worden dat allerlei groepen in Syrië en Irak zwaar te lijden hebben. Waarom zouden we dan toch speciale aandacht vragen voor een relatief klein aantal onder hen? Omdat de gevolgen van het geweld niet gelijk zijn voor alle groeperingen.


Waar anderen vluchten naar regio's waar hun geloofsgenoten de macht hebben teneinde hen te beschermen, is dat voor christenen niet mogelijk. Waar andere groeperingen weliswaar in sommige regio's in aantal afnemen, is desondanks hun aanwezigheid an sich niet in gevaar.


Op dit moment worden er wel hele gebieden gezuiverd van christelijke aanwezigheid, dat wil zeggen niet alleen van de bevolking zelf maar ook van hun culturele erfgoed door de vernietiging van cultuurgoed. Dit cultuurgoed komt voort uit een traditie vanaf de eerste eeuwen van het christendom en heeft ook op de westerse beschaving een grote invloed gehad en deze mede vormgegeven. Waar een groepering en haar cultuurgoed eenmaal geruimd zijn, daar is bovendien geen weg meer terug.


De vraag is waarom de minister, ondanks deze uiterst zorgwekkende ontwikkelingen, zijn ogen lijkt te willen sluiten voor de vervolging van Syrische en Iraakse christenen. Hoeveel christenen in Syrië en Irak moeten er eerst worden vermoord en verdreven voordat hun verdrijving volgens de minister 'systematisch' is en onderzoek door de Verenigde Naties - laat staan enige vorm van hulp - wel op zijn steun kan rekenen?


De officiële onderbouwing van het standpunt van minister Timmermans is in ieder geval weinig overtuigend. Het lijkt er meer op dat hij - ook maar de schijn van- het willen opkomen voor oosterse christenen als specifieke groep wil voorkomen. Omdat de minister vindt dat mensenrechten voor iedereen gelden. Maar dan weer niet als het om christenen in het bijzonder gaat.


Aan de christenen in het Midden-Oosten als inheemse bevolking van de regio is dit nauwelijks uit te leggen. Wellicht hoeft dit binnenkort ook niet meer, als de allerlaatsten uit hun thuislanden zijn verdreven.

Febroniya Atto is advocaat en lid van de Syrisch-orthodoxe gemeenschap in Nederland.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden