Reportage

Chinese studenten verlaten teleurgesteld de VS door covid en racisme

Studenten op de campus van Columbia University in New York.  Beeld Getty
Studenten op de campus van Columbia University in New York.Beeld Getty

Honderdduizenden Chinese jongeren trokken jaarlijks naar de VS voor het onderwijs, waar zij als een brug tussen de grootmachten fungeerden. Sinds covid en het groeiende anti-Aziatische racisme keren velen terug. ‘Ik heb een Aziatisch gezicht, ik weet niet wat ik moet doen om te voorkomen dat ik het volgende slachtoffer ben.’

Op haar dertiende vertrok Tie Shizheng (21), net als veel Chinese studenten, naar de Verenigde Staten. Naar het land van rijkdom en glorie, van academische topprestaties en van onbegrensde kansen. ‘Een wonderland vol dromen’, zo beschreef Tie het zelf in een artikel voor haar universiteitskrant. ‘Van gelijkheid en tolerantie voor iedereen.’

Aanvankelijk leken Ties dromen uit te komen: ze haalde goede cijfers, werd toegelaten voor de opleiding milieustudies aan Johns Hopkins, een toptienuniversiteit, en zag een glanzende toekomst voor zich in de VS. Toen brak covid uit en veranderde alles: geconfronteerd met anti-Chinese haatberichten voelde Tie zich steeds minder thuis in de VS. Afgelopen september keerde ze terug naar China.

‘Ik wilde promoveren en daarna werken in de VS, maar de vijandigheid tegenover Chinezen deed me aan mijn plannen twijfelen’, zegt ze aan de telefoon vanuit haar ouderlijk huis in Henan, waar ze haar studies online afwerkt. Ze wil nu een master doen in de VS, maar daarna in China blijven. ‘Ik besef nu: zelfs als ik door het hele proces van greencard en naturalisatie ga en zelfs als ik me volledig assimileer, met mijn Aziatisch gezicht zal ik nooit als een van hen worden gezien.’

Studeren in Amerika was lange tijd de ultieme droom voor jonge Chinezen. Met honderdduizenden trokken ze jaarlijks naar highschools en colleges, die daarmee cruciale plekken werden van uitwisseling tussen Chinese en westerse waarden. Daar lijkt een kentering in te komen, na een jaar van oplopende conflicten, van spanningen rond covid en politieke verdachtmakingen. En vooral: van toenemend anti-Aziatisch geweld, met als dieptepunt de recente schietpartij in Atlanta.

Aantrekkingskracht verloren

Veel Chinese studenten voelen zich niet langer veilig in Amerika en keren zich teleurgesteld van hun gastland af. ‘Voor mij zijn de VS een stuk van hun aantrekkingskracht verloren’, zegt Tie, met lijzig Amerikaans accent. ‘Ik zag de VS vroeger als het land van vrijheid van meningsuiting, diversiteit en individuele rechten. Maar nu besef ik dat dat slechts mooie woorden zijn. Vrijheid van meningsuiting is vooral een excuus dat mensen gebruiken om anderen te kwetsen.’

Allereerst enkele getallen: in 2019 studeerden er 372.532 Chinezen in de VS, eenderde van alle internationale studenten in het land. Dit jaar zijn dat er volgens schattingen van het State Department een kwart minder. De meesten van hen bevinden zich bovendien niet in de VS. Velen zijn op aandringen van bezorgde ouders teruggekeerd naar China en volgen daar onlineles. Nieuwe studenten komen de VS sowieso niet in, want krijgen geen visum. Tussen april en september 2019 werden in China 90.410 Amerikaanse studentenvisa uitgereikt, in 2020 waren dat er 808.

Er zijn niet alleen minder Chinese studenten in de VS, hun houding tegenover hun gastland is ook veranderd. Ook voor covid was die houding vaak wisselvallig. ‘Veel Chinese studenten komen naar de VS met een enorme bewondering voor de Amerikaanse cultuur en samenleving’, zegt Yingyi Ma, hoogleraar sociologie aan de Universiteit van Syracuse en auteur van Ambitious and Anxious: How Chinese College Students Succeed and Struggle in American Higher Education. ‘Ze hebben een geromantiseerd beeld van de VS en raken gedesillusioneerd.’

Voor veel jonge Chinezen is het Amerikaanse avontuur er een van vallen en opstaan. Toch worden de meesten, zo blijkt uit een peiling van Foreign Policy uit 2015, tijdens hun verblijf positiever over de VS. Chinese studenten hebben heel uiteenlopende politieke ideeën, maar wat opvalt, is dat velen zich verbindend opstellen. Ze zijn trots op hun land en verdedigen Chinese belangen, maar appreciëren tegelijk ‘westerse waarden’, zoals vrijheid van meningsuiting en democratie.

Een protest tegen anti-Aziatisch racisme in Alhambra, Californië, eind maart, na de schietpartij in Atlanta waarbij zes doden van Aziatische afkomst vielen. Beeld EPA
Een protest tegen anti-Aziatisch racisme in Alhambra, Californië, eind maart, na de schietpartij in Atlanta waarbij zes doden van Aziatische afkomst vielen.Beeld EPA

Covid-debacle

Rond 2016 komt die open houding steeds meer onder druk te staan, als Donald Trump tot president wordt gekozen en de spanningen tussen China en de VS toenemen. Met covid wordt dat nog erger. Terwijl China de epidemie na een valse start gezwind onder controle krijgt, gaat het in de VS van kwaad naar erger. Van Chinese familieleden krijgen de studenten te horen dat ze maskers moeten dragen, in de VS krijgen ze daar negatieve reacties op. Ze zitten meer dan ooit tussen twee vuren.

Het covid-debacle doet veel Chinese studenten twijfelen aan het Amerikaanse systeem. Tegelijk blijven ze genuanceerd. ‘Geen enkel land kan claimen dat zijn superioriteit blijvend is’, zegt Yang (29), die vorig jaar aan de Universiteit van Austin promoveerde in de politieke filosofie. ‘Het is niet omdat China het dit keer goed heeft gedaan, dat het in de toekomst altijd goed zal gaan. Wij hebben in het verleden ook fouten gemaakt. Het belangrijkste is dat elk land reflecteert op zijn eigen problemen, in plaats van aan ideologische propaganda te doen.’

Wat meer invloed op de houding van de studenten heeft, is de toename van anti-Chinees racisme. Trump noemt het coronavirus het ‘China Virus’ en ‘Wuhan Virus’, en op sociale media volgt een golf van haatberichten. In een peiling van Washington State University zegt 30 procent van de Aziatische Amerikanen dat ze meer discriminatie ondervinden, en in een jaar tijd worden 3.800 anti-Aziatische incidenten geregistreerd. Bij een schietpartij in Atlanta vallen zes doden van Aziatische afkomst.

Veel Chinese studenten voelden zich onveilig in de VS, met zijn hoge criminaliteitscijfers, en de anti-Chinese uitlatingen maken hen nog angstiger. ‘Je hoort dat mensen met een Aziatisch uiterlijk op straat worden uitgescholden of geslagen, en onlangs werd een Chinese geneeskundestudent in Chicago doodgeschoten’, zegt Yang. ‘Dat maakt me bang. Er zijn zo veel mensen met wapens in de VS. Als je iets overkomt, dan is het game over.’

‘Wuhan Virus’

Het zijn die ervaringen van anti-Chinees racisme, meer dan de discutabele aanpak van covid, die Chinese studenten negatief stemmen over de VS. Recent onderzoek van de Universiteit van Stanford toont dat Chinese studenten zich niet aangevallen voelen door kritiek op Beijing, maar wel door racistische uitlatingen. ‘Racistische retoriek duwt die studenten, die anders waarschijnlijk zouden openstaan voor democratische waarden, in het pro-China kamp’, aldus de onderzoekers.

Dat blijkt ook uit gesprekken met studenten. ‘In februari las ik in onlinecommentaren voortdurend de term ‘Wuhan Virus’ opduiken’, zegt He (28), de kamer- en studiegenoot van Yang. ‘Ik snap dat mensen in een vlaag van paniek zulke dingen schrijven. Maar ik ben teleurgesteld dat de overheid of maatschappelijke organisaties niets deden om die desinformatie te stoppen. De relatie tussen de VS en China heeft geen invloed op me, maar wel alles wat borrelt en gist op sociale media.’

Een protest tegen anti-Aziatisch racisme in Los Angeles, Californië, eind maart. Beeld EPA
Een protest tegen anti-Aziatisch racisme in Los Angeles, Californië, eind maart.Beeld EPA

‘Ik voel me afgewezen’, zegt ook Tie. ‘Ik heb lang in de VS gewoond, ik heb bijgedragen, ik heb belastingen betaald – waarschijnlijk meer dan Trump – maar toch word ik niet beschouwd als een van hen. Ze vertellen me om terug te gaan naar waar ik vandaan kom: dat zeiden ze altijd al, maar nu meer dan ooit. Al die haatmisdrijven maken me bang. Ik heb een Aziatisch gezicht, ik weet niet wat ik moet doen om te voorkomen dat ik het volgende slachtoffer ben.’

Veel Chinese studenten voelen zich ook onzeker over hun toekomst in de VS, sinds Trump hen zowat allemaal als potentiële spionnen heeft aangemerkt. In 2020 werd van een duizendtal studenten het visum ingetrokken omwille van vermeende militaire banden, en grote aantallen studenten zijn door de FBI ondervraagd, zonder duidelijke verdenking. Zeker in technologierichtingen vragen studenten zich af of ze hun studie zullen kunnen afmaken, en of ze nog een stage of werk zullen vinden.

Opofferingen

‘Veel Chinese studenten maken zich zorgen over hun toekomst’, zegt Ma. ‘Ze doen enorme opofferingen om in de VS te studeren: hun ouders investeren veel geld, en de studenten – vaak nog tieners – wonen duizenden kilometers van hun familie vandaan. Ze zijn angstig dat het door de politieke stemming en de visumpolitiek moeilijker wordt een stage of werk te vinden. Ze vragen zich af of hun opofferingen het waard zullen zijn.’

Ma denkt, net als veel onderwijsexperts, dat Chinese studenten na covid weer in groten getale naar de VS zullen komen: het blijft het land van de meest prestigieuze universiteiten en vooraanstaande technologiebedrijven. Maar Tie, He en Yang zien veel studenten uitwijken naar Europa, Japan, Singapore of Hongkong. ‘Veel studenten rond me hebben de VS opgegeven’, zegt He. ‘Ik zou mijn kinderen ook aanraden naar Europa te gaan.’

Als Chinese studenten wegblijven uit de VS, of zich er onwelkom voelen, kan dat op lange termijn politieke effecten hebben. Chinese studenten fungeren immers als brugfiguren, die een tegenwicht vormen tegen de oplopende spanningen. ‘Het belangrijkste om conflicten op te lossen is naar elkaar luisteren’, zegt Tie, die in de VS deelnam aan een uitwisselingsprogramma met studenten uit de hele wereld. ‘Chinese studenten vormen een bemiddelaar tussen twee culturen.’

Ook Ma ziet de Chinese studenten als ‘transnationale actoren’. ‘Amerikaanse onderwijsinstellingen moeten beter hun best doen om deze studenten te ondersteunen’, zegt ze. ‘Dit zijn onze toekomstige leiders, zowel in China als in de VS. Ze maken deel uit van de mondiale elite. Als zij hier een slechte ervaring hebben, is dat een verkwiste kans. Ons onderwijs is een van de meest succesvolle vormen van soft power en daar moeten we goed gebruik van maken.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden