Chirac regeert over republikeinse monarchie

Zeven weken geleden was Jacques Chirac nog de zwakste president uit de Vijfde Republiek. Na de jongste verkiezingen, waarin hij rechts wist te verenigen, wordt hij een 'republikeins monarch' - machtiger dan al zijn voorgangers....

Het vierdelige stemfeuilleton in Frankrijk (eerst twee rondes presidentsverkiezingen, daarna idem voor het parlement) eindigde gisteren even bizar als paradoxaal. Zeven weken geleden was Jacques Chirac nog de zwakste president uit de geschiedenis van de Vijfde Republiek; na vijf jaar gedwongen cohabitation mocht hij als kandidaat door naar de tweede ronde met de schamelste score ooit vertoond (19 procent) voor een zittend president.

Dezelfde Chirac blijkt nu, herkozen en na de uitslag van de parlementsverkiezingen, het strijdperk te verlaten als de stevigst in het zadel zittende president sinds een halve eeuw. De komende vijf jaar kan in Frankrijk met recht en rede gesproken worden van een republikeinse monarchie. Generaal de Gaulle, oervader van de Vijfde Republiek, had zijn staatsbestel helemaal ingericht op een sterke uitvoerende macht. Maar zelfs De Gaulle had niet durven dromen van de huidige omnipotentie van Chirac: een absolute meerderheid in zowel Assemblée als Senaat; een overdaad aan medestanders in de Constitutionele Raad (die de kwaliteit van de wetgeving bewaakt), en meerderheden in de regio's en de departementen.

Daar komt bij dat het Chirac voor het eerst (bijna) gelukt is om de uiteenlopende rechtse partijen, clubs en fracties te verenigen in de Union pour la Majorité Présidentielle. Zoals de naam al zegt is de Unie voor de Presidentiële Meerderheid helemaal toegesneden op de persoon van Chirac. Tot voor kort lieten rechtse parlementariërs zich lastig disciplineren. Nu resteert een enkele stijfkop als François Bayrou, die met wat over is van diens centrum-rechtse UDF een eigen koers blijft varen. Verder zijn vrijwel alle tenoren van rechts ondergebracht in het planetaire stelsel dat cirkelt om de zonnekoning van de Republiek.

Nadat Jean-Marie Le Pen zeven weken geleden de socialistische kandidaat Lionel Jospin uitschakelde, voorspelde menigeen, onder wie deze correspondent, de ondergang van de Vijfde Republiek. Maar nee, de Fransen besloten hun herkozen president aan te moedigen met een overweldigende eigen meerderheid. Weg met de linksrechtse cohabitation. De Vijfde Republiek lijkt steviger geworteld dan ooit. Desondanks is het klassieke gaullistisch-communistische monsterverbond van etatisme en autoritair gezag, verder verzwakt. Vijftig jaar hielden gaullisten en communisten Frankrijk in een ijzeren greep. De communisten zijn er nog wel , maar ze zullen in het parlement geen rol van betekenis spelen.

Zal Chiracs regering-Raffarin daarom nu een meer klassiek 'Europese' rechtse koers gaan varen? Kunnen we een liberalere economische politiek verwachten, een harde hand in de strijd tegen criminaliteit en illegaliteit? Je zou het verwachten, op grond van de samenstelling van het kabinet , beloften over belastingverlaging en voornemens als 'de bevrijding van maatschappelijke krachten', zoals ex-premier Juppé zei.

Maar absolute macht wil beslist niet zeggen een absoluut mandaat. Dit presidentschap-Chirac rust op de steun van minder dan één op de vijf kiezers, de vele thuisblijvers niet meegerekend. Alleen om Le Pen tegen te houden, heeft links tijdens de presidentsverkiezingen ronde massaal op Chirac gestemd. Dat is niet vergeten. In weerwil daarvan heeft de linkse oppositie nu nauwelijks parlementaire mogelijkheden om Chirac af te remmen. In dergelijke situaties resteert in Frankrijk één middel om politieke conflicten te beslechten: de gevreesde straat, 'la rue'.

Gezien zijn politieke overmacht zal er van premier Raffarin een moderniseringsprogramma worden verwacht. Te beginnen met brandbare onderwerpen als de hervorming van het dure pensioenstelsel. Hoge verwachtingen in combinatie met een bescheiden draagvlak zijn in Frankrijk een licht ontvlambare combinatie. Daar weet Raffarins voorganger Alain Juppé alles van. Die dacht in 1995 dat hij Frankrijk in galop kon moderniseren, waarna hij in een maand werd weggestaakt. De bescheiden Raffarin is een heel ander type dan techno-Juppé. Bescheiden of techno, de afgelopen weken hebben wederom bewezen dat in Frankrijk een politiek ongeluk in een klein hoekje zit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden