ACHTERGRONDKLOKKENLUIDER CORONAVIRUS

Chinese arts overlijdt aan coronavirus, internet ontploft van rouw, woede en wantrouwen

‘Een gezonde samenleving heeft meer dan één enkele stem nodig.’ Oogarts Li Wenliang, die gisteren op 34-jarige leeftijd overleed aan hetzelfde virus waarover hij de noodklok luidde, gaf zelfs vanuit zijn ziekenhuisbed nog interviews. 

In Hongkong buigt een man voor de foto van de overleden Chinese arts. Op het spandoek de tekst ‘In diepe rouw gedenken wij dr. Li Wenliang’. Beeld EPA

Nu resoneren die laatste woorden op het Chinese internet in een ongekend felle uitbarsting van woede tegen de eenpartijstaat. ‘Dokter Li stierf niet aan het coronavirus, maar aan dit systeem.’

Li en zeven andere artsen uit Wuhan deelden eind december, toen de autoriteiten hun mond nog hielden over het coronavirus, informatie over een onbekende besmettelijke ziekte in een besloten chatgroep voor collega’s. Zijn werkgever riep hem op het matje wegens het verspreiden van ‘geruchten’, daarna kwam de politie. Die bedreigde hem met vervolging wegens ‘het verstoren van de sociale orde’. Uit het politieverslag: ‘We waarschuwen je ernstig: als je koppig bent, weigert spijt te betuigen en doorgaat met illegale acties, word je gestraft. Begrijp je dat?’

Li zei dat hij het begreep, zette zijn handtekening en zijn vingerafdrukken op de politieverklaring en ging weer aan het werk. Op 10 januari werd hij besmet tijdens de behandeling van een patiënt die aan staar leed. Zijn ouders raakten ook geïnfecteerd. Over de gezondheidstoestand van zijn 5-jarige zoontje en zijn vrouw, die hoogzwanger is van hun tweede baby, is niets bekend.

Dodental stijgt tot 722

Het aantal mensen dat in China aan het coronavirus is bezweken is gestegen tot 722. Dat meldt de Chinese overheid. Een dag eerder lag dat aantal nog op 636. De meeste doden zijn gevallen in de provincie Hubei. Daar zijn 699 mensen omgekomen sinds de uitbraak van het longvirus. Het totale aantal zieken staat op 34.000.

Een onlinereactie op de dood van dokter Li, hier afgebeeld als klokkenluider.Beeld RV
Beeld RV

Verwarring

Deze week verslechterde zijn toestand. Li’s dood werd aanvankelijk donderdagavond om half tien gemeld. Daarna werd gezegd dat hij werd ‘gered’ aan de hart-longmachine, tot zijn werkgever het overlijden om iets voor drie uur ’s nachts bekendmaakte. Deze verwarring dient volgens internetgebruikers om de ophef te minimaliseren. ‘Vroeg op de avond zijn veel mensen online, dus rekten ze het tot na middernacht’, aldus internetgebruikers op de Chinese twitterdienst Weibo.

Naast wantrouwen is er rouw, maar vooral die intense woede, die in China slechts zelden zo massaal en onomwonden wordt geuit. Vandaar dat de Chinese propagandadienst op eieren loopt. Li is het menselijke gezicht van de epidemie: hij symboliseert ontelbare artsen en verplegers die met groot persoonlijk risico zich al weken kapot werken. Zo’n medische held is waardevol materiaal voor propaganda, dus wijden dezelfde staatsmedia die hem begin januari als onverantwoordelijke geruchtenverspreider bekritiseerden, zich nu aan zijn heiligverklaring. Ze schrijven over Li als familieman, smulpaap, liefhebber van gadgets. Allemaal veiliger dan het feit dat Li zich op zijn ziekbed ontpopte tot klokkenluider, in China een uiterst zeldzaam fenomeen. In Chinese en buitenlandse media pleitte hij voor vrijheid van meningsuiting. Dat vond hij belangrijker dan gerechtigheid voor zichzelf, zei hij in The New York Times. ‘Je luidde de noodklok, maar we hebben je niet gehoord,’ schrijft een internetgebruiker.

Enkele staatskranten durfden het begin deze week voor Li op te nemen, nadat het Hof voor hem in de bres sprong. ‘Het was een gelukje geweest als het publiek de ‘geruchten’ had geloofd en mondkapjes was gaan dragen,’ aldus de normaal zo behoudende hoogste rechtbank van China op Weibo.

Beeld RV
Beeld RV

Geen excuses

De officiële excuses aan Li waar het Chinese internet al weken om schreeuwt, blijven echter uit, ook postuum. Nu hij dood is, gaan inspecteurs van de centrale anti-corruptiedienst van de communistische partij pas naar Wuhan voor onderzoek naar niet nader benoemde ‘kwesties’.

Dat is een eerste aanwijzing dat het hoogste niveau in Beijing het narratief over Li naar zich toetrekt. Begrijpelijk, vanuit het perspectief van een communistische dictatuur. Het internet ontploft bijna van rouw, angst, woede en wantrouwen, terwijl de propaganda juist toewerkte naar een kantelpunt van de epidemie, dat volgens optimistische artsen en wetenschappers dit weekeinde zou plaatsvinden. In plaats daarvan moeten nu vele duizenden regelrechte aanvallen op het politieke systeem worden verwijderd. Ook het onderwerp vrijheid van meningsuiting verdween vrijdag in ijltempo, bijvoorbeeld de hashtags #Begrijpjedat – geïnspireerd op het politieverslag – en #WeWantFreeSpeech.

Uit instructies van de propagandadiensten die de kritische website China Digital Times heeft gepubliceerd, blijkt dat het een precisiewerkje is: ‘Controleer de gevoelstemperatuur van interactieve secties (…) trek het onderwerp geleidelijk terug uit de lijst toponderwerpen.’ Gewoon het hele onderwerp afblokken, zoals gebeurde met de golf van emotionele reacties op de dood van de dissidente schrijver Liu Xiaobo in 2017, kan in dit geval niet. Dat leidt tot nog meer woede en bovendien: al te botte censuur doodt de propagandatechnisch zo nuttige goede arts Li Wenliang ook online.

Foto's van de overleden arts Li Wenliang die verbonden was aan het Wuhan Central Hospital.Beeld AFP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden