'Chinezen houden zich niet aan afspraken overdracht'

Als de Chinezen op 1 juli Hongkong overnemen, wordt het gekozen parlement ontbonden en de benoemde volksvertegenwoordiging geïnstalleerd. Hongkongse politici zijn verontwaardigd....

BIJNA STIEKEM verzamelen ze zich op vroege zaterdagochtenden in een doodlopend steegje bij het persbureau Xinhua, China's feitelijke ambassade in Hongkong. Een tikje onwennig klimmen ze in de twee bussen, die hen na een snelle rit dwars door de stad afleveren aan de andere kant van de grens.

De zittingen van de zestig door China benoemde leden van Hongkongs voorlopige parlement hebben iets samenzweerderigs. Om juridische stappen te voorkomen vergadert dit groepje uitverkorenen, die na de overdracht op 1 juli de plaatsen van de zittende parlementariërs zullen innemen, op Chinees grondgebied.

Hongkong heeft namelijk al een vertegenwoordiging van gekozen wetgevers die gewoon in het parlement bijeenkomen, maar die wordt niet door China erkend. Daarom heeft de Chinese communistische partij aan de 'voorlopigen' het Perzikentuinpaviljoen afgestaan, de nieuwe luxueuze vleugel van haar gastenverblijf in de snel groeiende grensmetropool Shenzhen.

Wel moet Hongkong na 1 juli de huurkosten terugbetalen. Maar dat is voor de leden van het zittende parlement nog het minste. Veel erger is dat ze over enkele weken de politieke woestijn worden ingestuurd als China de bescheiden democratische hervormingen van Chris Patten, de laatste Britse Gouverneur, ongedaan maakt.

Ontbinding van het gekozen en installatie van het benoemde parlement dreigen de meeste politieke opschudding te veroorzaken rond de overdracht, die op 1 juli een eind maakt aan 156 jaar Britse heerschappij. 'Elk lichaam dat in de bevoegdheden tracht te treden van de gekozen volksvertegenwoordiging is onwettig', zegt Ng King-luen, een van de oprichters van de Democratische partij. Hij is naar de rechter gestapt.

'Dat stel in Shenzhen houdt zich niet aan de afspraken over de overdracht.' Verontwaardigd trekt de 74-jarige Ng met zijn lippen. China heeft zijn partij, de grootste van Hongkong en in de opiniepielingen verreweg de populairste, buiten de benoemingen gehouden.

De klacht van Ng is donderdag door de rechter ongegrond verklaard en de democraten overwegen met hun bondgenoten in hoger beroep te gaan. Intussen doemt de volgende rel rond de twee parlementen op. China wil op 1 juli anderhalf uur na het strijken van de Britse vlag meteen al het voorlopige parlement beëdigen. De plechtigheden zullen tevoren echter even onderbroken moeten worden om Westerse delegaties een elegante aftocht te gunnen.

Tony Blair, de Britse premier, en Madeleine Albright, de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, willen voorkomen dat het ongekozen lichaam dankzij hun aanwezigheid extra legitimiteit krijgt. Pekings manoeuvre om de inauguratie naar voren te halen is ook een ideale aanleiding voor de vele aanhangers van de bonte democratische beweging om door de Chinese leiders gevreesde demonstraties te organiseren.

Terwijl zij over hun tactiek vergaderen, maken de 'voorlopigen' zich op om hun lichtbeige, lederen fauteuils in het parlement over te nemen. 'Het is een achterhoedegevecht. Democraten moeten zich neerleggen bij de feiten,' zegt Cheng Kai-nam, vice-voorzitter van de grootste Pro-Chinese partij, de Alliantie voor de Verbetering van Hongkong en lid van het China-gezinde parlement.

Cheng heeft dat zelf ook gedaan. Eind jaren tachtig collecteerde en demonstreerde hij nog voor democratie in China. Maar tijdens een loopbaan in het onderwijs belandde hij in het andere kamp. 'Ik ben niet van gedachten veranderd, maar ik heb mijn aanpak gewijzigd. Door met China samen te werken krijg je veel meer gedaan.'

Cheng heeft in ieder geval bereikt wat hem via de stembus niet is gelukt: hij werd bij de verkiezingen van 1995 verslagen door zijn democratische tegenstander en nu gaat hij toch naar het parlement. Dat heeft hij gemeen met meer van de negen vrouwen en 51 mannen die zich op zaterdagen in de bus naar Shenzhen proppen.

Maar onder hen bevinden zich ook leden van de zittende volksvertegenwoordiging die zich pas veel later hebben bedacht. De huidige parlementsvoorzitter Andrew Wong en de ex-democraat Dominic Chan voerden de gelederen aan van het groepje dat overlopers-op-het-laatste-nippertje wordt genoemd. Zij werden door het pro-China kamp beloond met een plaatsje in de bus naar Shenzhen.

'Die club verraders denkt uitsluitend aan zichzelf. Sommigen lonken naar de macht, de meesten naar hun bankrekening', zegt de bejaarde Ng. Hij doelt op de vele miljonairs, die vroeger hun goede relaties met de Britse koloniale heerser te gelde wisten te maken en die nu met Peking aan hun zijde nog rijker denken te worden.

David Chu is een van tycoons die voor het eerst met de bus gaat. De excentrieke motorliefhebber verscheurde zijn Amerikaanse paspoort om zijn vertrouwen in Hongkongs toekomst te tonen.

'Zij hebben socialisme, wij blijven vijftig jaar kapitalisme houden', legt hij uit, breed gebarend in de zaterdagse vroegte. Maar de flamboyante Chu geeft aarzelend toe toch niet helemaal zeker te zijn van Peking: 'Ze brengen hun communistische gewoontes met zich mee en je weet nooit zeker of ze onze beslissingen niet herroepen of verdraaien.'

De eerste grote test komt snel. Als China zijn belofte gestand doet, kiest Hongkong in 1998 een nieuw parlement en moeten de 'voorlopigen' zich voor de kiezer verantwoorden. Een kiesstelsel moet echter nog worden ontworpen en de Democraten zijn bang dat de Chinagezinde machthebbers net zo lang aan modellen sleutelen tot populariteit in de opiniepeilingen niet meer kan worden omgezet in een parlementaire meerderheid.

Voor de onroerendgoedmagnaat Raymond Chien is deze discussie overbodig. Chien, die in de nieuwe Hongkongse regering de post Huisvesting zal bekleden, vindt al het gedoe over politiek maar niets. 'Er is teveel aandacht voor de openbare mening. Als de overdracht eenmaal achter de rug is, houden we daarmee op. Politieke kwesties krijgen niet langer prioriteit,' vertrouwde hij een weekblad toe. Maar bij dergelijke uitspraken zal het democratische kamp snel de grenzen van de demonstratievrijheid aftasten.

Toine Berbers

Dit is de zesde aflevering in een serie over de overdracht van Hongkong.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden