Handelsoorlog VS-China Valutamanipulatie

China manipuleert de koers van de yuan, zeggen de VS - hoe maak je van je munt een wapen?

Een Chinese bankmedewerker telt dollarbiljetten naast een stapel met briefjes van 100 yuan. Beeld AP

Heeft Trump gelijk als hij China een valsspeler in de internationale handel noemt, door het manipuleren van de koers van de Chinese munt? Dat is moeilijk te zeggen, want de kracht van de dollar heeft ook andere oorzaken.

De Amerikanen beschuldigen de Chinezen ervan hun valuta kunstmatig naar een lager niveau te brengen. Dat zouden zij doen om hun export te stimuleren; een goedkope munt maakt hun producten immers goedkoper. De Amerikanen hebben hier dinsdag voor het eerst officieel een klacht over ingediend bij het Internationaal Monetair Fonds (IMF).

Of die veel kans maakt is de vraag. IMF-directeur Lagarde noemde vergelijkbare beschuldigingen vorig jaar al kletskoek. ‘De lage koers van de yuan is de weerslag van de sterke dollar’, zei ze toen. ‘Als je de yuan vergelijkt met andere valuta is de daling maar klein.’ Maar niet iedereen is overtuigd. Econoom Joseph E. Gagnon van het Amerikaanse denktank Peterson Institute beweert dat het Amerikaanse handelstekort zeker 200 miljard dollar lager zou uitkomen – nu is dat ruim 600 miljard – als een reeks van handelspartners zich niet zou bezighouden met het manipuleren van de koers van hun valuta.

De daling van de koers van de yuan is nu eenmaal in strijd van de economische wetten. Die zeggen dat de waarde van de munt moet stijgen als een land voor meer goederen exporteert dan importeert, zoals China doet. Omgekeerd (meer import dan export, zoals Amerika met zijn handelstekort) zou de waarde van de munt moeten dalen. Volgens de theorie wordt het land met het handelsoverschot (China) rijker, maar de bedrijven minder concurrerend. Het land met het handelstekort (de Verenigde Staten) wordt armer, maar de bedrijven concurrerender. Zo zouden de handelsstromen weer in evenwicht moeten komen.

Maar in de werkelijkheid gaat het tussen China en de VS anders. De Chinese munt yuan daalt in waarde, terwijl de Amerikaanse dollar stijgt. Vijf jaar geleden kostte een dollar nog maar 6,25 yuan, twee maanden geleden was dat 6,75 yuan. Nu is het 7,05 yuan. Vooral de laatste twee maanden krijg je steeds meer yuans voor je dollar. Dankzij deze koersdalingen worden de Chinese producten in de VS nauwelijks duurder. Ondanks de door Trump opgelegde importheffingen.

Terwijl de dollarmarkt transparant is – vraag en aanbod bepalen elke dag grotendeels de koers van de populairste munt ter wereld – is die van de yuan dat niet. De centrale bank van China opereert in het uiterste geheim. Die kan buiten het zicht van de markten in opdracht van de regeringsleiders in Beijing massaal yuans op de valutamarkten verkopen in ruil voor dollars om de koers op de valutamarkt omlaag te brengen. De Amerikaanse centrale bank is onafhankelijk en opereert transparant – zelfs de notulen worden gepubliceerd. Trump heeft dus niet de mogelijkheid de koers van zijn munt direct te sturen.

Geen bewijs 

Toch is een koersdaling van de munt van een overschotland niet automatisch een bewijs dat hetzelfde land ook de valuta manipuleert. Behalve door handelsoverschotten en -tekorten wordt de koers van de munt bepaald door kapitaalinstroom en -uitstroom. In de afgelopen jaren hebben beleggers grote vermogens in dollarleningen gestoken. Hierbij werden dollars gekocht in ruil voor eigen munten zoals euro’s, yens of roepies. Ook spaarzame burgers in China hebben hun yuans massaal ingeruild voor dollars, omdat ze vrezen dat hun eigen munt minder waard wordt.

Daar komt bij dat de dollar wordt gebruikt als de belangrijkste reservevaluta in de wereld. Centrale banken van alle landen in de wereld houden hun reserves in dollars aan. Zij gaan die niet verkopen als het niet goed gaat met de VS – zoals ze wel doen met Turkse lira’s of Argentijnse peso’s – omdat ze zichzelf dan in de voet schieten. De VS hebben dankzij de macht van de dollar een vrijbrief hun handels- en begrotingstekorten onbeperkt te laten oplopen zonder gestraft te worden met torenhoge rentes of dalingen van de waarde van de valuta. 

Trump zelf drijft de prijs op – de munt staat vergeleken met zes andere belangrijke valuta op het hoogste niveau in twee jaar. Hij laat het Amerikaanse overheidstekort steeds verder oplopen en moet dus veel dollars lenen. Daarnaast blijven de VS aantrekkelijk voor buitenlandse beleggers. De rente op Amerikaanse staatsleningen – rond de 2 procent – is hoger dan die van Duitsland en Nederland, waar het rendement op staatsleningen negatief is geworden.  

Al sinds het begin van de Chinese economische bloei wordt het land ervan verdacht de valuta kunstmatig laag te houden. Maar ook landen als Zuid-Korea en Taiwan zijn daarvan herhaaldelijk beschuldigd. Zwitserland bemoeit zich zelfs heel openlijk met de koers van zijn munt. Na de eurocrisis steeg de vraag naar ‘veilige’ Zwitserse francs zo snel dat de koers explodeerde. Veel Zwitserse multinationals (Nestlé, Novartis, La Roche) dreigden daardoor marktaandeel in het buitenland te verliezen. Sindsdien zorgt de Zwitserse centrale bank met het verkopen van francs voor euro’s dat de koers niet boven een bepaalde grens komt.

Nederlandse bloemen

Over Zwitserland maken de Amerikanen zich niet echt druk, maar Trump heeft ook de eurozone herhaaldelijk van valutamanipulatie beschuldigd. Landen met grote handelsoverschotten als Nederland en Duitsland kunnen dankzij de lage euro veel gemakkelijker bloemen, staal en auto’s  naar de VS exporteren. De lage waarde van de euro danken de sterke eurolanden aan de zwakke economieën in Zuid-Europa. Daarnaast houdt de ECB de rente op nul.

Trump probeert naarstig de dollarrente naar beneden te krijgen, waardoor het minder aantrekkelijk wordt dollartegoeden aan te houden en de koers zou kunnen dalen. Hij heeft zijn eigen centrale bank inmiddels het mes op de keel gezet. En vorige week verlaagde de Fed de rente ook met een kwart procentpunt. Maar dat vindt Trump onvoldoende.

Zo bekeken heeft Michael W. Klein van de Amerikaanse denktank Brookings Institute misschien gelijk. ‘Valutamanipulatie is geen pornografie. Je weet niet of het zo is als je denkt het te zien. Het is nauwelijks te definiëren en al helemaal niet te bewijzen.’

VS voeren blufpoker met China hoog op, derde front in handelsoorlog VS-China
De Amerikaanse president Trump heeft met de beschuldiging van valutamanipulatie een derde front geopend in de handelsoorlog met China.

Twaalf fases in de handelsoorlog tussen de VS en China

De Verenigde Staten en China zijn verwikkeld in een handelsoorlog. Dit zijn de belangrijkste momenten in het hoogoplopende conflict tussen twee wereldmachten.

28 juni 2016

Trump kondigt tijdens zijn presidentscampagne een plan aan om tarieven in te stellen voor Chinese producten. Het is een uitvloeisel van de America First!-strategie van de Amerikaanse president. 

7 april 2017

Trump en de Chinese president Xi Jinping ontmoeten elkaar voor het eerst in Mar-a-Lago, Florida. Ze bereiken een akkoord waarin ze beloven de komende honderd dagen te onderhandelen. De daaropvolgende gesprekken leveren niets op.

14 augustus 2017

Trump lanceert de eerste handelsmaatregel tegen China. Hij vraagt om een onderzoek naar vermeende Chinese diefstal van Amerikaans intellectueel eigendom.

8 maart 2018

Trump kondigt heffingen van 25 procent aan op de import van staal en 10 procent op aluminium. Die heffingen gelden voor alle leveranciers, waaronder China.

Begin april 2018

De eerste escalatie: China kondigt op 2 april heffingen van 25 procent aan op 128 Amerikaanse producten. De VS reageert een dag later met heffingen van 25 procent op Chinese producten ter waarde van 44,6 miljard euro. China antwoordt met heffingen van 25 procent op Amerikaanse producten ter waarde van 44,6 miljard euro.

Augustus 2018

De tweede escalatie: Trump wil heffingen van 25 procent op Chinese producten ter waarde van 178,5 miljard euro opleggen. Enkele dagen later verspreiden China en de VS een lijst van producten ter waarde van 14,2 miljard euro waar tarieven van 25 procent op gelden.

1 december 2018

Trump en Xi dineren met elkaar op de G20-top in Buenos Aires. Trump belooft nieuwe heffingen van 25 procent op Chinese producten op te schorten. Ook spreken de landen af de komende negentig dagen geen nieuwe tarieven te heffen.

Mei 2019

De derde escalatie: Trump wil vanaf 10 mei heffingen van 25 procent op Chinese producten ter waarde van 178,5 miljard euro laten gelden. Enkele dagen later zet de VS het Chinese telefoonbedrijf Huawei op de zwarte lijst.

18 juni 2019

Trump en Xi spreken elkaar via de telefoon met als intentie de handelsgesprekken te hervatten.

29 juni 2019

Op de G20-top in Osaka bereiken Trump en Xi een officieel akkoord om de onderhandelingen te hervatten. Trump belooft geen nieuwe heffingen in te voeren en China zegt dat Amerikaanse landbouwproducten te gaan aankopen.

1 augustus 2019

Na twee dagen van onderhandelingen tussen China en de VS in Shanghai is er weinig progressie. Trump kondigt nieuwe heffingen van 10 procent aan op de overige Chinese producten ter waarde van 267,8 miljard euro. Desondanks wil Trump de onderhandelingen voortzetten. 

6 augustus 2019

China devalueert de yuan en vraagt bedrijven de aankoop van Amerikaanse landbouwproducten op te schorten. De VS beschuldigt China van manipulatie van zijn munt en oneerlijke competitie. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden