Nieuws

Chinese censuur van essay over moeder oud-premier leidt tot speculaties: is dit kritiek op partijleider Xi?

Een persoonlijk essay ter nagedachtenis aan de moeder van oud-premier Wen Jiabao (78) leidt in China tot ophef. Niet zozeer vanwege de inhoud – Wen beschrijft het spartaanse leven van zijn vorig jaar overleden moeder met sentimentele clichés – maar omdat de Chinese staatscensuur de verspreiding de kop indrukt wegens ‘ongepaste inhoud’.

Oud-premier van China Wen Jiabao. Beeld REUTERS
Oud-premier van China Wen Jiabao.Beeld REUTERS

Dat leidt tot intense politieke speculaties: levert Wen met zijn artikel indirect kritiek op China’s huidige partijleider Xi Jinping, of dekt de oud-premier zich in tegen een aanval op zijn familie, die tijdens Wens premierschap een fortuin heeft verdiend in de Chinese zakenwereld?

Wen maakte deel uit van de Chinese regering van 1998 tot 2013, vanaf 2003 als premier. Wegens zijn nederige afkomst stelde ‘Grootvader Wen’ zich voor als man van het volk.

Het is hoogst ongebruikelijk dat Chinese politici, zelfs na hun pensioen, in de publiciteit treden, laat staan dat ze uitweiden over hun persoonlijke leven of de huidige politieke koers. Wens essay, getiteld Mijn Moeder, verscheen in de Macao Herald, een volslagen onbekend krantje in de voormalige Portugese enclave Macao, waar lossere perswetten gelden dan in de rest van China. Toen het artikel het afgelopen weekeinde als een lopend vuurtje rondging op de Chinese sociale media-accounts van onafhankelijke bloggers en Chinese dissidenten in ballingschap, werd Wens essay pas opgemerkt, juist omdat de censor er alles aan deed om te voorkomen dat het artikel viraal ging.

Wens relaas is niet geheel verwijderd, maar het verhaal delen kan niet meer. Het censureren van een artikel van de hand van een voormalig lid van de partijtop is overigens een ingreep die niet zonder goedkeuring van de centrale partijleiding plaatsvindt.

Klaagzang

Als er inderdaad sprake is van kritiek op ‘Verboden te Bekritiseren’ – een bijnaam voor Xi, in de vorm van een woordspelletje met diens voornaam – dan doet Wen dat subtiel. In de slotalinea stelt hij dat ‘China in mijn hart een land zou moeten zijn vol van eerlijkheid en rechtvaardigheid’. Mogelijk viel de formulering ‘zou zijn’ verkeerd in de hoogste regionen: alsof China onder Xi niet al rechtvaardig en eerlijk is.

Pijnlijker zijn de beschrijvingen van het leed van de familie Wen tijdens de Culturele Revolutie (1966-1976), toen gewelddadige politieke zuiveringen China in de greep hadden. Wens vader werd door maoïstische jongeren de ogen blauw geslagen, daarna werd de familie verbannen. Wen waarschuwde aan het einde van zijn politieke carrière in 2013 dat een nieuwe Culturele Revolutie nooit ver weg is. Onder Xi, wiens ouders als leden van de elite werden vervolgd, wordt dat traumatiserende tijdperk echter anders gewaardeerd: Xi zegt dat die jaren hem hebben ‘gestaald’ als communist.

Wens klaagzang over de Culturele Revolutie heeft een zweem van ‘historisch nihilisme’, een andere kijk op de geschiedenis dan die de Communistische Partij voorschrijft. Zeker in het jaar waarin de partij zijn eeuwfeest viert, reageert de staat allergisch op andere geluiden. Onlangs is zelfs een speciale kliklijn ingesteld om historische nihilisten aan te geven.

Zelfverrijking

Wen, geen lid van de ‘rode adel’ van Chinese revolutionairen maar afkomstig uit een gewone onderwijzersfamilie, beschrijft uitputtend hoe zijn moeder hem afranselde nadat hij een op straat gevonden cent in zijn zak had gestoken. Daar leerde hij van: ‘Ik zou nooit een cent van een ander nemen’, aldus Wen. Mogelijk dienen de vele verwijzingen naar zijn strenge moeder als verdediging van zijn familie. Die kwam in 2012 in opspraak toen de Amerikaanse krant The New York Times onthulde hoe zijn familie tijdens zijn jaren aan de top schatrijk was geworden. Dat geld stond deels op naam van Wens moeder.

Zelfverrijking met gebruik van de macht en kennis van een familielid op een hoge politieke functie is bij de Chinese elite schering en inslag, maar als ‘man van het volk’ raakte Wen beschadigd toen het verhaal over het familiekapitaal van 2,7 miljard dollar vlak voor zijn pensioen naar buiten kwam. De poging tot eerherstel voor zijn moeder, die volgens de oud-premier ‘is gestorven zonder enig bezit of spaargeld na te laten’, is daarom ook een mogelijke aanwijzing van op handen zijnde politieke problemen voor de Wen-clan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden