Chodorkovski is terug en bereid Rusland te leiden

De voormalige Russische oligarch Michael Chodorkovski is bereid het Russische presidentschap op zich te nemen. Dat heeft hij gisteren gezegd tegen Le Monde. Hiermee breekt hij zijn politieke stilte sinds hij vorig jaar door president Vladimir Poetin vervroegd werd vrijgelaten na een jarenlange gevangenisstraf te hebben uitgezeten. In Moskou gingen ondertussen tienduizenden Russen de straat op uit protest tegen het Oekraïne-beleid van Poetin.

Michael Chodorkovski in Kiev in maart dit jaar.Beeld epa

'Als Rusland zich normaal zou ontwikkelen, zou ik niet geïnteresseerd zijn in het presidentschap', zei Chodorkovski tegen de Franse krant. 'Maar als blijkt dat het noodzakelijk is om de crisis te overwinnen en constitutionele hervormingen door te voeren, ben ik bereid deze taak op me te nemen'. Als politiek leider zou hij de macht van de president willen verkleinen en die van het parlement en de rechtbanken willen vergroten.

Chodorkovski, die sinds zijn vrijlating in Zwitserland woont, deed de uitspraak na afloop van zijn toespraak op het Le Monde Festival in Parijs, waar hij Open Russia lanceerde, een nieuwe online beweging. Open Russia is bedoeld als platform om pro-Europese Russen te verenigen. In zijn toespraak leek Chodorkovski Poetins grip op de macht uit te dagen. 'Een minderheid kan invloedrijk worden als deze goed georganiseerd wordt'.

Ook hekelde Chodorkovski de anti-Europese politiek van het Kremlin. 'We staan voor een keuze: ofwel Rusland keert terug naar het Europese pad van ontwikkeling dat het de laatste 400 jaar heeft gevolgd, of het rot weg achter het hek waarmee het zichzelf wil afsluiten van de rest van de wereld. Een derde keuze is ons helaas niet gegeven.'

Michael Chodorkovski spreekt tijdens een congres in Kiev eerder dit jaar.Beeld epa

Politieke ambitie
De uitspraken zijn opvallend, maar niet verrassend. Chodorkovski heeft zijn politieke ambities nooit onder stoelen of banken gestoken. In de jaren negentig, de tijd van Boris Jeltsin, behoorde hij tot het gezelschap rijke Russen dat invloed uitoefende op de Russische politiek.

'Destijds financierde hij iedereen', zegt Volkskrant-verslaggever Olaf Koens. 'Hij financierde communisten, hij financierde de liberalen, eigenlijk het hele politieke spectrum. Hij keerde zich toen een beetje tegen Vladimir Poetin. Dat is hem heel erg duur komen te staan.'

Vorig jaar december werd Chodorkovski vervroegd vrijgelaten nadat hij tien jaar in gevangenschap in Siberië had doorgebracht. Hij was in 2005 veroordeeld voor fraude en belastingontduiking, maar er wordt veelal aangenomen dat zijn veroordeling vooral politiek gemotiveerd was. De rechtszaak tegen Chodorkovski en zijn oliemaatschappij Yukos zou door Poetin op touw zijn gezet vanwege de politieke aspiraties van de rijke Rus.

Dat hij zich niet meer met de Russische politiek zou bemoeien zou een voorwaarde geweest zijn voor zijn vrijlating. 'Dat schijnt een ongeschreven regel te zijn', aldus Koens. Ook mag hij Rusland niet meer in. 'Hij is het land uitgezet, uitgevlucht eigenlijk. Dat was de belangrijkste voorwaarde.'

Vladimir Poetin.Beeld epa
Michael Chodorkovski tijdens een rally in Kiev, Oekraïne in maart dit jaar.Beeld epa

Protestmars in Moskou
Hoe de oliemiljardair in ballingschap van plan is zich een weg te banen naar het Russische presidentschap, is de grote vraag. Maar volgens Koens is Chodorkovski wel een figuur die veel Russen nog altijd tot de verbeelding spreekt.

'Hij is ook een beetje de vertegenwoordiging van de jaren negentig. De oligarch, snel rijk geworden over de ruggen van vele anderen, een man die absoluut over lijken ging. Maar ook een man die heel veel heeft moeten boeten voor het politieke regime.' Naar verwachting zal Chodorkovski vooral jongeren, liberalen en intellectuelen aanspreken. 'Dit zal zorgen voor een hoop reuring in het politieke establishment,' zegt Koens.

Die reuring liet zich vandaag in Moskou zien. Tienduizenden Russen gingen de straat op uit protest tegen het Oekraïne-beleid van Poetin. Het was de grootste vredesmars in maanden. Chodorkovski had van tevoren zijn steun aan het protest toegezegd.

De afgelopen maanden hadden in Moskou vooral voorstanders van het Poetin-beleid betoogd. Of de stemming onder de Russen aan het omslaan is, moet nog blijken. Chodorkovski gaat er in ieder geval van uit dat Poetin niet te spreken is over zijn Open Russia project. 'Ik denk dat hij niet blij zal zijn'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden