Nieuws

China’s verlanglijst voor de Alaska-top: Washington erken je fouten

Beijing neemt naar de Alaska-top donderdag vijf eisen mee waaraan de Verenigde Staten moeten voldoen, wil de relatie met China verbeteren. Zo moet Washington ophouden met het smeden van anti-China-coalities. Welke pijnpunten zijn er nog meer?

In februari 2012 was Xi Jinping vijf dagen op bezoek in de Verenigde Staten. Gastheer toen: Joe Biden.                       	 Beeld Foto  Tim Rue / Getty
In februari 2012 was Xi Jinping vijf dagen op bezoek in de Verenigde Staten. Gastheer toen: Joe Biden.Beeld Foto Tim Rue / Getty

Comeback van de rituele dialoog

Al in december stelde de Chinese minister van Buitenlandse Zaken Wang Yi een dialoog voor. De afgelopen veertig jaar hanteerden Washington en Beijing hun rivaliteit door pijnpunten onder te brengen in praatgroepen, met de Strategische Dialoog als belangrijkste forum. Die netelige onderwerpen zaten dan niet in de weg bij andere vormen van samenwerking.

China is dol op deze geritualiseerde dialogen. Het zijn prachtige parkeerplaatsen voor kwesties waarop China geen duimbreed toegeeft, maar waar de buitenwereld zich zo nodig over moet uitspreken. In goede tijden zagen westerlingen zo'n dialoog al als Chinese tegemoetkoming. Gespecialiseerde diplomaten gaan met elkaar aan tafel om te verklaren dat ze het niet eens zijn en kunnen dan zeggen dat er vooruitgang wordt geboekt. Dit is een goede manier om te voorkomen dat een regering voor China onmogelijke eisen, bijvoorbeeld op het gebied van mensenrechten, vervlecht met dossiers waar het Beijing echt om gaat.

Onder Donald Trump ontstond consensus dat China met pappen en nathouden middels dialogen aan het langste eind trekt. Oog om oog, tand om tand werd de nieuwe benadering, waardoor de betrekkingen razendsnel verzuurden. Na het opschorten van vrijwel iedere dialoog, ook de nuttige overleggen, werd het vacuüm gevuld met vijandigheden.

Nu ze weer gaan praten, doemt de eerste onenigheid al op. China kondigt de gesprekken aan als hervatting van die goede oude Strategische Dialoog, terwijl de Amerikanen dat bestrijden. Als de status van het gesprek donderdag al tot meningsverschil leidt, voorspelt dat weinig goeds.

Erken je fouten

Officieel heet dit ‘de Chinees-Amerikaanse relaties op een objectieve en rationele manier bekijken’. Dus niet tieren over het China-virus, of Amerikaanse bedrijven sommeren hun fabrieken uit China weg te halen. China acht de Verenigde Staten verantwoordelijk voor dit dieptepunt in de relaties en wil dat Washington hand in eigen boezem steekt. Of Beijing ook bereid is tot zelfkritiek? Weinig kans. China heeft namelijk patent op de ‘objectieve en rationele kijk’.

Respecteer onze rode lijnen

Alles wat raakt aan veiligheid, soevereiniteit en ‘recht op ontwikkeling’ – lees economische belangen – zijn rode lijnen. Kan een internationale gesprekspartner die niet respecteren, dan dient hij er in elk geval van weg te blijven.

Een herstart begint wat Beijing betreft met de kwestie Taiwan. Trump heeft alle behoedzaamheid rond dit de facto onafhankelijke eiland laten varen, terwijl Beijing Taiwan als eigen gebied ziet. In de tijd voor Trump kon China de druk op Taiwan ongestraft opvoeren, want Washington hield rekening met de Chinese gevoeligheden. Terug naar die oude praktijk is uitgesloten.

China zal dus hard moeten slikken om te accepteren dat Amerikaanse politici tegenwoordig op bezoek gaan bij hun Taiwanese collega’s, alsof Taiwan geen afvallige provincie is, maar een echt land. Maar als de Amerikanen nog een stap verdergaan, gaat Beijing echt over de rooie.

Na Taiwan volgt een lange lijst soevereiniteitskwesties. Hongkong is ook zo’n geval, en Xinjiang, Tibet, de Zuid-Chinese Zee en eilandjes waarover China met Japan overhoop ligt ook: allemaal Chinese ‘interne aangelegenheden’. Deze rode lijnen gumt Beijing nooit weg. Naarmate Chinese diplomaten langer aan het woord zijn, worden het er alleen maar meer. Tegenwoordig heeft China immers wereldwijd ‘recht op ontwikkeling’.

Houd op over regimeverandering

Hier ligt snelle winst voor Joe Biden. Niemand is gebaat bij de chaos van de val van de Communistische Partij, een langdurige Chinese burgeroorlog met enorme vluchtelingenstromen en een wereldwijde economische meltdown. Ook Washington niet.

Toch probeerden Amerikaanse politici onder Trump een wig te drijven tussen de Communistische Partij en het Chinese volk. De Chinese politiek draait juist om het uitgangspunt dat het moderne China zonder de Communistische Partij niet bestaat.

Verandering van regime is vloeken in de kerk van Xi Jinping, de Chinese president die zweert het socialistische systeem te beschermen tegen aftakeling zoals in de Sovjet-Unie. Wie de noodzaak niet snapt, wordt getrakteerd op ideologische pareltjes over de nadelen van door Amerikanen aangestichte kleurenrevoluties.

Geef ons de ruimte in de wereld

Inperking van China als supermacht, dat idee moet van tafel. Beijing, in de ban van zijn eigen opkomst, ziet zichzelf als leider van een steeds krachtiger Azië. Waar halen de VS, in Chinese ogen de grootste puinhoop van de in verval geraakte democratieën, het lef vandaan anti-Chinese allianties met bondgenoten te smeden? Want toen de VS over economische ontkoppeling begonnen, kreeg de halve wereld argwaan over alles wat uit China komt, of het nu investeringen, hightechbedrijven of studenten zijn.

Beijing ziet liever dat de VS de rommel – de covidcrisis bijvoorbeeld – in eigen huis opruimen en China de ruimte geven. Dan kan Beijing weer in alle rust verder werken aan de onschuldig klinkende ‘win-winsamenwerking’ die wereldwijd al tot innige afhankelijkheid van China heeft geleid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden