China ziet Zuid-Korea inmiddels staan

Elke week op VKGeschiedenis.nl: een acutele column over het verleden. Vandaag: Willem de Bruin over de ontdekte documenten over China's houding ten opzichte van de Korea's.

Een miljoen doden en gewonden en het risico dat het conflict uitdraait op de eerste nucleaire oorlog. Volgens Michael O'Hanlon van het Amerikaanse Brookingsinstituut houdt het Amerikaanse ministerie van Defensie serieus rekening met dit scenario mocht het tot een nieuwe oorlog tussen beide Korea's komen.

Juist vanwege dit risico hebben zowel de VS als China belang bij het voorkomen van een escalatie. Iedere volgende provocatie van Noord-Korea zal het voor Zuid-Korea echter moeilijker maken zich nog te beheersen.

Omgekeerd werkt de aanwezigheid van Amerikaanse oorlogsbodems in Zuid-Koreaanse wateren als een rode lap op een stier. Het apocalyptische scenario van het Pentagon roept onvermijdelijk de eerste Koreaanse oorlog (1950-1953) in herinnering.

Volksrepubliek
De Koreaoorlog heeft altijd in de schaduw gestaan van de Tweede Wereldoorlog en de Vietnamoorlog. Ten onrechte, gelet op het dramatische verloop van de strijd en het toen minstens zo grote risico van een Derde Wereldoorlog. Met een belangrijk verschil: de nucleaire dreiging kwam toen van Amerikaanse zijde.

Het Koreaanse schiereiland werd aan het eind van de Tweede Wereldoorlog langs de 38ste breedtegraad verdeeld tussen de Sovjet-Unie en de Verenigde Staten. De bedoeling was om beide bezettingszones te laten opgaan in één onafhankelijk Korea.
Het liep, net als in Duitsland, anders. In het noorden werd een zogenoemde democratische volkspubliek uitgeroepen, het zuiden kreeg een op Washington georiënteerde, min of meer democratische regering.

Toen de Sovjet-Unie en de VS hun troepen hadden teruggetrokken, zag de nieuwe Noord-Koreaanse leider Kim Il Sung zijn kans schoon. In de vroege ochtend van 25 juni 1950 trokken tienduizenden Noord-Koreaanse militairen de 38ste breedtegraad over. De overrompeling was compleet en even leek het alsof het pleit al was beslecht voordat de VS of de Verenigde Naties tussen beide hadden kunnen komen.

Boycot

Begin september was op een klein gebied rond de zuidelijke havenstad Pusan na, heel Zuid-Korea in noordelijke handen. De VN-Veiligheidsraad gaf vrijwel meteen gehoor aan een oproep van de VS de aanval te stoppen. Deze snelle besluitvorming was mogelijk doordat de Sovjet-Unie de zittingen boycotte omdat China in de Veiligheidsraad werd vertegenwoordigd door Taiwan in plaats van door de regering in Peking.

In de praktijk kwam het erop neer dat een Amerikaanse troepenmacht van 300.000 man werd aangevuld met 40.000 militairen uit vijftien VN-lidstaten, waaronder Nederland en België. Zuid-Korea zelf bracht nog eens een half miljoen man op de been, al maakte dat aantal op papier meer indruk dan in het veld. Het Zuid-Koreaanse leger stond in feite op instorten.

Het commando werd toevertrouwd aan de man die het bevel voerde over de Amerikaanse troepen in het Verre Oosten, generaal Douglas MacArhur. Dat bleek geen gelukkige keuze. In de strijd tegen Japan was de zelfbewuste generaal in zijn element geweest. De Koude Oorlog stelde andere eisen, wilde deze niet uitlopen op een 'hete' oorlog. Waar president Truman in de eerste plaats de agressie wilde stoppen, stelde MacArthur voor in een moeite door het hele schiereiland te veroveren. De generaal schroomde daarbij niet zijn meningsverschillen met de president via de media uit te venten.

China
Aanvankelijk wist MacArthur met een gedurfde amfibielanding achter de Noord-Koreaanse linies het initiatief naar zich toe trekken. Verrast door deze aanval in de rug werden de Noord-Koreanen gedwongen zich weer terug te trekken tot achter de 38ste breedtegraad, achtervolgd door de VN-strijdmacht.

Dat bracht China op het toneel. Premier Zhou Enlai gaf de VS te kennen dat wanneer de buitenlandse troepen te dicht bij de Chinese grens kwamen, China zich gedwongen zou zien in te grijpen. Volgens MacArthur liep dat zo'n vaart niet, maar toen de Chinezen de Noord-Koreanen alsnog te hulp kwamen, was de generaal gedwongen het veroverde terrein weer prijs te geven.
Het front zou daarna nog verschillende malen heen en weer schuiven zonder dat een van de partijen erin slaagde de genadeklap uit te delen. Voor MacArthur was dat geen reden zich terughoudender op te stellen. In plaats daarvan stelde hij voor de Chinese bases in Mantsjoerije te bombarderen en de Chinezen desnoods met kernwapens op de knieën te dwingen.
Gevoegd bij diens openlijke kritiek op Trumans strategie, bleef de Amerikaanse president weinig anders over dan de generaal van zijn functie te ontheffen.

Wikileaks
De oorlog zou zich nog twee jaar voortslepen en uiteindelijk aan meer dan 200.000 geallieerde militairen en meer dan twee miljoen Koreaanse burgers het leven kosten, zonder dat er per saldo veel veranderde aan de status quo ante.

Afgaande op wat via Wikileaks naar buiten is gekomen, staan er inmiddels ook in China leiders op die er geen heil meer in zien het bewind in Pyongyang overeind te houden. Liever een hereniging onder Zuid-Koreaanse leiding dan het permanente risico op een herhaling van 1950 of nog erger, sinds ook Noord-Korea waarschijnlijk over kernwapens beschikt.

Helaas weten we niet hoeveel gewicht hun stem in de schaal legt - en hoeveel geduld men aan weerszijden van de demarcatielijn weet op te brengen.

Willem de Bruin is medewerker van de Volkskrant

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden