China's nieuwe ideologische bouwsteen: leven op zijn Xi's. Hoe werkt dat?

China heeft er sinds vandaag een nieuwe ideologische bouwsteen bij. Het 'Xi Jinping Denken voor Socialisme met Chinese Karakteristieken voor een Nieuw Tijdperk' is opgenomen in het handvest van de communistische partij.

Xi Jinping. Beeld epa

Er werd al langer gespeculeerd dat partijvoorzitter Xi Jinping zichzelf onsterfelijk zou proberen te maken door zijn eigen naam het handvest van de communistische partij binnen te loodsen. Dat het voor Chinese begrippen relatief vroeg in zijn carrière daadwerkelijk is gelukt, geeft aan hoe dominant Xi is.

Het collectief leiderschap van de afgelopen decennia is vervangen door een streng centralistisch bestuur dat zich richt naar één man. Omdat Xi de bron is van de nieuwe politieke theorie - het Denken draagt niet voor niets zijn naam - is hij ook diegene die altijd de doorslag zal geven bij de interpretatie van de nieuwe leidraad. Oftewel: wat Xi wil, is wet.

Hoe heeft hij dat voor elkaar gekregen?

Door een combinatie van stoutmoedigheid en meesterlijke politieke manoeuvres. Terwijl zijn partijgenoten nog nadachten over de vraag of Xi geen zwakke compromiskandidaat was, nam hij de vlucht naar voren. Met een niets ontziende anticorruptiecampagne en een reeks hervormingen, zoals afschaffing van het eenkindsbeleid en de beruchte heropvoedingskampen. Zijn politieke ­tegenstanders waren nog niet bekomen van die schok toen Xi begon aan een ambitieuze buitenlandse politiek. Zijn onverwachtse verheffing tot het Hart van het Leiderschap anderhalf jaar geleden benam andere facties binnen de partij de adem. Met zijn eigen theorie op naam stelt Xi zich op één lijn met legendarische partijvoorzitters zoals Deng Xiaoping en Mao Zedong. Hij is onaantastbaar: een gebrek aan trouw aan Xi is een politieke halsmisdaad geworden.

Waarom heeft zijn theorie zo'n onhandige lange naam?

In de volksmond slijt dat ellenlange Denken vanzelf af tot een afkorting die prettig in het gehoor ligt. Bijvoorbeeld het Xi Jinping Nieuwetijdsdenken.

In principe stelt iedere partijleider zijn erfenis en invloed veilig door een politieke theorie in het partijhandvest, maar de ideologische bijdragen van Xi's voorgangers kwamen niet verder dan op de achtergrond geraakte tongbrekers zoals Belangrijke Theorie der Drie Vertegenwoordigingen.

De communistische partij hecht bijna overdreven aan procedures die de eenpartijstaat een democratisch vernisje geven, zoals ceremoniële stemmingen over beslissingen die achter de schermen al lang zijn genomen. Voor deze leidraad werd dat moment echter niet afgewacht: daags na de opening van het partijcongres verdrongen partijprominenten zich al in de staatsmedia met gezwijmel over het 'historisch' Xi Jinping-Denken.

Beeld epa

Wat is de invloed van zo'n theorie op het dagelijks leven?

Is in het Westen marxistische theorie ondergestoft en vergeten, in China doet ideologie er nog steeds toe. Of beter gezegd: weer. Xi ziet zichzelf als de man die zijn partij behoedt voor ondergang zoals in de Sovjet-Unie. De partij aan de macht houden is de praktische kern van zijn Nieuwetijdsdenken.

Daarom heeft hij ideologie voorop gesteld en dat begint nu vruchten af te werpen. Politieke scholing en ideologische indoctrinatie zijn verplicht geworden, binnen en buiten de communistische partij. De minister van Onderwijs kondigde al aan dat het Xi Jinping-denken er vanaf de lagere school wordt ingeramd.

Het Nieuwetijdsdenken komt niet uit de lucht vallen: Xi baseert zich op werkelijke tegenstellingen in de samenleving, waarin elke Chinees zich herkent. Chinese marxisten geloven dat vooruitgang wordt aangedreven door strijd. Die wordt veroorzaakt door tegenstellingen, die moeten worden opgelost. Zo voedde in China de tegenstelling tussen de steeds groter wordende materiële behoeften van de bevolking en de achterlopende productie een economische inhaalrace die China tot de tweede economie ter wereld heeft gemaakt. Dat project is na dertig jaar afgerond. China staat nu voor een nieuwe tegenstelling: onevenwichtige ontwikkeling versus behoefte aan welvaart en een prettig leven. Xi's Nieuwetijdsdenken schrijft in de gebiedende wijs voor hoe China de komende dertig jaar die nieuwe tegenstelling aanpakt.

Zoals elke goede communist voorziet ook Xi zijn volgelingen van een lonkend vergezicht in de vorm van modern socialisme en een machtige natie. Die doelen kunnen alleen worden gerealiseerd onder heerschappij van de partij, dus dat schept een perfect excuus om de controle op alle fronten in de maatschappij te verstevigen.

Merkt het buitenland daar iets van?

Op dit moment zit China nog in een roes, omdat Xi een nieuw tijdperk heeft aangekondigd dat uitmondt in historische glorie voor de natie. 'Het doek is gevallen in de Grote Hal van het Volk, maar China is in opkomst als nooit tevoren', aldus staatspersbureau Xinhua over de sluitingsceremonie van het Negentiende Partijcongres. De fall-out van het Nieuwetijdsdenken in de praktijk is nog niet helemaal te overzien, maar vanaf vandaag worden in China alle mogelijke beleidsterreinen zoals economie, defensie en buitenlands beleid onder de loep gehouden om te zien of het alles wel netjes op de nieuwe theorie van Xi is gestoeld. Indien nodig wordt de koers aangepast.

Centraal in het Xi-denken staat een nieuw zelfvertrouwen, dat een belangrijke rol gaat spelen in de manier waarop China de buitenwereld benadert, en een gemoderniseerd leger 'van wereldklasse' dat 'gevechtsklaar' is. Xi heeft het Chinees socialisme per decreet uitgeroepen tot het beste politieke systeem ter wereld - niet alleen voor Chinezen, maar als een directe concurrent van de westerse liberale normen en waarden. Omdat China na ruim dertig jaar economische expansie overal ter wereld economische belangen heeft, beperkt de invloed van het Nieuwetijdstijden zich zeker niet tot de Volksrepubliek. In de woorden van persbureau Xinhua: 'Het is tijd om China's pad te begrijpen, want het lijkt erop dat China door zal gaan met zijn triomftocht.'


De toekomstplannen van China

Heb jij een Chinese partijbons in je?
Kruip in de huid van een Chinese communist en check of jij uit het juiste politieke hout gesneden bent om de top te bereiken. Op naar het Politburo!

Het grootste bouwproject in de moderne geschiedenis
Uit een bouwput zo groot als Limburg verrijst het voorportaal van het communistisch paradijs: Xiongan Nieuwe Stad. Beter dan Beijing en drie keer zo groot als New York.

Xi kondigt nieuw tijdperk aan
Correspondent Marije Vlaskamp luisterde naar de openingsspeech op het partijcongres: 'Xi moet China weer dichterbij de glorietijd brengen.'

Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.