Chinese bouwmarkt op instorten

De onroerendgoedmarkt in Chinese steden staat op springen. Het kan de inleiding zijn van een tweede Azirisis. Hoe kan een groeiwonder worden beteugeld?...

Van onze correspondent Hans Moleman

De malaise begint meteen aan de overkant van de straat: daar staat een nieuwe villa, die sinds het begin van het jaar wacht op bewoners. De zachtgeel gesausde buitenmuren steken af tegen het onafgewerkte grofbetonnen interieur. Ruim drieduizend euro moet het pand, 230 vierkante meter vloeroppervlakte, opbrengen. Per maand. Niemand van China's nieuwe middenklasse heeft het er tot op heden voor over.

Het is een van de talloze voorbeelden van de doorgeschoten onroerendgoedmarkt van Shanghai. Neem alleen onze straat, de Hami Lu: dat nieuwe kantoorgebouw met zijn kokette Europese trapgeveltjes iets verderop is al weer ruim drie maanden klaar en nog steeds akelig leeg. Maar dat verhindert niet dat driehonderd meter verder alweer een ander, veel groter kantoor-annex appartementencomplex uit de grond wordt gestampt.

Een stuk de andere kant op nadert de Brilliance West Shopping Mall de oplevering. Bij de inpandige McDonald's wordt de laatste hand aan het interieur gelegd. Het hoeveelste nieuwe winkelparadijs zou het zijn in Shanghai, het honderdste?

Soms is de bouw maar stilgelegd, zoals bij de Rainbow Mall. Dit immense winkelcentrum, op nog geen drie kilometer van Brilliance West, is gestrand als betonnen casco met inmiddels roestend ijzerwerk.

Nadert er een crisis in het Chinese vastgoed? Vraag het makelaars en projectontwikkelaars in Shanghai en ze verzekeren je dat het erg meevalt. Ja, er is hier en daar leegstand, zeggen ze, maar elders blijft de vraag toch sterk. Kijk maar naar de cijfers van de eerste helft van het jaar: huizenprijzen landelijk met 13 procent omhoog, de hoogste stijging sinds 1996. In Shanghai zelfs een plus van 21 procent. Investeringen in nieuwe bouwprojecten: plus 29 procent.

Toch sluipt de bezorgdheid erin. De combinatie van forse prijsspeculatie en groeiende leegstand, zichtbaar in de meeste miljoenensteden van het land, roept het vermoeden op dat China afstevent op haar tweede economische crisis sinds het begin van de economische liberalisering bijna 25 jaar geleden.

De eerste, eind jaren tachtig, was ook veroorzaakt door overmatige bouwwoede en speculatie in onroerendgoed.

Anno 2004 lijkt het dezelfde kant op te gaan. Maar de problemen zijn ditmaal groter dan de zeepbel in het onroerendgoed. Andere vitale sectoren, van de auto-industrie tot de banken, kampen ook met overschatte verwachtingen, slecht management en verkwisting.

Buitenlandse deskundigen zien de bui al hangen. 'China staat aan de vooravond van een belangrijke correctie', waarschuwde de Amerikaan Jeffrey Garten, hoofd van de Yale-managementopleiding, maandag op een bijeenkomst van het World Economic Forum in Peking.

Hij somde nog eens op wat iedereen eigenlijk al jaren weet: de Chinese banken blijven alleen overeind dankzij geldinjecties van de staat, de problemen met het milieu worden maar groter, het sociale vangnet voor honderden miljoen armen kraakt. China mag een economisch wonderland lijken, met een gemiddelde groei van ruim 9 procent in de laatste twintig jaar, maar achter die imposante cijfers gaat veel ellende schuil.

De offici statistieken zijn bovendien niet te vertrouwen, aldus Garten, en dan wordt het 'erg moeilijk' om er achter te komen hoe ernstig de situatie is. De sterke exportprestaties leiden vaak de aandacht af van minder positieve ontwikkelingen in het doolhof van de lokale economie.

Het belangrijkste signaal dat het Chinese groeiwonder hard aan correctie toe is, komt van de regering zelf. Al meer dan een halfjaar probeert de centrale leiding in Peking blind voortdravende investeerders in de bouw, de auto-industrie en aanverwante sectoren als staal en cement te beteugelen en de (staats-)banken tot discipline te brengen. Het effect is nog gering.

De oververhitting wordt vaak door lagere staatsorganen provincies, steden, districten veroorzaakt: zo sprong de groei in wegen, fabrieken en gebouwen in augustus met nog eens 32 procent vooruit ten opzichte van vorig jaar, alle nieuwe directieven uit Peking ten spijt.

Iedereen probeert met goedkope staatsleningen een graantje mee te pikken. Dat was voorheen immers de opdracht uit Peking. Zie die geest maar weer eens in de fles te krijgen.

Tientallen miljarden euro's worden zo verkwist aan de bekende varkenscyclus: als in de auto's of luxe appartementen bijvoorbeeld opeens goed geld blijkt te verdienen gaat iedereen op staatskrediet auto's en luxe appartementen bouwen, waardoor de markt overvoerd wordt en de onvermijdelijke terugslag volgt.

China's centrale leiders worstelen nu met de vraag hoe je in een zo groot land, dat in een zo complexe overgangsfase van staatseconomie naar vrije markt zit, de boel een beetje op de rails kunt houden. De reflex is vooralsnog meer directieven uit Peking. 'We moeten de structurele aanpassingen uitbreiden', verklaarde vicepremier Zeng Peiyan op hetzelfde World Economic Forum. De staatsbanken hebben inmiddels opdracht gekregen hun leningen aan staatsbedrijven die willen uitbreiden nog meer te beperken, in de hoop een 'zachte landing' van de Chinese economie te bewerkstelligen.

De andere optie die steeds dichterbij komt is de harde landing, een ruwe correctie door de markt. Als de onroerendgoedzeepbel in Shanghai en andere steden barst, zoals in 1997 gebeurde in Hong Kong (waar de huizenprijzen sinds kort weer fors stijgen) krijgt het algemene vertrouwen een klap. Het kan een tweede Aziatische crisis inleiden: nu niet veroorzaakt door economisch mismanagement in Japan, Zuid-Korea of Taiwan, zoals de eerste crisis in 1997, maar door de ongecontroleerde groeistuipen van China. Al is China in omvang nog maar de zevende economie ter wereld, de gevolgen van de inzinking zullen overal merkbaar zijn.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden