China is niet pro-Amerikaans, het wil gewoon rust

DE OPVOLGER der tsaren was twee dagen in Peking de gast van de opvolger der keizers...

Jan van der Putten

Het door Poetin en Jiang Zemin geproduceerde communiqué was haast ontroerend. Termen als vriendschap en wederzijds begrip deden denken aan de communistische broederschap van weleer. Met hun oproep tot de vorming van een 'multipolaire wereld' maakten ze duidelijk dat ze niet gediend zijn van de Amerikaanse wereldsuprematie. Hadden Moskou en Peking elkaar soms gevonden in een anti-Amerikaanse as?

In juli 2001 sloten Rusland en China een vriendschapsverdrag. Als 'strategische bondgenoten' zouden ze samen proberen de Amerikaanse hegemonie terug te dringen. Na 11 september heeft echter zowel Rusland als China de relaties met de VS sterk verbeterd. Alleen, dat kunnen ze tegenover elkaar niet toegeven.

De Russisch-Chinese vriendschap heeft veel van haar anti-amerikanisme verloren. Ze dient alleen nog voor de uitdrukking van een vooralsnog vrome wens: een wereldorde die niet meer eenzijdig wordt bepaald door het machtigste land, maar waarin ook het grootste en het volkrijkste land een geducht woordje meespreken.

Nog niet zo lang geleden golden de VS in China als het centrum van een anti-Chinese samenzwering, en Bush' plannen voor een raketschild als een aanslag op de wereldvrede. De NAVO-bommen op de Chinese ambassade in Belgrado leidden in Peking tot een uitbarsting van geregisseerde volkswoede, de botsing tussen een Amerikaans spionagevliegtuig en een Chinees gevechtsvliegtuig tot een golf van nationalisme.

Omgekeerd zagen de Amerikaanse haviken het Chinese leger al haast voor de poorten van Washington. Dat veranderde na 11 september. De VS betrokken China in de strijd tegen het terrorisme, maar de acties die Washington sindsdien in Azië heeft ontplooid zouden in andere tijden in Peking zijn opgevat als monsterlijke provocaties. Ze hebben immers een geopolitieke aardverschuiving teweeggebracht die sterk in het nadeel is van China.

Washington heeft Pekings beste vriend Pakistan op sleeptouw genomen, de samenwerking met China's oude rivaal India versterkt, een pro-Amerikaanse regering geïnstalleerd in Afghanistan, bases gevestigd in China's achtertuin in Midden-Azië, het militaire bondgenootschap met Japan versterkt, troepen tegen terroristen in de Filipijnen ingezet, zelfs de wapenleveranties opgevoerd aan China's 'afvallige provincie' Taiwan.

Vroeger zou Peking dit alles hebben ontmaskerd als een schandelijke poging om China te omsingelen en zijn ontwikkeling te blokkeren. In plaats daarvan heeft het niet of nauwelijks geprotesteerd. Bush' plannen tegen Irak hebben geen Chinees veto uitgelokt. Zelfs de onthulling van de doctrine-Bush, waarin de VS zichzelf het recht toekennen om preventief op te treden tegen landen die Amerika naar de kroon dreigen te steken, China bijvoorbeeld, werd voor kennisgeving aangenomen.

Daarbij is het niet gebleven. De militaire relaties tussen China en de VS zijn hersteld. De afgelopen dagen heeft een Amerikaans marineschip de haven van Qingdao aangedaan en mochten de matrozen van zeven Amerikaanse oorlogsschepen weer passagieren in Hongkong. En voor het eerst heeft China toenadering gezocht tot de NAVO, tot voor kort het vermaledijde machtsinstrument van de Amerikaanse expansiepolitiek.

Wat is de verklaring van deze spectaculaire ommezwaai? Is China plotseling overgestapt naar het pro-Amerikaanse kamp? Geen sprake van. Alle grote conflicten bestaan nog altijd, maar ze zijn in de ijskast gestopt omdat Jiang Zemin de geschiedenis wil ingaan als de man die een historische toenadering tussen China en de VS heeft gewrocht.

If you can't beat them, join them. Onder dat aloude motto heeft China zich tegen de VS aangeschurkt. Peking weet dat het militair geen partij is voor de VS en dat het zinloos is de Amerikanen te dwarsbomen. Een Chinees veto tegen Bush' aanval op Irak zal de oorlog niet tegenhouden, maar Peking wel te staan komen op Amerikaanse sancties.

Afgezien van gedeelde belangen als antiterrorisme, antiproliferatie, milieu en strijd tegen drugs en misdaad, heeft China een machtig motief om niet de confrontatie met de VS te zoeken: het heeft Amerika nodig voor zijn economische groei. Ook voor de nieuwe leidersgeneratie heeft deze de absolute prioriteit. Groei moet China machtig maken, het volk tevreden houden en het regime stabiel.

Een 'strategische bondgenootschap' met Rusland is leuk, maar waar het voorlopig om gaat is constructieve rust in de relaties met de VS. Daarom is China bereid tot vele offers op het altaar van zijn nieuwe Realpolitik.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden