China's kerken bloeien

De kerk bloeit weer in China. Maar religieuze leiders moeten voor het uitoefenen van hun functie wel de goedkeuring van de regering hebben, anders krijgen ze problemen....

Wie de volle banken ziet, krijgt de indruk dat het goed gaat met de katholieke kerk in China. Een jonge priester leidt de mis, er zitten veel jonge mensen tussen het traditionele oudere kerkvolk. De sfeer is opvallend ontspannen. Kinderen spelen in het gangpad, voor in het middenschip staan diverse kerkgangers de communie te fotograferen.

Op de eerste banken van de Ignatius zitten tientallen mensen met gehaakte witte doeken over het hoofd. Het zijn nieuwe kerkgangers, die voor het eerst ter communie gaan. Het zijn bijna allemaal vrouwen. Het licht dat binnenvalt in de grootste kathedraal van China is opmerkelijk helder. Wie naar boven kijkt ziet meteen waarom: in alle hoge boogramen zit vensterglas.

Het is een symbool van de moeilijke tijden die alle kerken hier doormaakten. De gebrandschilderde ramen die vroeger een warm kleurenspel veroorzaakten in de Sint Ignatius, die van 1905 tot 1910 onder leiding van Franse jezuïeten werd gebouwd, werden vernield door Rode Gardisten tijdens de Culturele Revolutie (1966-'76) . De kathedraal zelf werd een graanopslagplaats.

Anno 2004 is het tij gekeerd. De kerk is niet langer taboe, de gebrandschilderde ramen worden weer langzaam hersteld, in een eigentijdse, Chinese vorm. Kunstenares Theresa Wo, die liturgische kunst studeerde in Italië, ontwerpt voor de bijna vierhonderd glaspanelen Chinese symbolen. Jozef en Maria hebben voortaan Chinese gelaatstrekken, de Europese lelie wordt vervangen door de lotusbloem en Chinese teksten, gecomponeerd door bisschop Jin, vertellen het bijbelverhaal op elk raam. De katholieke kerk verweeft zich zo met het moderne China.

Wo, van huis uit porseleinschilderes, leidt een speciale werkplaats waar vier jonge Chinese nonnen de ramen maken. Ze wordt bijgestaan door professor Thomas Lucas, een Amerikaanse jezuïet die specialist is in gebrandschilderde ramen. Lucas komt een paar keer per jaar over van San Francisco naar Shanghai om de voortgang van het omvangrijke project te begeleiden.

'In 2005 vervangen we alle glaspanelen in de elf kapellen beneden in de kerk', vertelt Wo. 'Daarna volgt het grote werk: de ramen bovenin. Ik wil daar een lichtpatroon ontwerpen dat warmer wordt naarmate je dichter bij het altaar komt.'

Dat China's kerkelijke leven is teruggeveerd van de donkere jaren blijkt ook uit de officiële regeringscijfers: er zijn nu ruim tien miljoen christenen op een bevolking van bijna 1,3 miljard. Zij mogen hun geloof belijden - net als bijvoorbeeld de moslim- en boeddhistische minderheden in China - mits ze zich naar het gezag van Peking voegen.

Religieuze leiders moeten de goedkeuring van de regering hebben, anders komen ze in de problemen. Voor de moslimgemeenschap betekent dit bijvoorbeeld dat alle imams door de staat worden aangesteld. Wie zich niet aan deze strikte regels houdt, riskeert celstraf. Dat overkwam bijvoorbeeld acht priesters van de 'ondergrondse' katholieke kerk in het noorden van China in augustus van dit jaar.

Peking verwacht van alle kerken dat ze de staat als het hoogste gezag erkennen. Dat betekent in de praktijk dat de Chinese katholieke kerk in de roomse wereldgemeenschap een buitenbeentje is, omdat ze de paus in Rome formeel niet als leider mag zien. China verbrak in 1951 de banden met het Vaticaan.

De Culturele Revolutie van de jaren zestig en zeventig was het dieptepunt in de relatie tussen geloof en communistische staat. Kerken werden vernield, onteigend en in gebruik genomen als kantoren en pakhuizen. Belijding van het geloof was alleen nog maar mogelijk in de strikte privacy van de eigen huiskamer.

Met China's economische liberalisering en openstelling begon 25 jaar geleden het herstelproces. Dat is inmiddels zo ver gevorderd dat de autoriteiten begin dit jaar voor het eerst sinds de oprichting van de Volksrepubliek China in 1949 weer toestemming hebben gegeven voor de bouw van twee protestantse kerken in Peking.

De Chinese hoofdstad heeft al acht protestantse kerken, maar die worden te klein voor de 'groeiende behoeften van de meer dan veertigduizend plaatselijke gelovigen', berichtte de staatskrant China Daily. En waar de regering Rode Gardisten tijdens de Culturele Revolutie aanmoedigde kerken te vernielen, verklaren gemeentebesturen kerkgebouwen nu tot historische stadsmonumenten die zelfs voor staatssubsidie in aanmerking komen.

Zo ondergaat de andere grote kathedraal van China, de ruim 125 jaar oude Heilig Hart van Jezus-kerk in Guangzhou, een stad bij Hongkong, nu een uitgebreide restauratie die grotendeels door de staat wordt betaald. De kerk, die wel de Notre Dame van China wordt genoemd, moet een toeristische trekpleister worden. Rond de kathedraal wordt ruimte gemaakt voor twee pleinen.

In Peking worden ook enkele katholieke kerken opgeknapt en twee eeuwenoude boeddhistische en taoïstische tempels na restauratie weer opengesteld voor diensten. En in Shanghai werd de afgelopen zomer een van de oudste kerken van de stad, de Heilige Drieëenheid in de voormalige koloniale concessie, in ere hersteld. Ze werd overgedragen aan twee aan de staat verwante christelijke organen, het Nationaal Comité van de Patriottische beweging van Protestantse kerken in China en de Christelijke Raad van China.

Want dat is de crux van het religieuze beleid van Peking: wie gehoorzaam is krijgt ruimte, wie lastig is gaat de cel in. Het voorbeeld daarvan is de Falun Gong, de controversiële Chinese religieuze sekte die het in enkele jaren tot opperste staatsvijand wist te schoppen.

Bisschop Aloysius Jin van Shanghai mijdt bewust de confrontatie. 'Ik geloof in tact en dialoog', verklaarde de 88-jarige Jin, die als jonge priester op de jezuïetenschool bij zijn kathedraal werd opgeleid en tijdens de Culturele Revolutie jarenlang gevangen zat, eerder dit jaar in een interview.

Het compromismodel, dat de stilzwijgende zegen van het Vaticaan heeft gekregen, laat zijn kerk opbloeien. In 2008 zal de gehele Sint Ignatius weer in kleurig licht baden, en de banken zullen voller zijn dan ooit tevoren. Want Shanghai telt inmiddels 150 duizend katholieken, een forse sprong voorwaarts vergeleken met de honderdduizend zielen van 1949, toen de communisten de macht grepen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden