Nieuws Weduwe Liu Xiaobo

China laat weduwe dissident Liu Xiaobo na ruim 7 jaar huisarrest naar Berlijn vertrekken

De Chinese dichteres Liu Xia (57), weduwe van de Chinese dissident Liu Xiaobo, is dinsdag na zeven jaar huisarrest vrijgelaten. Ze verliet Beijing op een vlucht naar Europa, waar ze waarschijnlijk in Berlijn gaat wonen. Maar helemaal vrij zal ze ook daar niet zijn.

Liu Xia tijdens het uitstrooien van de as van haar man, Nobelprijswinnaar Liu Xiaobo. Beeld AP

‘Haar broer Liu Hui is nog in handen van de Chinese staat’, zegt schrijfster Tienchi Martin-Liao (71). ‘Zo lang ze hem gegijzeld houden, heeft Beijing geen zorgen over Liu Xia’s woorden en gedrag in Duitsland. Ze is vrij, maar niet echt vrij.’ Liao onderhield als voorzitter van de onafhankelijke schrijversorganisatie PEN-China sinds 2002 intensief contact met het beroemdste literaire echtpaar van China.

Liu Xiaobo overleed een jaar geleden in gevangenschap. De dissidente intellectueel was veroordeeld tot elf jaar voor zijn kritiek op de Chinese eenpartijstaat. Toen hij in 2010 de Nobelprijs voor de Vrede kreeg, mocht hij de cel niet verlaten. Die Nobelprijs heeft Beijing hem de rest van zijn leven nagedragen: de staatsveiligheidsdienst stond zelfs aan zijn sterfbed. Zijn weduwe Liu Xia was alleen te zien op foto’s van zijn crematie en het uitstrooien van zijn as. Ze bleef ook na zijn dood onder huisarrest.

Politiek eigenbelang

Westerse regeringen, Duitsland voorop, pleitten keer op keer bij de Chinese overheid om Liu Xia naar het buitenland te laten vertrekken. In april leek verlossing nabij – er waren afspraken haar zo discreet mogelijk zonder publiciteit naar Duitsland te laten reizen – maar om onbekende redenen ging het op het allerlaatste moment niet door. Liu Xia, die haar koffers al had gepakt, zag geen andere uitweg meer dan thuis uit protest te sterven. Liao: ‘Toen heb ik me echt zorgen gemaakt over haar veiligheid. Ik belde haar om de twee dagen en dan huilden we samen aan de telefoon.’

De Chinese regering liet dinsdag weten dat Liu Xia ‘volgens haar eigen wens voor medische behandeling’ is vertrokken. ‘Diplomatieke motieven’ hebben ‘geen rol’ gespeeld. Liao weet niet wat de doorslag heeft gegeven: stille diplomatie of de ruchtbaarheid die geestverwanten en mensenrechtenorganisaties aan haar lot gaven. ‘Wij hebben ons lang stilgehouden uit angst een of ander diplomatiek proces te verstoren. Zelfs brieven met steunbetuigingen durfden we niet naar Liu Xia door te sturen.’ 

Familie staat bij het lichaam van Liu Xiaobo, die in juli 2017 in gevangenschap overleed. Beeld AP

Liao denkt dat het Beijing, gemotiveerd door meedogenloos geopolitiek eigenbelang, nu goed uitkwam. ‘Ze hebben Liu Xia als cadeautje aan Duitsland overhandigd. Dat hebben we aan die vreselijke Amerikaanse president Donald Trump te danken: vorige week vrijdag ging de handelsoorlog echt van start. China zoekt nieuwe bondgenoten en dan komt Europa in beeld. Europa vindt Trump ook niet betrouwbaar, dus de weg is vrij voor een partnerschap. In dat spel wordt Liu Xia als een schaakstuk verschoven.’

Depressies

In Duitsland staan artsen en psychologen klaar. De frêle dichteres lijdt aan ernstige depressies. Vriendin Liao is ‘vanzelfsprekend dolblij’ dat Liu Xia uit China weg is, maar van een zorgeloze toekomst is geen sprake. Na jarenlange spanning en strijd om de moed erin te houden is het gevecht voorbij en wacht het zwarte gat. Haar man is dood en zij zit in ballingschap. 

Daarbij komen wantrouwen en angst die menig Chinese balling kwellen: zijn die nieuwe Chinese kennissen in het buitenland niet gestuurd door het regime? Hoe vergaat het in China achtergebleven dierbaren? ‘Iedereen zit straks achter haar aan: beroemde dissidenten, de Chinese gemeenschap, westerse media’, zegt Liao. ‘Ik hoop dat de Duitse overheid haar beschermt.’

Liu Xia met een foto van haar overleden man Liu Xiaobo. Beeld AFP

Als die overheid het goed vindt, heeft Liu Xia vrijdag voor het eerst sinds het overlijden van haar man de kans hem in het openbaar te herdenken op een grote herinneringsbijeenkomst. In tegenstelling tot Liu Xiaobo is Liu Xia geen activist. Ze was wel met de politiek getrouwd, zei ze altijd, maar zelf moest ze er niets van hebben. Liefst maakt ze kunstzinnige foto’s en schrijft ze gedichten. ‘Het landschap van een blinde bestaat uit een hart, een gedachte, onbelemmerd, ongebonden. Zelfs in gevangenschap kun je de Klaagmuur in Jeruzalem bereiken’, schreef ze in 1997.

Drie vrienden

Optimistische woorden, vergeleken bij de wanhoopspoëzie van haar laatste maanden onder huisarrest. In december 2017 dacht Liu Xia krankzinnig te worden. ‘Te eenzaam. Ik heb geen recht van spreken/Luid spreken/ ik leef als een plant/Ik lig neer als een lijk.’

In Berlijn heeft Liu Xia een drietal vrienden, verder moet ze alleen haar weg vinden in een vreemd land waarvan ze de taal en cultuur niet kent. Liao: ‘In China hield haar familie haar zo veel mogelijk gezelschap tijdens haar huisarrest. Ze had mensen die met haar kwamen eten en met haar badmintonden. In het Westen zijn mensen meer op zichzelf en afstandelijker. Dat wordt het moeilijkste straks: die dagelijkse eenzaamheid.’

Dissidenten-gemeenschap

Voor Chinese dissidenten is Duitsland de meest logische bestemming. Hoe kon zich in Berlijn een Chinese dissidenten-gemeenschap vestigen?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.