Chinees wensdenken: Trump is te 'gewiekst' om zich in crisis te storten

Via een inhoudelijk weinigzeggend maar schokkend ongebruikelijk telefoongesprek met de Taiwanese president Tsai Ing-wen is de nieuwe Amerikaanse president Donald Trump zaterdagochtend een diplomatiek mijnenveld ingebanjerd. Peking - dat Taiwan als een afvallige provincie beschouwt en buitenlands contact met de Taiwanese leider als een doodzonde - heeft protest bij de VS aangetekend maar geeft Taiwan vooralsnog de schuld van 'de kleinzielige actie'.

Marije Vlaskamp
null Beeld afp
Beeld afp

De Chinese staatsmedia bieden Trump nog de ruimte om terug te krabbelen. Ze schrijven dat hij uit onervarenheid moet hebben gehandeld, omdat hij 'te gewiekst' is om zichzelf een crisis met China op de hals te halen, nog voor hij goed en wel in het Witte Huis zit. Dat lijkt wensdenken, want volgens bronnen in Washington is Trump wel degelijk geïnformeerd over de kwestie-Taiwan. Hij zou bewust nu voor een confrontatie hebben gekozen, omdat hij na zijn inauguratie in januari minder speelruimte heeft.

Trump vormt daarmee een potentieel gevaar voor de in dertig jaar moeizaam opgebouwde consensus over het neteligste onderwerp in de Chinees-Amerikaanse relatie. Een Amerikaanse president kan Peking met veel dingen kwaad krijgen - de Dalai Lama een hand geven, over mensenrechten klagen, marineschepen door de Zuid-Chinese Zee laten varen of China beschuldigen van het 'verkrachten' van de Amerikaanse economie - maar dat is allemaal klein bier vergeleken bij de kwestie-Taiwan.

Trump zou zich omringen met adviseurs die een hardere aanpak van China voorstaan. Daar leent de kwestie-Taiwan zich bij uitstek voor: het aanhalen van de banden met het semi-onafhankelijke eiland, waarvan Peking vindt dat het deel uitmaakt van de Volksrepubliek, komt over als steun voor een kwetsbare, democratische underdog die zwaar te lijden heeft onder een steeds assertiever en dominanter China.

'Het team rond Trump weet van de hoed en de rand. Die mensen vinden het tijd om Taiwan als elk ander land te behandelen. Trump is niet gebonden aan de conventies die Amerikaanse politici zichzelf hebben opgelegd. Die vragen zich altijd eerst af wat Peking ervan zal zeggen als ze iets met Taiwan doen,' aldus Gerrit van der Wees, een voormalig Nederlands diplomaat die in Washington is gevestigd. Hij heeft veel contact met Tsais partij, de Democratische Volkspartij.

De timing van het telefoontje vrijdag was veelzeggend. De VS zijn de belangrijkste wapenleverancier van Taiwan. Deze week bespreekt het Huis van Afgevaardigden de defensienota, de Senaat volgt volgende week. Dan wordt duidelijk of er nieuwe wapenleveranties aan Taiwan aankomen. 'Interessant hoe de VS Taiwan wel voor miljarden aan militaire uitrusting verkopen, maar ik geen felicitatietelefoontje mag aannemen,' twitterde Trump.

Donald Trump en de Taiwanese president Tsai Ing-wen. Beeld afp
Donald Trump en de Taiwanese president Tsai Ing-wen.Beeld afp
De Taiwanese president Tsai Ing-wen belt met Donald Trump. Beeld afp
De Taiwanese president Tsai Ing-wen belt met Donald Trump.Beeld afp

Het contact met Tsai de grootste diplomatieke ommezwaai sinds 1979, toen de VS de diplomatieke banden met Taiwan verbraken. Peking moet nu uitvissen of Trump inderdaad wil morrelen aan het 'Eén China'-principe. Dat is voor China heilig: het is een diplomatieke formule die stelt dat er geen twee China's kunnen bestaan. Onder het Eén-principe valt een keur van ongeschreven regels over de manier waarop overheden, bedrijven en organisaties zich inzake de kwestie Taiwan dienen te gedragen. Dit varieert van het boycotten van Taiwan bij vergaderingen van internationale organisaties tot het diskwalificeren van Taiwanese sporters die niet onder de naam 'China's Taiwan' willen uitkomen op de Olympische Spelen.

Ongeschreven Do's and don't inzake Taiwan

-Taiwanese leiders worden niet in het openbaar met hun titel aangesproken. Hen president, premier of minister noemen wekt de indruk dat ze een land vertegenwoordigen. China betitelt ze als 'zogenaamde leiders'.

-Hogere Taiwanese vertegenwoordigers, zoals de president, vicepresident en premier mogen alleen in transit de Verenigde Staten aandoen. Amerikaanse hoogwaardigheidsbekleders mijden Taiwan. Direct officieel contact - ook per telefoon - tussen een Amerikaanse en Taiwanese president is taboe.

-Taiwanese overheidsfunctionarissen zijn niet welkom in Washington. Ze mogen zich niet binnen een straal van 80 kilometer van Washington begeven, dus worden conferenties waarbij Taiwanese ministers discreet met hun Amerikaanse collega's overleggen buiten de stad gehouden. Deze bijeenkomsten mogen geen officieel tintje hebben, maar een zakelijk of cultureel karakter.

-Als een Amerikaanse president iets zegt over Taiwan, belooft hij in een adem aan het 'Eén China-principe' vast te houden. Daarmee stelt hij Peking gerust dat hij niet van plan is de consensus te veranderen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden