China pakt graaizucht ‘naakte partijbobo’s’ aan

Ze worden in de volksmond spottend ‘naakte partijbobo’s’ genoemd. Naakt, omdat ze geen gezin meer hebben in China. Vrouw en kinderen zijn verhuisd naar het buitenland, en dat blijkt vaak gerelateerd aan corruptie. Valt de bobo door de mand, dan kan hij snel de benen nemen zonder dat de politie zijn verwanten kan gijzelen. Want die zitten in een veilig buitenland – met het verduisterde geld.

Van onze correspondent Hans Moleman

Het probleem is zo ernstig geworden – in westerse landen, Canada en de VS voorop, huizen naar Chinese opgave vierduizend van corruptie verdachte ambtenaren, die bij elkaar voor 40 miljard euro zouden hebben ontvreemd – dat Peking onlangs strengere controlemaatregelen afkondigde.

Melden

Partijfunctionarissen moeten voortaan officieel melden dat hun vrouw en kinderen naar het buitenland zijn verhuisd. Ook moeten zij opgave doen van alle bezittingen die het gezin heeft – van aandelen tot huizen – aan de afdeling Discipline Inspectie van de Communistische Partij China.

De maatregelen zijn een nieuwe stap in het voortdurende gevecht van de eenpartijstaat tegen de groeiende corruptie in zijn rangen. De graaizucht wordt bevorderd door het feit dat China bulkt van het geld, terwijl er geen effectieve democratische controle is. ‘De macht in China controleert zichzelf, en dus gaat het vaak fout’, aldus een jurist in Shanghai.

Corruptie is volgens president en partijleider Hu Jintao een ‘hardnekkig, ingewikkeld en hevig’ probleem. In de ranglijst die Transparancy International jaarlijks maakt van de corruptste landen stond China in 2009 op een 79ste plaats, tussen Burkina Faso en Swaziland.

Smeergeld

Vorig jaar werden honderdduizend partijfunctionarissen betrapt op overtredingen. Onder hen waren tal van hoge ambtenaren en managers van grote staatsbedrijven. Een van de topgraaiers was Chen Tonghai, de voormalige baas van oliebedrijf Sinopec, die tot levenslang werd veroordeel wegens het opstrijken van smeergeld ter waarde van 200 miljoen renminbi (22 miljoen euro).

De Chinese burgerij is gewend geraakt aan alle corruptie. De scepsis is daarom groot: zullen de jongste maatregelen iets uitmaken?

‘De partij wil jacht maken op mensen met gezinsleden in het buitenland’, merkt een jonge accountant op. ‘Maar de top zelf is onaantastbaar, net als de top van het leger. Terwijl de kinderen van partijleiders en generaals zelf ook allemaal duistere zaakjes doen. Het is hypocriet.’

Zelfs binnen de partij leven twijfels, zo blijkt deze week uit een interview van de Engelstalige staatskrant Global Times met hoogleraar Gao Xinmin. Gao is van de Partijschool van het Centraal Comité van de CPC, de hoogste opleidingsacademie voor partijfunctionarissen.

Openbaar toezicht

Volgens Gao is meer ‘openbaar toezicht’ op naakte ambtenaren hard nodig om de geloofwaardigheid van het systeem te beschermen. ‘Een trend dat alle gezinsleden van een functionaris naar het buitenland vertrekken, zou het vertrouwen van de mensen in de Partij en de nationale instituties aantasten.’

Volgens Gao mag naleving van de nieuwe regels echter nauwelijks naam hebben, omdat de autoriteiten weinig werk maken van de controle. De nieuwe registratieplicht is zo simpel te ontduiken. Er is een andere mentaliteit nodig, meent Gao. ‘Het publieke belang gaat boven de privacy, en daarom moeten functionarissen hun bezit openbaar maken.’

In de praktijk is er zoveel weerstand dat proefprojecten met bezitsregistratie juist worden afgeblazen. Gao vindt dat de staat daarom een hi tech-aanpak moet kiezen en de databestanden van bijvoorbeeld belastingdienst en huizenregister moet koppelen.

Zacht prijsje

Veel functionarissen zijn echter behendig geworden in het verbergen van hun smeergeld, aldus een krant in de rijke provincie Guangdong. Ze krijgen van zakenrelaties luxe appartementen en dure auto’s tegen een zacht prijsje, waarna er geen haan meer naar kraait.

China klaagt dat het van het Westen weinig hulp krijgt bij de berechting van gevluchte officials. Twijfel over de kwaliteit van de Chinese rechtspraak en het grote aantal doodstraffen dat wordt uitgesproken, spelen daarbij een rol. Tot ergernis van Peking wilden tot dusverre alleen Frankrijk, Australië en Portugal een uitleveringsverdrag sluiten. Ook Nederland levert geen gevluchte Chinese graaiers uit. Er is ten minste één geval bekend, van een vrouwelijke functionaris die betrokken was bij een groot corruptienetwerk rond de naar Canada uitgeweken zakenman Lai Chaingxing in de kustprovincie Fujian.

Een bankmedewerker telt yuan-bankbiljetten in Ganzhou, in de Chinese provincie Jiangxi. (Reuters) Beeld
Een bankmedewerker telt yuan-bankbiljetten in Ganzhou, in de Chinese provincie Jiangxi. (Reuters)

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden