Choreograaf wordt icoon als staande man

De kunstenaar die het Turkse protest een nieuwe wending gaf, is een vrij onbekende choreograaf en danser, die vaak op straat optreedt.

De Turkse autoriteiten hadden sinds de ontruiming zondag van het Taksimplein in Istanbul nog wel zo hun best gedaan nieuwe protesten te voorkomen. Aan twee kanten van het plein was oproerpolitie gestationeerd en het stikte op het plein van de agenten in burger, die voorbijgangers staande hielden en fouilleerden. Maar maandagavond presenteerde zich ineens een nieuwe opponent: kunstenaar Erdem Gündüz.


De kunstenaar had geen spandoek bij zich, scandeerde geen slogans en legde ook geen verklaringen af. Gündüz liep slechts het plein op, hield halt en begon te staren naar twee grote Turkse vlaggen en een portret van Atatürk, de officier die bijna een eeuw geleden de seculiere Turkse republiek stichtte.


De politiemensen wisten zich in eerste instantie geen raad met het stille protest. Enkele agenten in burger doorzochten Gündüz' broekzakken en rugzakje,en probeerden hem te ondervragen, maar de kunstenaar gaf geen antwoord. Het is vastgelegd op een YouTubefilmje.


In de uren daarna verzamelden zich rond Gündüz honderden medestanders die ook stil bleven staan en zwegen. 'Ik ben niemand', zei de kunstenaar later. 'Maar het idee is belangrijk. De regering doet geen moeite om te begrijpen waarom mensen de straat op gaan.'


Gündüz werd door omstanders en gebruikers van Facebook en Twitter al snel 'de staande man' gedoopt en zijn protest groeide uit tot een hype.


Dinsdag- en woensdagavond trokken duizenden naar het Taksimplein en centrale plekken in andere Turkse steden om, in navolging van Gündüz, stilstaand en zwijgend te demonstreren. De kunstenaar zei te hopen dat mensen door zijn protest even stilstaan en nadenken: 'Wat gebeurt hier? Waarom is er verzet tegen de regering?'


Dertiger Erdem Gündüz is in Turkije geen bekende kunstenaar. Hij is een choreograaf en danser, die onder meer op straat optreedt en hij schijnt ook geen uitgesproken politieke ideeën te hebben.


Al zou hij in het verleden wel actie hebben gevoerd tegen het toenmalige verbod op het dragen van hoofddoeken op universiteiten. Günduz knoopte toen samen met andere mannen demonstratief een hoofddoek om en meldde zich zo bij de universitaire autoriteiten.


Strakke korte broek

Volgens een journalist die enige tijd een appartement deelde met Gündüz, gaat de artiest bij straatoptredens vaak slechts gekleed in een strakke korte broek en wordt hij daarom nogal eens bespot en lastiggevallen. Maar hij zou daar niets van aantrekken. 'Hij is een heel moedige man.'


Sommige Turkse activisten vergelijken 'de staande man' inmiddels met eerdere buitenlandse symbolen van verzet, zoals de 26-jarige Neda, die in 2009 tijdens antiregeringsprotesten in Iran werd getroffen door een kogel en een icoon werd van het protest. En de eenzame man die in 1989 op het Tiananmen-plein in de Chinese hoofdstad Peking voor een tank van het leger ging staan.


Of Gündüz inderdaad zo'n groot icoon wordt, moet worden afgewacht. Maar het stille protest dat hij op gang heeft gebracht, illustreert wel dat in Turkije een bredere en meer zelfbewuste middenklasse groeit, die geen zin heeft om zich nog langer te laten koeioneren door de autoriteiten.


De Turkse vicepremier Bülent Arinç suggereerde gisteren dat de regering het nieuwe protest zal tolereren. 'Dit is geen gewelddadige actie', aldus de vicepremier. 'We kunnen dit niet veroordelen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden