China voorlopig geen lid WTO

China raakt verder klem tussen Plan en Markt. De planeconomie kwijnt weg, de markteconomie komt aangestormd. Maar uit angst voor sociale en politieke omwentelingen durft het land de eerste niet dood te verklaren en de laatste niet volop te omhelzen....

Na het zwaar bevochten fiat van de Amerikaanse Senaat voor normalisering van de Amerikaans-Chinese handel, leek China's weg naar de WTO open. Maar in de onderhandelingen met de WTO in Genève kwam Peking terug op eerdere afspraken. Op de Franse president Chirac na gelooft niemand meer dat China nog dit jaar lid wordt. Pasen 2001 is een realistischer datum. Volgens westerse WTO-leden probeert China de afspraken te traineren over de openstelling van zijn economie en over een verlaging in de komende vijf jaar van zijn handelsbarrières van gemiddeld 25 tot 9 procent. Peking zou sjoemelen met de afgesproken tijdschema's en verzuimen betere wetten te maken. De Chinese wetten die het intellectueel eigendomsrecht beschermen, zijn volgens de Amerikanen een lachertje.

Deze maand stuurden de VS top onderhandelaar in handelskwesties, Charlene Barshefsky, in allerijl naar Peking. EU-commissaris Pascal Lamy is haar maandag gevolgd. Premier Zhu Rongji verzekerde beiden dat China zich aan zijn afspraken zal houden. Maar de impasse is gebleven.

De belangrijkste geschilpunten tussen de EU en China gaan over toegang van Europese bedrijven tot het Chinese distributiesysteem en over de toewijzing van licenties voor verzekeraars. China heeft slechts twee van de zeven toegezegde licenties uitgereikt. Machtige figuren in de partij, de regering, het leger, de staatsbedrijven en de provinciale besturen hebben weinig op met de WTO. Terecht vrezen ze dat de staatsbedrijven de buitenlandse concurrentie niet aankunnen. Dit zou leiden tot kolossale werkloosheid, en deze vermoedelijk tot sociale woelingen die het regime fataal kunnen worden. Maar premier Zhu en president Jiang Zemin zien in de WTO een middel om de staatsbedrijven, overjarige relicten van de planeconomie, te dwingen efficiënt en concurrerend te worden. Na een paar moeilijke overgangsjaren verwachten ze dat de nieuwe economie nieuwe banen oplevert.

De botsing tussen deze twee scholen brengt een hybride situatie voort, waarin de anti-WTO-vleugel zich het meest roert. Vooral opvallend zijn de recente maatregelen tegen buitenlandse investeringen in internet.

Veel minder aandacht heeft het plan getrokken om de buitenlandse banken buiten spel te zetten. Deze mogen volgens de WTO-afspraken gaan opereren op de Chinese kredietmarkt. Ze zouden echter hooguit slechts vier keer zoveel mogen lenen als hun werkkapitaal van maximaal 100 miljoen yuan (31 miljoen gulden). De meeste banken hebben niet meer dan het minimum van 9,3 miljoen gulden.

Doorgaan van het plan maakt het aandeel van de buitenlandse banken in de kredietmarkt in China praktisch verwaarloosbaar. Dit moet de Chinese banken afschermen tegen buitenlandse concurrentie, die immers de doodsteek zou zijn voor de vier grote staatsbanken.

Ze zijn grotendeels nog steeds een instrument van de partij om kapitaal te sluizen naar de noodlijdende helft van de 300 duizend staatsbedrijven. De motor van de economie, het particuliere bedrijfsleven, krijgt daarentegen nauwelijks kredieten. Zeker een kwart van de leningen die de vier staatsbanken hebben uitstaan, is niet invorderbaar.

Sanering van deze banken zou haast de kwadratuur van een cirkel zijn, maar is bij het naderen van het uur van de waarheid niet meer uit te stellen.

Hoe langer de hervormingen worden uitgesteld, hoe dramatischer de botsing zal worden tussen Plan en Markt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden