China maakt nieuw bestuur Hongkong één ding heel duidelijk: wij zijn de baas

Het nieuwe bestuur van Hongkong, dat vandaag door de Chinese president Xi Jinping is beëdigd, moet keihard aan de bak. En wel met moeilijke en buitengewoon impopulaire maatregelen, zoals het invoeren van een strengere veiligheidswet en een 'patriotistisch opvoedingsprogramma' voor de Hongkongse jeugd. Vorige bestuurders schoven die taken op de lange termijn wegens massaal verzet van de bevolking. Genoeg gedraald, klinkt het nu: 'We moeten de jeugd helpen goed op te groeien', zei Xi in zijn inauguratietoespraak.

Marije Vlaskamp
Pro-Chinese betogers op de straten van Hongkong. Beeld Ruben Lundgren
Pro-Chinese betogers op de straten van Hongkong.Beeld Ruben Lundgren

Dat betekent vooral dat de voormalige Britse kroonkolonie van China moet leren houden, en snel een beetje. Nu voelt slechts 3 procent van de Hongkongse jongeren tussen de 18 en 29 zich Chinees: ze ervaren de toenemende politieke inmenging vanuit Peking als een aanval op hun vrije, democratische levensstijl. Die hevige anti-Chinese gevoelens zijn Peking een doorn in het oog.

Op de dag waarop wordt herdacht dat Hongkong 20 jaar geleden terug bij China kwam, hield Xi nog nét geen donderpreek. Maar: elke ondermijning van Chinees gezag 'overschrijdt een rode lijn', waarschuwde hij. 'Buitenlandse infiltranten die Hongkong als uitvalsbasis gebruiken voor sabotage', of Hongkongers die zich tegen China verzetten: het is 'absoluut ontoelaatbaar' en Peking heeft er geen greintje tolerantie voor.

Demonstranten

Buiten het zwaar afgegrendelde gebied waar Xi de nieuwe Hongkongse bestuurders confronteerde met het moeilijke takenpakket, gingen pro-Chinese demonstranten met actievoerders uit de democratiseringsbeweging op de vuist.

Tijdens het driedaagse bezoek van Xi suddert de onrust: telkens steken protesten de kop op. De politie heeft er een dagtaak aan pro-Pekingse groeperingen fysiek van de anti-Chinese demonstranten te scheiden, waarbij het feestje van de fans van Xi de ruimte krijgt: ze marcheren met geluidsinstallaties door de straten. De traditionele protestmars van progressieve groeperingen die elk jaar op de dag van de machtsoverdracht demonstreren, ging met een overmacht aan politie ook gewoon door.

Carrie Lam (l) wordt beëdigd door de Chinese president Xi Jinping. Beeld afp
Carrie Lam (l) wordt beëdigd door de Chinese president Xi Jinping.Beeld afp

'Pestkop'

Londen, de voormalige baas van deze verzameling rotsen in Zuid-China, benutte het jubileum om zorgen te uiten over de democratie. Nadat de Britse minister van buitenlandse zaken Boris Johnson de hoop op 'volledige democratie voor Hongkong' uitsprak, viel China hem aan wegens 'onjuiste meningen'. Daarna brak er een verbaal worstelpartijtje uit: de laatste Britse gouverneur van Hongkong Chris Patten noemde de Chinese ambassadeur in Londen Liu Xiaoming een 'pestkop' die 'het verschil niet weet tussen democratie en een natte schelvis.' Peking klopt zich ondertussen steeds triomfantelijker op de borst: Hongkong is na 150 jaar koloniale 'vernederingen' Chinees en niemand heeft er iets over te zeggen, behalve Peking.

De oplopende irritatie werd grimmiger toen de woordvoerder van het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken stelde dat het verdrag tussen Peking en Londen over Hongkongs verregaande autonomie onder Chinees bestuur 'niet langer bindend' is. Zo'n uitspraak is olie op het vuur, juist op een moment dat het Westen al vreest dat de beperkte Hongkongse democratie wordt uitgehold.

De jaarlijkse protestmars ging ondanks het bezoek van Xi Jinping gewoon door. Beeld Ruben Lundgren
De jaarlijkse protestmars ging ondanks het bezoek van Xi Jinping gewoon door.Beeld Ruben Lundgren

Xi prees weliswaar de formule van 'Een Land,Twee Systemen', een compromis dat Hongkong voorzag van een setje unieke vrijheden voordat het onder bestuur van de Chinese eenpartijstaat kwam. Maar hij zei er meteen bij dat het Ene Land oneindig veel belangrijker is dan de Hongkongse voorrechten. Aan politieke hervormingen maakte hij geen woord vuil. Immers, 'Hongkong geniet meer democratische rechten dan het ooit in zijn geschiedenis heeft gehad.'

En daarmee uit: Xi vloog terug naar Peking en liet Hongkong met alle onvrede en verdeeldheid over aan de nieuwe club bestuurders. Die moeten snel een uitweg vinden, want Xi's geduld met de Hongkongse impasse, waarbij 'alles politiek wordt gemaakt en conflicten worden geprovoceerd' begint op te raken. De boodschap voor Hongkong: gebruik je kapitalistische vrijheid voor iets nuttigs, zoals economische ontwikkeling en laat de politiek over aan mensen die er verstand van hebben - de partijleiding in Peking dus.

Lees meer over de relatie tussen Hongkong en Peking

Toen de Britse vlag op 1 juli 1997 voor het laatst in Hongkong werd gestreken gingen de voorspellingen alle kanten op. Sommigen vreesden dat er weinig zou overblijven van de vrijheden in deze stad, nu ze aan Peking was overgedragen, terwijl anderen juist dachten dat het economische wonder China vooruit kon stuwen. Wat is er, twintig jaar na het grootse vuurwerk waarmee de overdracht werd ingeluid, van deze voorspellingen uitgekomen?

Voor een groeiende groep inwoners van Hongkong komt Peking te dichtbij. Net als in de jaren tachtig en negentig leidt dat tot een emigratiegolf. Wat maakt het leven in Hongkong zo zwaar?

De Hongkongse autoriteiten laten niets aan het toeval over voor het driedaagse bezoek van de president, die vanaf vandaag het jubileum van de machtsoverdracht van de voormalige Britse kroonkolonie aan Peking 20 jaar geleden bijwoont.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden