China versoepelt eenkindbeleid

Het economische succes van China wordt bedreigd door vergrijzing, beseffen ook de leiders. Dus gaat het mes in het eenkindbeleid. Maar lang niet iedere ouder wil een tweede kind.

AMSTERDAM - In China mogen ouders voortaan twee kinderen krijgen, wanneer de vader of moeder zelf enig kind is. Met die versoepeling van het omstreden eenkindbeleid willen de Chinese leiders voorkomen dat het economische succesverhaal van hun land door vergrijzing ten einde komt.

Demografen wereldwijd waarschuwen al jaren dat 'China oud wordt, voordat het rijk wordt'. De ernstige vergrijzing die het land te wachten staat, is een direct gevolg van het in 1979 ingevoerde eenkindbeleid.

De versoepeling is vergaand, omdat in beginsel alle Chinezen die nu 34 jaar of jonger zijn, behoren tot een gezin met maar één kind. De uitzonderingen op die hoofdregel vormen de plattelandsgezinnen die uit twee kinderen mogen bestaan, wanneer de eerstgeborene een meisje bleek te zijn, en de gezinnen van minderheden, goed voor ruim 8 procent van de bevolking van 1,3 miljard.

Ook werden recentelijk twee kinderen toegestaan, wanneer allebei de ouders enig kind zijn. Een kleine groep van rijken toonde zich ten slotte bereid de hoge boete te betalen die op het krijgen van een tweede kind werd gesteld.

De grote vraag is of de versoepeling effect gaat sorteren. Als gevolg van het eenkindbeleid van de afgelopen decennia staan veel jonge ouders niet te springen om een tweede kind te krijgen. Vaak zijn zij samen voor hun vier ouders financieel verantwoordelijk - de Chinese cultuur brengt dat met zich mee en de pensioenvoorzieningen zijn karig.

Velen nemen daarom helemaal geen kind, laat staan een tweede. In Shanghai bleek maar 8 procent van de stellen die voor een eerdere verruiming in aanmerking kwam, interesse te tonen. Landelijk ligt het vruchtbaarheidscijfer (het aantal kinderen per vrouw) beneden de 2,1 kinderen, wat betekent dat zich een bevolkingskrimp aftekent. Een indicatie daarvoor kwam vorig jaar, toen de beroepsbevolking met ruim drie miljoen afnam tot 935 miljoen.

Het eenkindbeleid geldt sinds de invoering ervan als een van de felst bekritiseerde Chinese wetten, omdat het diep ingrijpt in de persoonlijke levenssfeer. De kritiek kwam vooral uit westerse landen en richtte zich verder met name op de praktijk van door de overheid soms met geweld afgedwongen abortussen.

Ook heeft het tot een aanzienlijk mannenoverschot geleid, omdat op vrouwelijke foetussen abortus werd gepleegd en meisjesbaby's werden vermoord. In 2012 werden er in China tegenover iedere 100 meisjes 118 jongens geboren. Het mannenoverschot waarop het land afstevent, wordt geschat op 24 miljoen in 2020.

Daar staat tegenover dat het eenkindbeleid een belangrijke bijdrage heeft geleverd aan de mondiale bestrijding van de overbevolking. De schattingen over het aantal geboortes die niet hebben plaatsgevonden, variëren van 100- tot 400 miljoen. De autoriteiten hebben de bevolking altijd voorgehouden dat iedereen zonder het beleid er aanzienlijk slechter aan toe zou zijn. Uit onderzoek van het Pew-instituut bleek in 2008 dat een grote meerderheid van de bevolking het daarmee eens was.

Maar in het afgelopen jaar werd steeds duidelijker dat een algemene versoepeling een kwestie van tijd was. De uitzonderingen op de hoofdregel zijn inmiddels zo omvangrijk dat experts betwijfelen of er nog wel van een eenkindbeleid kan worden gesproken. De autoriteiten lijken daar wel aan vast te willen houden. Onduidelijk is nog wanneer de versoepeling zal ingaan.

Einde strafkampen

De Chinese 'goelags', de strafkampen waar ongehoorzame burgers middels werkstraffen een 'heropvoeding' kregen, worden afgeschaft. Sinds de jaren vijftig werden zij door de politie gebruikt om de gewone rechtsgang te vermijden. Vooral critici van partijfunctionarissen riskeerden opsluiting. Hun heropvoeding kon jaren duren.

Het voornemen tot afschaffing staat op een lange lijst van 'beslissingen' die vrijdag werden bekendgemaakt, waaronder ook de versoepeling van het eenkindbeleid. Alle plannen vloeien voort uit het eerder deze week afgesloten 'Derde Plenum' van de Chinese Communistische Partij.

In de ogen van mensenrechtengroepen is de afschaffing van de strafkampen een belangrijke stap. Wel wijzen ze erop dat dit geenszins betekent dat China soepeler komt te staan tegenover dissidente meningen.

Pagina's 10 en 11: Bezoek kabinet aan Azië

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden