China laat definitief de 'bainian guochi', de eeuw van vernedering, achter zich

Terwijl Europa in scherven uiteen dreigt te vallen en de Verenigde Staten lijken af te stevenen op een constitutionele crisis, heeft het Negentiende Partijcongres de Chinese president Xi Jinping op een nieuw voetstuk geplaatst. Xi hoort nu definitief thuis in hetzelfde rijtje als zijn illustere voorgangers Mao Zedong en Deng Xiaoping, die China in het eerste en tweede tijdperk van de Chinese wederopstanding leidden.

Dat het tijdperk-Xi de cirkel rond maakt, mag blijken uit het gedachtengoed van Xi dat nu officieel opgetekend is in het handvest van de Chinese Communistische Partij. Het 'socialisme met Chinese karakteristieken' dat Xi Jinping voorstaat, is een synthese tussen de communistische idealen maar hardvochtige praktijk van Mao Zedong waar elk blijk van individualisme en winstoogmerk genadeloos werd afgestraft, en de openstelling en marktwerking die door Deng Xiaoping werden geïntroduceerd en tot grote economische voorspoed hebben geleid.

Het partijcongres toont dat China zichzelf nu als de andere supermacht van de wereld ziet en dat het land zich als alternatief, zo niet concurrent, van de Verenigde Staten positioneert. Volgens Xi Jinping bevindt China zich op een 'historisch moment'. Het is het begin van een 'nieuw tijdperk' dat zal worden gekenmerkt doordat China een belangrijke speler is in de wereld en een 'rolmodel' voor politieke en economische ontwikkeling. Voor economen was dat laatste al duidelijk geworden tijdens het World Economic Forum in Davos toen Xi, op de vooravond van de inhuldiging van Trump tot president, verklaarde dat zijn land doorgaat op de weg van innovatie, open markten en vrijhandelsverdragen. China laat definitief de 'bainian guochi', oftewel de eeuw van vernedering, achter zich. Ook op die manier is de cirkel rond.

Maar de een zijn brood is de ander zijn dood. Twee weken geleden liet Trumps adviseur voor buitenlandse handel en auteur van Death by China, Peter Navarro, een memo circuleren waarin hij beweerde dat de afname van banen in de industrie tot een toename van abortus, huiselijk geweld, echtscheidingen en onvruchtbaarheid heeft geleid. Op Twitter leidde het memo van Navarro tot veel hoongelach. Maar onder economen is het gedachtengoed van Navarro minder omstreden. Zelfs Paul Krugman, de New York Times-columnist die de Nobelprijs won voor zijn bijdrage aan de theorie van de internationale handel, heeft zijn mea culpa uitgesproken omdat hij de gevolgen van de schok die China's toetreding tot de Wereldhandelsorganisatie (WTO) zou veroorzaken stelselmatig heeft onderschat. De sceptische reacties op Navarro zeggen vooral iets over hoe men de gevolgen die de opkomst van China heeft voor de levensstandaard in het Westen nog steeds niet onderkent.

Er is een groeiend aantal wetenschappelijke studies die een direct verband leggen tussen de Amerikaanse handelspolitiek, het verlies van miljoenen banen in de industriële sector en de sociale kwalen die de Amerikaanse Rustbelt plagen. De belangrijkste academische paper hierover is van de economen David Autor van MIT, David Dorn van de universiteit van Zürich en Gordon Hanson van de universiteit van Californië. Zij onderzochten hoe economische schokken, en dan in het bijzonder de toetreding van China tot de WTO in 2001, de huwelijksvooruitzichten van mannen beïnvloeden. De auteurs constateren dat met name mannen te lijden hebben onder het verlies aan banen in de productiesector doordat hun marktwaarde voor vrouwen is gedaald en ze minder aantrekkelijke huwelijkspartners zijn geworden.

Dat heeft op zijn beurt tot allerhande sociale problemen geleid. In vergelijking tot gebieden die niet een soortgelijke handelsschok hadden ondervonden, zijn in de Rustbelt de huwelijksgraad (percentage gehuwden) en de vruchtbaarheid (aantal kinderen per vrouw) gedaald terwijl het aantal echtscheidingen, de kinderarmoede, het aantal buitenechtelijke geboorten, de sterfte en de verslaving aan opiaten allemaal zijn toegenomen. Hoewel het aantal wanhoopsdoden (door zelfmoord en verslaving) onder witte laagopgeleide Amerikanen sinds 1990 toeneemt, laten de statistieken een verbluffende stijging zien sinds 2001. Inmiddels is de verslavingsepidemie (heroïne en andere opiaten) niet langer beperkt tot de Rustbelt. Ook op de straten van New York liggen nu mensen te creperen.

Tegelijkertijd zie je in de Chinese toeristen in New York een reflectie van de enorme welvaartsstijging die China momenteel doormaakt.


Dit schreven we eerder over Chinese president Xi Jinping

De Chinese Communistische Partij heeft interne democratische procedures voor de kandidatenlijsten voor de hoogste regionen, zoals het Centraal Comité, opzijgeschoven. In alle stilte moesten experimentele verkiezingen wijken voor consultatierondes door een werkgroep onder leiding van China's almachtige partijvoorzitter Xi Jinping.

Hoe kon de zoon van een revolutionair opklimmen tot een aanbeden partijleider? Marije Vlaskamp zoekt het antwoord in het dorp waar Xi Jinping opgroeide. Hoe tiener Xi opklom tot de grote leider van China. (+)

Met de benoeming van zijn nieuwe partijtop breekt Xi Jinping met alle politieke mores. Normaal gesproken zit daarin een jonge kandidaat voor de opvolging. Maar Xi lijkt niet van het pluche te willen wijken. (+)

Het wordt een herculisch project, aldus Xi Jinping, maar het eerherstel van China's antieke glorie is aanstaande. Aan het begin van het 19de congres zette hij zijn 89 miljoen partijgenoten aan het werk. Wat gaat er veranderen? (+)

Kruip in de huid van een Chinese communist en check of jij uit het juiste politieke hout gesneden bent om de top te bereiken. Op naar het Politburo! Speel hier het Volkskrant communistenspel.

Meer over