Postuum

Chinese 'troublemaker' Harry Wu overleden

'Zijn werk zal doorgaan'

Activist Wu bracht twintig jaar door in de Chinese werkkampen en wijdde de rest van zijn leven aan de strijd tegen dat strafstelsel. 'Harry was een echte held.'

Mensenrechtenactivist Harry Wu in 2010. Beeld getty

Het is vermoedelijk aan Harry Wu te danken dat de wereld weet wat er gebeurde in de 'laogai', de barbaarse werkkampen van communistisch China. De Chinees-Amerikaanse mensenrechtenactivist bracht er 19 lange jaren in door en wijdde de rest van zijn leven aan de strijd tegen het strafsysteem. Wu overleed dinsdag op 79-jarige leeftijd op vakantie in Honduras. 'Harry was een echte held. Zijn werk zal doorgaan', aldus een woordvoerster van Wu's stichting, de Laogai Human Rights Organisation, die zijn dood gisteren bekendmaakte.

Harry Wu (Wu Hongda) werd in 1937 geboren in een rijk gezin in Shanghai. Vader was bankier, moeder kwam uit een familie van landeigenaren. Na de communistische machtovername in 1949 raakten de Wu's alles kwijt. Wu ging geologie studeren, maar kwam in problemen door kritische opmerkingen over de warme banden van China met de Sovjet-Unie. In 1960 werd hij, 23 jaar oud, als 'contrarevolutionair' veroordeeld tot 'heropvoeding door arbeid'.

Zo kwam Wu, net als vele andere kritische intellectuelen, terecht in de werkkampen van de laogai, het Chinese equivalent van de Russische Goelag, waarin miljoenen mensen zijn omgekomen. Hij zat 19 jaar gevangen in twaalf verschillende kampen, en ploeterde op boerderijen, in chemische fabrieken en in kolenmijnen, waar hij werd geslagen, gemarteld en uitgehongerd.

Rehabilitatie

De studeerkamergeleerde overleefde volgens zijn autobiografie alleen dankzij zijn vriendschap met een ongeletterde boer, die hem onder meer leerde graankorrels uit rattenholen op te graven. Wu werd ook heropgevoed. 'Ik moest schuld bekennen, aan zelfonderzoek doen en trouw betuigen aan de communistische idealen', vertelde hij in 2002 aan de Volkskrant. Wu werd in 1979, drie jaar na de dood van Mao Zedong, vrijgelaten en zelfs gerehabiliteerd. Hij keerde even terug naar de universiteit, maar emigreerde in 1985 naar de Verenigde Staten, waar hij aankwam met 40 dollar, wat kleren en een oude tekening van zijn vader, en de eerste weken sliep in een park.

Aanvankelijk hield Wu zich in de VS buiten alle politiek, maar na enkele jaren kwam hij in academische kringen terecht en ging onderzoek doen naar en les geven over de werkkampen. Later richtte hij de Laogai Research Foundation op. Hij keerde als Amerikaans staatsburger geregeld terug naar China om vermomd als zakenman onderzoek te doen naar de laogai. In 1995 werd hij op zo'n reis opgepakt, wegens spionage tot 15 jaar veroordeeld en uitgewezen.

Wu was in 2008 ook de motor achter een Laogai Museum in Washington DC, dat de herinnering moet bewaren aan de slachtoffers van de werkkampen. China heeft het laogai-systeem overigens inmiddels afgeschaft, net als de mildere variant van 'laojiao', ofwel 'heropvoeding door onderwijs'. Niettemin blijft dwangarbeid een belangrijk element in het Chinese strafstelsel.

Harry Wu op een persbijeenkomst

'Ze willen alleen maar geld verdienen'

Hoewel China na zijn vertrek naar de VS enorm veranderd was, was het politieke systeem volgens Wu in essentie hetzelfde gebleven. Hij hekelde in het Volkskrant-interview in 2002 de houding van westerse regeringen ten aanzien van de mensenrechtenschendingen. 'Ze spreken de Chinese regering er niet meer op aan, want ze willen alleen maar geld verdienen.'

De rooms-katholiek Wu was ook actief voor religieuze vrijheid en internationale arbeidsrechten, en streed tegen orgaanhandel en doodstraf. Hij steunde de Dalai Lama, de Tibetaanse leider in ballingschap, en Liu Xiaobo (winnaar van de Nobelprijs voor de Vrede in 2010), die gevangen zit vanwege zijn strijd voor politieke hervormingen in China. Wu schreef verscheidene boeken, waaronder The Chinese Gulag, Bitter Winds (Bittere Kou) en Troublemaker, zijn autobiografie. In 1996 ontving hij in Nederland de Geuzenpenning.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.