'Chinese uitbreiding Groningse universiteit is in landsbelang'

Onder toeziend oog van de koning tekende de Groningse universiteitsbaas Sibrand Poppema vorige week voor een nevenvestiging in China. Niet te missen kans, zegt hij, al klinkt thuis gemor.

Onder toeziend oog van koning Willem-Alexander en president Xi Jinping tekent Poppema in Peking de overeenkomst. Beeld ANP

In zijn bestuurskamer hangen Chinese prenten. Zeven keer reisde collegevoorzitter Sibrand Poppema (66) dit jaar naar het land waar hij met zijn Rijksuniversiteit Groningen in Yantai een 'branch campus' wil openen, als eerste universiteit op het Europese continent. Vorige week tekende hij de financiële overeenkomst. De aanwezigheid van koning Willem-Alexander was bijzonder, zegt Poppema. Al had hij nog meer aan het bijzijn van president Xi Jinping. 'Mijn onderhandelingspartners konden het zich nu echt niet permitteren de deal niet te laten doorgaan.'

Yantai is een kuststad met 1,8 miljoen inwoners. 'Klein voor Chinese begrippen, maar wel twee keer zo groot als Amsterdam.' Een campus staat er al. Die werd in 2003 gebouwd door de China Agricultural University uit Peking. Maar toen verbood de Chinese regering universiteiten een vestiging buiten de eigen provincie te openen. Ze gingen op zoek naar een buitenlandse partner, maar Dublin bedankte voor de eer.

Zo werd Poppema in februari getipt door een Britse collega: of die campus in Yantai niet iets voor Groningen was. 'Te mooi om waar te zijn', was zijn eerste reactie. 'We gingen kijken. We reden op de campus af en de gebouwen werden steeds groter. Toen gingen we praten over investeringen en bleek het nog mooier dan te mooi om waar te zijn.' Zes weken later tekende hij, in het bijzijn van premier Rutte, een intentieovereenkomst.

Financiële bodem

Nu is ook de financiële bodem gelegd. De Chinezen investeren bovenop de al eerder geïnvesteerde 250 miljoen nog eens 160 miljoen euro in campus en personeel. Een advocatenkantoor licht de deal door, maar de RUG loopt geen enkel financieel risico, bezweert Poppema meermaals. 'Wij willen niets betalen, wij mogen niets betalen. Dat is de wet.'

Het risico komt te liggen bij de University of Groningen Yantai, een zelfstandige Chinese rechtspersoon. De begroting steunt op collegegeld dat studenten - alleen de excellente - moeten gaan betalen: 12 duizend euro per jaar. Acht buitenlandse universiteiten gingen Groningen voor in China. De regering wil het aantal branchcampussen beperken tot tien. Poppema: 'Het is nu of nooit.'

Sibrand Poppema: 'De concurrentie tussen universiteiten wordt moordend.' Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Anders dan de concurrentie wil Groningen zich richten op onderwijs én onderzoek. Nog even werd het spannend, toen 65 miljoen euro extra nodig bleek voor een modern onderzoekscentrum. Yantai legt 40 miljoen bij. De overige 25 miljoen wil Poppema bij bedrijven ophalen. Zorgen maakt hij zich niet. Unilever en FrieslandCampina hebben al een miljoen toegezegd. Ook DSM is enthousiast. 'Het gaat niet alleen om ons', zegt Poppema. 'Dit is een Nederlands belang.'

De laatste hobbel is een overeenkomst met het Chinese ministerie van Onderwijs, waarin kwaliteitscontrole, academische vrijheid en toegang tot internet moeten worden vastgelegd. In China geen vanzelfsprekendheden, weet Poppema. 'Maar op onze campus zal academische vrijheid zijn, anders gaat het niet door. Bij andere branchcampussen is daar geen probleem mee geweest. Ik maak wel het onderscheid met vrijheid van meningsuiting in het land. Daar gaan wij niet over.'

In het voorbereidend jaar krijgen studenten een inleiding marxisme.

'Dat deden we in Groningen in de jaren zeventig ook. Wij zien liever dat het oosterse en westerse filosofie wordt. Daar voeren we nog gesprekken over, maar ik ga er geen halszaak van maken.'

Wat heeft de RUG eigenlijk in China te zoeken?

'In Groningen hebben zich dit jaar al minder Nederlandse eerstejaarsstudenten ingeschreven. En er komen nog veel moeilijker jaren aan. Door lagere geboortecijfers gaan vanaf 2022 de studentenaantallen structureel afnemen. Minder studenten betekent minder geld, minder geld betekent minder staf, minder staf betekent minder onderzoekssubsidies, minder onderzoekssubsidies betekent nog minder staf. Je komt in een neerwaartse spiraal terecht. Succesvolle onderzoekers houden soms wel vijftien anderen aan het werk. Ik zeg niet dat de universiteit moet groeien, wel dat zij niet kleiner moet worden. Daarvoor hebben we meer internationale studenten nodig. Dit probleem speelt in heel Europa. De concurrentie wordt moordend.'

China wil niet dat studenten verplicht een jaar in Groningen studeren.

'In de wereld heeft niemand van Groningen gehoord. Zo'n branchcampus zorgt voor bekendheid, reputatie, branding. De studenten worden niet verplicht in Groningen te studeren, maar velen zullen dat wel doen. Onze opleidingen kunnen straks kiezen hoeveel Chinese studenten ze willen. Het zijn de beste die ze zullen krijgen.'

Na de bezetting van het Maagdenhuis dit voorjaar roerde ook de universitaire gemeenschap in Groningen zich. De universiteit gaat gebukt onder verzakelijking, stelden critici in een open brief. De problemen zouden worden versterkt door een top-down bestuursstijl. 'Het CvB herkent de zorgpunten en deelt deze', schreef Poppema in een reactie.

Tegenstanders zeggen nu: Yantai is rendementsdenken in optima forma.

'Ik kan niets met dat woord. Dit gaat over de toekomst van de universiteit. Studentenaantallen zúllen teruglopen. We moeten een list verzinnen. Mensen vergeten dat een universiteit meer is dan een vrijplaats voor gedreven wetenschappers. Al die medewerkers hopen ook hun salaris te krijgen. Uiteindelijk zal de universiteit zich ook moeten gedragen als een bedrijf. Zonder studenten gaat dat niet. Niet meer in de top-100, de top-200, de top-500. Dat is het doemscenario, dan word je betekenisloos. Wetenschappelijk gezien zijn die ranglijsten waardeloos, maar ze zijn ongelooflijk belangrijk omdat ze belangrijk gevonden worden.'

De Groningse universiteitsraad is kritisch over de besluitvorming rond Yantai. Op 25 juni gaf Poppema de raad plotseling instemmingsrecht op het plan. De meeste personeelsleden stemden blanco, omdat ze vonden dat ze te weinig informatie te hadden. Omdat de studentengeleding - een meerderheid in de U-raad - instemde, kreeg Poppema zijn fiat.

Groningen in het klein

De branchcampus in het Chinese Yantai moet de Groningse universiteit in het klein worden, met op termijn 10 duizend studenten. De faculteiten Economie en Bedrijfskunde en Wis- en Natuurwetenschappen zullen de eerste opleidingen gaan verzorgen. Eenderde van de zeshonderd stafleden zal uit Nederland komen. In afwachting van groen licht van het Chinese ministerie van Onderwijs start het voorbereidende jaar waarschijnlijk in 2017.

U-raadslid Jan Blaauw zei: 'Het steekt dat niet is geprobeerd een koers te kiezen die meer draagvlak creëert.' Zijn collega Jan Visser voelde zich 'vernacheld'.

'De raad vroeg zelf om medezeggenschap, terwijl ze daar feitelijk geen recht op had. Het is een beetje sneu als je vervolgens zegt: de collegevoorzitter is veel te slim voor ons. Het is werk in uitvoering, waarbij we steeds meer informatie krijgen. Als je onderhandelt, kun je niet al je kaarten op tafel leggen. Maar de universiteit is een glazen huis. De studenten zeiden niet voor niets: wij weten genoeg en stemmen voor. Zij hadden het begrepen en stelden voorwaarden.'

Vindt u dat er voldoende draagvlak is?

'Absoluut. De mensen die je hoort zijn de grootste tegenstanders. Er zijn ook een heleboel mensen die graag daar naartoe willen.'

Een adviescommissie van de faculteit Economie en Bedrijfskunde noemt Yantai 'een sprong in het diepe'. Een deugdelijk businessplan ontbreekt. Samenwerking met bedrijven, de studenteninstroom: wensdenken. Maar de trein dendert door.

'Bij een sprong in het ondiepe hebben heel wat meer mensen hun nek gebroken. Er staan in dat rapport bovendien aperte onjuistheden. Het ministerie heeft het businessplan goedgekeurd. Andere branchcampussen krijgen volop studenten. Het is allemaal zoeken naar spijkers op laag water, wijsneuzigheid. De faculteit Economie en Bedrijfskunde heeft zelden een subsidie van een miljoen gehad. In China krijgen ze die.

'Het is geen doordenderende trein, wel een trein die doorrijdt. Maar we kijken goed uit. Vorige week stond ik nog op het punt weg te lopen bij de onderhandelingen. Gelukkig hebben ze in China eerbied voor grijze haren.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.