Chiquita en Fyffes samen de grootste

Bananenproducenten Chiquita en Fyffes fuseren tot het grootste bananenbedrijf ter wereld. Gezamenlijk moeten de multinationals sterker staan tegenover supermarktketens.

AMSTERDAM - De Amerikaanse bananenproducent Chiquita maakte maandag bekend te gaan fuseren met Fyffes, dat tegenwoordig in Dublin kantoor houdt. In 1966 gingen Fyffes-bananen in Nederland na veertig jaar ineens Chiquita heten. Nu zou het weer kunnen worden omgekeerd.


Met een omzet van 160 miljoen dozen bananen van 18 kilo per stuk wordt het nieuwe concern ChiquitaFyffes de grootste bananenproducent ter wereld. De omzet komt uit op 3,3 miljard euro. Hoewel Chiquita en Fyffes het bekendst zijn als bananenmerken, verkopen de bedrijven onder verschillende merknamen ook meloenen, ananassen en ander fruit. In totaal zullen er 32 duizend mensen werken. De aandeelhouders van Chiquita krijgen een belang van 50,7 procent in het nieuwe bedrijf en die van Fyffes een belang van 49,3 procent. De aandelen van het nieuwe ChiquitaFyffes zullen worden genoteerd in New York. Doel van de fusie is vooral sterker te zijn tegenover de grote inkoopcombinaties van de grote supermarktketens.


Fyffes pretendeert het oudste bananenmerk ter wereld te zijn. Het bedrijf werd in de 19de eeuw opgericht door de Britse koopman Edward Wathen Fyffe, die bananen vanuit de Canarische Eilanden naar het moederland ging exporteren. Vanaf 1929 plakte het bedrijf daar een blauw label op met de naam Fyffes. In 1986 werd het Britse bedrijf overgenomen door een Ierse fruithandelsgroep.


Concurrentie

Het Amerikaanse Chiquita is de voortzetting van de roemruchte multinational United Fruit, die er in de jaren vijftig van werd beschuldigd achter staatsgrepen in Latijns-Amerika te zitten om de eigen belangen te beschermen.


In de afgelopen decennia heeft Chiquita veel concurrentie gekregen van twee andere Amerikaanse fruitconcerns: Del Monte en Dole. Hierdoor is het marktaandeel gehalveerd. Dole overtroefde Chiquita de laatste jaren zelfs als de grootste bananenproducent ter wereld, met een marktaandeel van 19 procent. Fyffes is de vierde producent ter wereld, net voor het Ecuadoriaanse staatsbedrijf Noboa. Volgens de bedrijven zal de fusie leiden tot 40 miljoen dollar aan jaarlijkse kostenbesparingen. Behalve vertegenwoordigers van Chiquita en Fyffes zal in de raad van bestuur met Coen Bos ook een Nederlander zitten. 'Deze transactie is een mijlpaal voor zowel Fyffes en Chiquita en we geloven dat deze fusie een aanzienlijke waarde voor onze aandeelhouders creëert en daarnaast directe voordelen voor onze klanten en consumenten wereldwijd', zegt topman Ed Londergan van Chiquita.


Vooral voor Nederland is de fusie enigszins bizar. Dat heeft ermee te maken dat de bananen van United Fruit na 1929 werden geïmporteerd door het voormalige NV Elders & Fyffes Algemeene Agenturen en Handel Maatschappij in Rotterdam. De handelsnaam bleef Fyffes totdat United Fruit in 1966 besloot een nieuwe sterkere banaan te gaan importeren die in dozen in plaats van trossen werd vervoerd. De verandering van de merknaam kreeg toen veel publiciteit. Twee jaar later verscheen bij Meulenhoff de roman van Eduard Visser, Fyffes heten nu Chiquita.


De macht van United Fruit in 'bananenrepublieken'

Chiquita is voortgekomen uit de United Fruit Company, een van de meest omstreden Amerikaanse multinationals. Het bedrijf werd opgericht in 1899 na een fusie van twee kleinere bedrijven. In de eerste helft van de vorige eeuw kocht United Fruit zoveel bananenplantages in Midden- en Zuid-Amerika op dat het een virtueel monopolie verwierf. Veel regeringen in Latijns-Amerika waren uitgeleverd aan United Fruit, waardoor de bijnaam bananenrepublieken ontstond. In Guatemala kreeg United Fruit ook het post- en telefoonverkeer in handen. United Fruit bezat 50 procent van alle particuliere landbezittingen in Honduras en 70 procent in Guatemala. In 1928 eindigde een staking bij United Fruit in Colombia in een bloedbad, waarbij tweeduizend stakers zouden zijn neergeschoten. In 1954 dreigde Guatemala de grondbezittingen van de multinational te onteigenen, waarna een staatsgreep volgde waar het bedrijf achter zou hebben gezeten. In de jaren zestig en zeventig werd United Fruit doelwit van guerrillastrijders. In 1984 veranderde het bedrijf zijn naam in Chiquita Brands International.


Dollar- en eurobananen

Na tarwe, rijst en mais zijn bananen het belangrijkste voedingsmiddelenproduct in de wereld. Het is het basisvoedsel van een half miljard mensen in ontwikkelingslanden. Jaarlijks wordt 130 miljoen ton aan bananen geteeld. 85 procent is bestemd voor de lokale markt. India is de grootste producent, daarna volgen Brazilië en China. De exportbanaan - de zoete Cavendish - wordt vooral geteeld in Afrika en Latijns-Amerika. Ecuador is de grootste bananenexporteur ter wereld, daarna volgen Colombia en Costa Rica. In 1993 legde de EU de invoer van zogenoemde 'dollarbananen' uit deze landen via Amerikaanse multinationals aan banden. Hierdoor verloor Chiquita de helft van zijn marktaandeel. Landen in Afrika en het Caraïbisch gebied - vooral voormalige Franse koloniën - wier 'eurobananen' twee keer zo duur zijn, kregen een voorkeursbehandeling. Dat leidde tot de zogenoemde bananenoorlogen. Nu is een akkoord bereikt waarbij de invoertarieven voor dollarbananen in de jaren tot 2017 geleidelijk worden afgeschaft.


Fairtrade

Vanaf 2003 stegen de prijzen voor bananen, maar sinds 2008 zijn ze weer gedaald. Bananen worden door supermarkten vaak gebruikt voor aanbiedingen. Vorig jaar ontketenden Jumbo en Lidl een prijzenslag door bananen aan te bieden voor respectievelijk 99 en 95 eurocent per kilo. Dat leidde tot kritiek van het keurmerk Max Haverlaar, omdat boeren in arme landen hierdoor zouden worden gedupeerd. Bananen zijn goed voor 1 procent van de supermarktomzet. Fairtradebananen met een Max Havelaar-keurmerk kosten minimaal 1,50 tot 1,60 euro. Het keurmerk Faitrade, dat wereldwijd met 20 duizend bananenboeren en arbeiders werkt, stelt als eis dat boerenorganisaties een minimumprijs ontvangen en daar bovenop een fairtradepremie van 1 dollar per doos van 18 kilo. In de meeste supermarkten zijn fairtradebananen onderdeel van het assortiment. Enkele supers (PLUS, Spar en Vomar) verkopen alleen fairtradebananen. Volgens directeur Peter d'Angremond van Max Havelaar is het marktaandeel van fairtradebananen nu 15 procent.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.