Chinese censor kan niet verhoeden dat Xiaobo-adepten samen rouwen

Het doodsbericht van het Juridisch Bureau van de stad Shenyang had donderdag een strak rood kader. De 61-jarige dissident Liu Xiaobo stierf zoals hij de afgelopen acht jaar had geleefd: in handen van de eenpartijstaat China. De dorre mededeling riep wel zijn veroordeling wegens aanzetten tot omverwerping van de staat in herinnering, maar liet vanzelfsprekend onvermeld dat de mensenrechtenactivist in 2010 de Nobelprijs voor de Vrede heeft ontvangen.

Een man tekent in het condoleanceregister voor Liu Xiaobo. Beeld afp
Een man tekent in het condoleanceregister voor Liu Xiaobo.Beeld afp

De zachtmoedige literatuurcriticus en schrijver, bezweken aan leverkanker, is de tweede winnaar van de Nobelprijs voor de Vrede die in gevangenschap is gestorven. De Duitse pacifist Carl von Ossietzky, die onder bewaking van de nazi's overleed, ging hem in 1938 voor.

De Chinese staat is natuurlijk al decennia streng voor critici, maar de aanpak van Liu was uitzonderlijk hard. Peking negeerde Liu's laatste wens samen met zijn vrouw het land te mogen verlaten. In plaats daarvan schotelde de Chinese staat de wereld selectief gemonteerde propagandavideo's voor. Daarin prezen buitenlandse artsen tegenover echtgenote Liu Xia het legertje Chinese medici aan het bed van haar uitgemergelde man.

Het doodsbericht van het Juridisch Bureau van de stad Shenyang had een strak rood kader. Beeld .
Het doodsbericht van het Juridisch Bureau van de stad Shenyang had een strak rood kader.Beeld .

Zware verantwoordelijkheid

De Chinese overheid draagt volgens het Nobelcomité in Noorwegen een 'zware verantwoordelijkheid' voor Liu's 'voortijdige dood' in gevangenschap. Voorzitter Berit Reiss-Andersen hekelde ook de 'stilte en de verlate, aarzelende reacties wereldwijd'. President Xi Jinping verkeerde afgelopen week in het gezelschap van alle grote wereldleiders op de G20 in Hamburg, maar niemand van hen sprak hem openlijk aan op het lot van Liu Xiaobo, die twee weken geleden ineens terminaal ziek bleek te zijn.

'Een triest en verontrustend feit dat de vertegenwoordigers van de vrije wereld, die democratie en mensenrechten zo hoog in het vaandel hebben staan, minder bereid zijn om voor die rechten op te komen als het om anderen gaat', aldus de verklaring van Reiss-Andersen.

De dood van Liu verspreidde zich in China niet via het reguliere nieuws. Omdat de censor ook op internet elke verwijzing naar Liu wegpoetst, zocht de rouw zich donderdag aanvankelijk een uitweg in verdekte termen. 'Hemel', 'stotteraar' - een bijnaam voor Liu - 'vrijheid': zonder hashtags als #Liuxiaobo is het zoeken naar een speld in een hooiberg. Toen de censor anderhalf uur na zijn dood emoticons van kaarsen in de ban deed, konden zijn Chinese sympathisanten elkaar ineens beter vinden. Ze troffen elkaar in online-gesprekjes met als onderwerp klachten over technische problemen bij het posten van digitale kaarsen.

De Chinese rouwrituelen schrijven voor dat een uitvaart de derde dag na overlijden plaatsvindt, maar onduidelijk is wat er met Liu's stoffelijk overschot gebeurt. Wettelijk gezien blijft de staat de baas over de gevangene, ook na overlijden. De overheid kan in principe het lichaam laten cremeren, zelfs tegen de wil van nabestaanden in, of zonder dat ze daarbij aanwezig zijn. In elk geval zal Peking willen vermijden dat een begrafenisplechtigheid een verzameling wordt van activisten. Om diezelfde reden ligt een te bezoeken graf ook gevoelig.

Vertaling: 'Zal Sina (aanbieder van Twitterdienst, red.) tijdelijk de kaars-emoji in de ban doen, zodat iedereen eraan herinnert wordt dat er iets gebeurd is?' Reactie: 'Mensen die Liu heten moeten goed op zichzelf passen want Liu wordt nu snel een verboden woord.' Beeld
Vertaling: 'Zal Sina (aanbieder van Twitterdienst, red.) tijdelijk de kaars-emoji in de ban doen, zodat iedereen eraan herinnert wordt dat er iets gebeurd is?' Reactie: 'Mensen die Liu heten moeten goed op zichzelf passen want Liu wordt nu snel een verboden woord.'Beeld
'Net gehoord dat stotteraar (bijnaam Liu Xiaobo, MV) vrij is. Hij is naar de hemel maar ik blijf het verdrietig vinden.', 'Fantastisch mens, net een sigaret. Niet bang voor het vuur, in plaats daarvan danst hij met het vuur. Nu zweeft hij voor eeuwig vrij in de lucht, zelfs als zijn lichaam de laatste minuut opbrandt blijft hij tot aan het einde der tijden ergens in een hoekje van deze wereld.' en 'Licht van vrijheid, vechter voor democratie, wens je dat je een vrij leven in de hemel leidt.' Beeld
'Net gehoord dat stotteraar (bijnaam Liu Xiaobo, MV) vrij is. Hij is naar de hemel maar ik blijf het verdrietig vinden.', 'Fantastisch mens, net een sigaret. Niet bang voor het vuur, in plaats daarvan danst hij met het vuur. Nu zweeft hij voor eeuwig vrij in de lucht, zelfs als zijn lichaam de laatste minuut opbrandt blijft hij tot aan het einde der tijden ergens in een hoekje van deze wereld.' en 'Licht van vrijheid, vechter voor democratie, wens je dat je een vrij leven in de hemel leidt.'Beeld

Lees meer over de dood van Liu Xiaobo

De Chinese censor zat er bovenop. Drie minuten nadat was aangekondigd dat schrijver en mensenrechtenactivist Liu Xiaobo de Nobelprijs voor de Vrede had gewonnen ging de ene na de andere website op zwart, net zo lang tot op het Chinese internet die hele Nobelprijs niet meer bestond. Zoveel reactie had Liu niet eerder in zijn leven opgeroepen. Liu overleed donderdag op 61-jarige leeftijd aan leverkanker.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden