AnalyseVeiligheidswet Hongkong

China opent de aanval op Hongkong tijdens Volkscongres

De Chinese president Xi Jinping krijgt applaus op de eerste dag van het Nationale Volkscongres in de Grote Hal van het Volk in Beijing.Beeld Getty Images

Op de eerste dag van het Nationale Volkscongres in Beijing werd vrijdag een veiligheidswet voor Hongkong gelanceerd die de autonomie ondergraaft en de protestbeweging verder aan banden legt. ‘Dit is het einde van Hongkong, van onze waarden en alles wat we belangrijk vinden.’

Het Nationaal Volkscongres van China heeft vrijdag een resolutie besproken waarmee Beijing zijn greep op Hongkong versterkt en meer middelen krijgt om een eind te maken aan de protestbeweging. In de resolutie wordt Hongkong een Nationale Veiligheidswet opgedrongen, ook al is dat ongrondwettelijk. Het is de meest vergaande aantasting tot nu toe van de Hongkongse autonomie.

De gang van zaken in het Volkscongres druist in tegen het principe van ‘één land, twee systemen’, dat in 1997 bij de overdracht van de voormalige Britse kolonie aan China werd afgesproken en dat Hongkong voor vijftig jaar een zekere autonomie toekende. ‘Dit is het einde van één land, twee systemen’, zegt Claudia Mo, oppositielid in het Hongkongse parlement. ‘Dit is het einde van Hongkong, van onze waarden en alles wat we belangrijk vinden.’

De actie is opvallend direct voor Beijing, dat tot nog toe altijd dat de schijn ophield dat het ‘één land, twee systemen’ respecteerde. Maar nu het coronavirus de internationale aandacht afleidt, lijkt de Communistische Partij haar kans schoon te zien om de wet, waar in Hongkong al jaren tegenstand tegen bestaat, door te drukken. Die kans verdwijnt mogelijk na de Hongkongse parlementsverkiezingen in september, die de machtsverhoudingen in de stad kunnen veranderen.

Ramkoers met de VS

Wat ook meespeelt, is dat China steeds meer op ramkoers ligt met de Verenigde Staten, traditioneel de grootste verdediger van de Hongkongse autonomie. De oplopende spanningen hebben tot gevolg dat China zelf ook vaker de confrontatie opzoekt. ‘In feite heeft Beijing Hongkong gewoon afgeschreven’, zegt Michael Chugani, een Hongkongse journalist en commentator. ‘De stad zal door deze resolutie internationaal minder aantrekkelijk worden, maar dat kan China niets meer schelen.’

Met de resolutie doet het Volkscongres een aanzet tot de opstelling van een Nationale Veiligheidswet die in Hongkong moet worden ingevoerd. Die Veiligheidswet moet ‘elke activiteit voorkomen, stoppen en bestraffen om in Hongkong de macht omver te werpen, terroristische daden te plegen of buitenlandse krachten invloed te geven’, aldus de resolutie. Beijing zou ook zijn eigen veiligheidsagenten in Hongkong mogen inzetten. Als de resolutie wordt goedgekeurd, kan de wet in juni door het Permanent Comité van het Volkscongres worden uitgewerkt en in Hongkong worden uitgevaardigd.

De ondervoorzitter van het Volkscongres deed vrijdag weinig moeite om te verbergen dat de Veiligheidswet vooral gericht is tegen de Hongkongse demonstranten. Zij zijn door pro-Beijingse politici eerder als terroristen bestempeld, en de protesten als buitenlandse inmenging. ‘Maar praten met een Amerikaans Congreslid wordt al gezien als buitenlandse inmenging’, zegt Chugani. ‘Als ik een kritische column schrijf, word ik dan ook gearresteerd? Ik ben nog nooit zo bang geweest als nu.’

Volgens de Hongkongse Basiswet, die als grondwet geldt, kan het Chinese Volkscongres de autonome stad geen wetten opleggen, tenzij het om defensie of buitenlandse zaken gaat. ‘Maar de centrale regering in Beijing trekt zich niet veel aan van zulke juridische finesses’, zegt Johannes Chan, een prominente rechtsgeleerde in Hongkong. ‘Ze zullen aanvoeren dat binnenlandse veiligheid onder defensie valt. Zelfs als is het ongrondwettelijk, er is niets aan te doen.’

‘Aanval op fundamentele vrijheden’

Ook internationaal is verontrust gereageerd. Chris Patten, de laatste Britse gouverneur, noemde de resolutie ‘een aanval op de autonomie en fundamentele vrijheden van de stad’. De Amerikaanse regering zou op basis van de Human Rights and Democracy Act kunnen besluiten de handelsprivileges van Hongkong op te schorten omdat Beijing de autonomie van de stad niet respecteert. Maar omdat dat ook de Amerikaanse economie zou schaden, denken velen dat het niet zover komt.

In Hongkong werd vrijdag op sociale media opgeroepen om de straat op te gaan, maar de coronamaatregelen, die samenscholing van meer dan acht personen verbieden, maken dat moeilijk. Zodra die maatregelen worden versoepeld, verwacht Claudia Mo massale demonstraties. Chugani vreest dat het protest ook gewelddadiger zal worden en dat kleine splintercellen bomaanslagen zullen plegen.

‘Het is vermoeiend en soms deprimerend, maar we moeten doorgaan’, zegt Mo, die de protestbeweging steunt. ‘Want ooit zullen we verantwoording moeten afleggen aan de geschiedenis. Het is deze generatie die Hongkong verloren ziet gaan. Zelfs als we falen, wil ik toch kunnen zeggen dat ik alles heb geprobeerd.’

Het officiële hoofdthema: de economie

De eerste dag van het Volkscongres werd overschaduwd door de Hongkong-resolutie, maar stond in feite in het teken van de economie. Premier Li Keqiang kondigde tal van maatregelen aan om de economische gevolgen van de coronacrisis op te vangen. Zo mag het begrotingstekort oplopen tot 3,6 procent en wordt er 481 miljard euro uitgetrokken voor infrastructuurprojecten. Voor het eerst in decennia werd geen economische groeidoelstelling aangekondigd, ‘gezien de grote onzekerheid’.

Het centrale woord in premier Li’s toespraak was ‘werkgelegenheid’: hij noemde het 57 keer, twee keer zo veel als vorig jaar. De Chinese overheid wil 9 miljoen banen creëren en bedrijven ondersteunen met belastingverlagingen en goedkope leningen. Voor arbeidsmigranten wordt de toegang tot uitkeringen uitgebreid, komt er dienstverlening in hun fabriekssteden en hulp voor wie naar huis terugkeert. Het blijft afwachten hoe dat in de praktijk zal uitpakken.

Lees ook

Kan de Partij de Chinese economie weer vlot trekken?
Vandaag begint in Beijing het jaarlijkse Nationale Volkscongres. 2020 had een jubeljaar moeten worden, maar de hoofdvraag is nu hoe China de economie weer op gang krijgt en wat de Partij de miljoenen werklozen heeft te bieden.

‘China vormt ons al meer dan we denken’
Mondkapjes en beloningen voor wie China welgezind is, dreigementen voor wie kritiek uit: de houding van Beijing in de coronacrisis laat zien wat voor wereldleider China kan worden, zeggen sinologen Rana Mitter en Nadège Rolland. ‘Wij westerlingen moeten niet zo naïef zijn.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden