Chris McGregor, de man die piano speelde op Poor Boy van Nick Drake

Vannacht een keer of vijf achter elkaar geluisterd naar Poor Boy van Nick Drake, liedje 8 op zijn tweede cd Bryter Layter uit 1970. Ik kende het nummer al door en door, net als het complete kleine maar perfecte oeuvre van Nick Drake. Maar nu luisterde ik niet zozeer naar de zang maar naar de piano. Sinds een dag weet ik namelijk dat die fantastische alle kanten uit schietende jazz-partijen van Chris McGregor zijn. En die McGregor, die fascineert me al een tijdje.

Het begon eind vorig jaar toen iemand me cd Very Urgent van The Chris McGregor Group tipte. Bijzondere jazz van veertig jaar geleden geproduceerd door Joe Boyd. Dat laatste was eigenlijk al aanbeveling genoeg. Boyd is een van mijn helden uit de popgeschiedenis. De grote man achter Pink Floyd, Nick Drake en Sandy Denny. Zijn boek White Bicycles is een van de allerbeste popboeken ooit en Boyd bleek toen ik hem vorig jaar sprak ook een zeer beminnelijk, nog altijd door muziek gepassioneerd man.

De liner notes van Very Urgent meldden dat de plaat veertig jaar niet leverbaar is geweest, ook wordt er uit Boyds biek geciteerd. Passages die ik me niet kon herinneren, zoals de naam Chris McGregor niet is blijven hangen. Gek toch, want het verhaal is prachtig.

McGregor groeide op in Zuit Afrika waar hij, een blanke pianist met vier zwarte muzikanten een band formeerde de Blue Notes. Het was 1964, Apartheid was op een hoogtepunt of liever gezegd dieptepunt. Spelen in eigen land werd voor deze gemengde band steeds moeilijker. Toen er een verzoek kwam om op het Franse jazzfestival in Antibes te spelen vertrok het gezelschap dus.

Ze wilden zich vestigen in Groot-Brittannië, maar hoewel de Britse jazzliefhebbers veel babbels hadden over apartheid en rassendiscriminatie, ondervond McGregor met zijn band dat ze ook daar tegen een grote muur van onbegrip op liepen.

De Blue Notes maakten een soort free-jazz avant la lettre. Het jaar was 1964. Albert Ayler zou in dat jaar het baanbrekende Spiritual Unity opnemen en Ayler zou later ook met de Zuid-Afrikanen gaan spelen als ik het wel heb. Boyd hoort de Blue Notes spelen: 'from the moment I heard their blend of Ellington, South African choral and free jazz, I was a convert.

Boyd is gegrepen door de pianist bij wie hij Ellington, gospel, Bartok, Monk en Cecil Taylor terughoort. Terwijl saxafonist Dudu Pukwana hem fascineert door de wijze waarop hij township jive mixt met Johnny Hodges en Albert Ayler.

Een rare mix inderdaad, en voor Britse jazzmuzikanten ook een wat gevaarlijke. Ze voelden zich bedreigd door de veel grotere ideeënrijkdom en muzikale vrijheid van de Zuid-Afrikanen. Het lukte de Blue Notes dan ook niet echt om er een voet aan de grond te krijgen.

Boyd spant zich voor ze in, tekent ze bij Polydor en bij zijn eigen management Witchseason. Ik weet niet hoe Very Urgent ontvangen is. Vermoedelijk flopte de plaat. De band viel ook uit elkaar, de muzikanten vonden sessiewerkzaamheden en scharrelden zo hun kostje bij elkaar.

McGregor is toevallig met Boyd aanwezig in de studio waar Nick Drake werkt aan zijn tweede album en hij speelt een stukje mee met Drake die bezig is met Poor Boy. De eerste take is volgens Boyd een van de mooiste dingen die hij ooit in de studio gehoord heeft.

En wat er van op de plaat te horen is, is inderdaad prachtig. Wie dit pianospel ook kan waarderen moet dus maar eens die McGregor reissue checken. Overigens was McGregor niet de enige die gefascineerd was door Drake. Ook John Cale was destijds in de buurt, en hij speelt de andere toetsenpartijen. Zie verder White Bicycles waarin Boyd dit allemaal goed beschrijft.

Overigens staat de naam Chris McGregror keurig vermeld op de hoes van Bryter Layter, alleen was die me niet eerder opgevallen.

Zoals ook de naam van trompettist Mongezi Feza me tot een paar dagen geleden niks zei. Hij was trompettist in de Blue Notes, maar overleed in 1975 op dertig jarige leeftijd aan tbc. Popliefhebbers als ik zouden hem kunnen kennen van zijn werk met Robert Wyatt. Hij is het die de ijzingwekkende trompetpartij speelt in het slotstuk van kant 1 van Wyatts meesterwerk Rock Bottom uit 1974.

Ook componeerde hij de albumtrack Sonia van Wyatts Ruth Is Stranger Than Richard (1975) en is hij te horen op de live plaat Robert Wyatt & Friends Theatre Royal Drury Lane 8th September 1974.

Allemaal dingen die ik tot gisteren niet wist. Vooral zijn bijdrage aan Rock Bottom, een van mijn lievelingsplaten, doet me goed.

Ik zou over hem en over al die andere mannen uit de Blue Notes veel meer willen weten. Vooral over de manier waarop ze zich in Europa probeerden te handhaven. Alleen drummer Louis Moholo leeft nog. De rest stierf veel te vroeg, tbc, drugs of kanker was de oorzaak, maar ook heimwee zal een rol gespeeld hebben. Ze hebben geen van allen de vrijlating van Mandela meegemaakt en bleven banneling.

Het blijft een geweldig verhaal: raciaal gemengde jazzband uit Zuid Afrika zoekt zijn heil in Europa. Min of meer vergeefs. Al laten ze wel veel prachtige muziek achter. Zo bewijst ook een andere recente uitgave: de vijf cd-box The Ogun Collection. Vooral de dubbel-cd Blue Notes For Mongezi is van een enorme zeggingskracht.

Direct na de begrafenis van trompettist Mongezi Feza in december 1975 spoeden zijn oude bandmaten zich naar een oefenruimte in Londen en gaan aan het improviseren. Het resultaat: meer dan 2,5 uur spannende jazz, opgesplitst in vier stukken, maar eigenlijk loopt het gewoon door. De muziek waaiert alle kanten op: uitbundig, schreeuwerig (letterlijk), er wordt hysterisch gefloten maar soms ook zeer ingehouden gesoleerd. Dit lijkt me de Blue Notes op hun best.

Indrukwekkende muziek, prachtig verhaal. Ik wil graag meer over ze weten, lezen en zien. Is er beeldmateriaal? Zo ja, dan moet er een documentaire gemaakt worden.

Ik ben met die Chris McGregor nog wel even zoet geloof ik. Niks leukers dan het 'ontdekken' van een nieuwe naam en je daar uitgebreid in gaan verdiepen. Maar eerst ga ik toch even Grizzly Bear opzetten. Ja, het finished product van hun nieuwe plaat is binnen. Ik probeer het maar weer eens.



Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden