Christendom, zo gek nog niet

Is er nog een kans dat ook ongelovige Nederlanders gaan inzien dat zij meer verbonden zijn met het christelijk geloof dan met de islam?

Kunnen christelijke en streng seculiere Nederlanders hun ruzietjes en spotternijen opzij zetten om samen de toenemende invloed van de islam op het denken van onze bestuurders en in het straatbeeld tegen te gaan?

‘Vandaag las ik je reactie op Fitna. Ik was stomverbaasd. Je vond dat Wilders zorgvuldigheid had betracht, je vond de film een prikkelende inzet voor het debat en je meende dat hij niet bewust probeerde te kwetsen. Hoe zou je reactie zijn geweest als deze film over het christendom en de bijbel zou zijn gegaan? (…) Jij vertegenwoordigt in het parlement een partij die een op religieuze basis afgebakende minderheid vertegenwoordigt. Jij vraagt met het oog daarop regelmatig begrip voor de positie van minderheden, de ruimte die hen geboden moet worden, het belang van hun godsdienstovertuiging, de noodzaak van begrip en respect. Dat je al die uitgangspunten kennelijk minder belangrijk vindt nu het om een andere levensbeschouwing dan de jouwe gaat, vind ik niet democratisch en stelt me diep teleur,’ schreef Wouter Bos in maart 2008 aan SGP-fractieleider Bas van der Vlies.

Vergeten
Ik was deze brief helemaal vergeten en werd er weer aan herinnerd door het lezen van Elke dag van de partij, het onlangs gepubliceerde dagboek van Van der Vlies over het jaar 2008. De brief van Bos is interessant omdat ze tekenend is voor het politieke en publieke debat over de islam. Daarin wordt vrijwel altijd naar christenen verwezen.

Het debat over bruggenbouwer Tariq Ramadan werd niet gevoerd zonder veelvuldige verwijzingen naar Staphorst, de hinderlijk bemoeizuchtige meneer pastoor in de jaren vijftig of hoogleraren theologie met orthodoxe opvattingen.

Wandaden
Alsof de gemeente Rotterdam ook dergelijke christenen als adviseur in dienst had kunnen nemen en daar mee weg had kunnen komen. Alsof streng gelovige christenen dezelfde integratieproblemen en gevaren met zich meedragen als moslims. Alsof de wandaden die in naam van de islam worden begaan minder erg zijn als je de SGP de poldertaliban noemt.

Een voorbeeld van deze manier van denken is te vinden in de speech die staatsecretaris Sharon Dijksma deze maand gaf op een kwaliteitsconferentie over het primair onderwijs in Maarssen. Daarin stelde zij dat de school niet alleen de plek is die fysieke veiligheid biedt, maar ook de plek moet zijn waar geestelijke vrijheid wordt beschermd. ‘Op àlle scholen zeg ik daarbij. Ook de islamitische en streng christelijke. Als kinderen daar bijvoorbeeld te horen krijgen dat het niet goed is om vrienden te zijn met mensen die niet gelovig zijn, dan kan dat niet door de beugel. In zo’n setting kan van opvoeden tot geïntegreerd burgerschap natuurlijk niets terechtkomen,’ aldus Dijksma.

Ongelovigen
De staatsecretaris suggereert hier dat niet alleen op islamitische scholen problemen zijn met burgerschap, maar ook op christelijke scholen. In het Kamerdebat over de islamitische As Siddieqschool in Amsterdam, zei ze nog dat ze daar geen enkele aanwijzing voor had. Wat ze ook suggereert is dat er ook christelijke scholen zijn waar net als op de As Siddieq kinderen geleerd wordt om niet met ongelovigen om te gaan. Maar welke scholen zijn dat dan? Ik denk dat Dijksma er geen een kan noemen. Maar door christelijke scholen in een adem met islamitische scholen te noemen, lijkt het tenminste alsof er geen specifiek probleem is met de islam in het Nederlands onderwijs. En dat is er wel.

Nu zijn er christenen die wel eens op de onjuistheid van de vergelijking tussen christendom en islam wijzen. Zo heeft de SGP onlangs Kamervragen gesteld over de uitlatingen van Dijksma. Maar er zijn ook christenen die zich graag in de hoek van de islam laten drukken, ja zelfs de islam omarmen. Bisschop Muskens pleitte er in 2007 voor om God voortaan Allah te noemen.

Angst
Dat maakte God niets uit, zei hij waarmee hij feitelijk beweerde dat de christelijke en de islamitische God een en dezelfde is. Egbert Schuurman van de ChristenUnie stelde in datzelfde jaar voor een pact tussen christendom en islam te vormen tegen het lege westerse materialisme. Liever een verbond met een ander geloof dan leven onder het juk van de ongelovigen, leek hij te denken. En dat kom ik vaker tegen bij christenen: de angst voor seculier liberalen en ongelovige materialisten, die er op uit zouden zijn de geloofsuitoefening van christenen te belemmeren en als folklore af te serveren.

Nu gebiedt de eerlijkheid toe te geven dat die tendens wel zeker aanwezig is. De brief van Bos is daar een voorbeeld van. Jij beroept je op de positie van religieuze minderheid en dus moet jij ook opkomen voor een andere religieuze minderheid anders heb je geen recht van spreken meer. Dat is wat Bos feitelijk zegt. En het pijnlijke is dat het waar is, in die zin dat reformatorische scholen bestaan bij de gratie van dezelfde vrijheden als waar moslims zich op beroepen.

Schatplichtig
Het treurige aan die redenering is dat zij weliswaar correct is maar weinig bevredigend omdat zij volledig voorbijgaat aan het feit dat Nederland een eeuwenlange christelijke traditie heeft waarmee de seculiere cultuur van ons land nauw verbonden is, ja er zelfs schatplichtig aan is.

In die context is het onbevredigend dat nu het christelijk geloof gelijkgesteld wordt aan de islam, terwijl wij in Nederland geen diepe historische verbondenheid hebben met de islam. Christendom en islam zijn niet hetzelfde, ook niet als je zegt dat ze allebei een religie zijn. Wij zouden het christendom vanuit onze cultuur, geschiedenis en traditie niet moeten onderwaarderen door het gelijk te schakelen aan de islam. Wij zouden het juist een aparte positie moeten geven die recht doet aan het belang van het christendom voor onze cultuur.

Daar krijg je nooit een meerderheid voor. Ik vermoed dat de meeste christenen daar uit de goedheid van hun hart ook niet voor zijn.

Verschillen
Het belang van het christendom is zeker voor ongelovigen moeilijk toe te geven. Zo ook de hemelsbrede verschillen met de islam. Dat heb ik zelf gemerkt. In 2004 zei de toenmalige katholieke minister Agnes van Ardenne in een interview in het tijdschrift Wordt Vervolgd van Amnesty International dat Ayaan Hirsi Ali een punt had. ‘In de islamitische cultuur bestaat een laag die geweld tegen vrouwen heel vanzelfsprekend vindt. We proberen ons er nog steeds voor af te schermen en dat gaat dus niet goed’. Columnisten vielen over haar heen en verweten de minister haar Roomse perspectief.

Ook ik heb me daar schuldig aan gemaakt. Ik ging op zoek naar christelijk geweld tegen vrouwen en kon dat maar mondjesmaat vinden. Maar toegeven dat de katholieke minister gelijk had, kon ik vanuit mijn antipapistische sentimenten niet opbrengen. Dat wil ik alsnog doen. Van Ardenne had gelijk en ik had ongelijk.

Toenemende invloed
Is er nog een mogelijkheid om christenen over te halen niet voor een verbond met de islam te kiezen? Is er nog een kans dat ook ongelovige Nederlanders gaan inzien dat zij meer verbonden zijn met het christelijk geloof dan met de islam? Kunnen christelijke en streng seculiere Nederlanders hun ruzietjes en spotternijen opzij zetten om samen de toenemende invloed van de islam op het denken van onze bestuurders en in het straatbeeld tegen te gaan?

Misschien wel. Cornelis van der Staaij van de SGP verwoordde in zijn reactie op de integratiebrief van minister Eberhard van der Laan de ergernissen die zowel veel christelijke als ongelovige Nederlanders binden: ‘Luidruchtige gebedsoproepen en megamoskeeën’. Van der Staaij pleitte ook voor ‘wijze zelfbeperking en een krachtig ontmoedigingsbeleid’.

Ook het antwoord van Bas van der Vlies aan Bos, dat in 2008 binnen en buiten de SGP bekritiseerd werd, geeft hoop voor een krachtig cultuurchristendom in de Nederlandse houding ten opzichte van de zich snel verspreidende islam: ‘Tenslotte je vraag hoe ik het zou vinden als een dergelijke film (Fitna) over het christendom en de bijbel zou gaan. Met die vraag kan ik niets beginnen. Om de eenvoudige reden dat zo’n film niet te maken is,’ schreef Van der Vlies.

Het spijt me voor de islamkritische fanatieke atheïsten in Nederland, maar van zulke christenen moeten we het toch echt hebben als we de verdere invloed van de islam in ons land willen tegengaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden