China is doortrokken van corruptie

De campagne tegen smeergeldpraktijken in China gaat er hard in. Ook hoge omes worden aan de schandpaal genageld. Het is de vraag of de corruptie hiermee echt kan worden uitgeroeid.

PEKING - Naar schatting 750 miljard euro hebben corrupte Chinese ambtenaren tot begin dit jaar naar het buitenland gesluisd. Het hoofdpijn opwekkend grote bedrag komt uit schattingen van Pekings eigen disciplinaire commissie. Het komt neer op maar liefst bijna 580 euro voor iedere Chinese burger. Een financiële tsunami die onstuitbaar lijkt. Alleen al over het jaar 2012 zou er meer dan 300 miljard over de grenzen zijn verdwenen, en daar komt dit jaar naar verwachting van de commissie nog eens 380 miljard bij. Of Xi Jinpings anticorruptiecampagne hier echt een deuk in kan slaan, moet maar worden afgewacht.


De campagne ging de afgelopen dagen in een hogere versnelling met de bekendmaking van een onderzoek naar de oud-topman van PetroChina, de 57-jarige Jiang Jiemin. Sinds maart is hij voorzitter van de commissie die toezicht houdt op zo'n honderd staatsbedrijven. Daags ervoor berichtte de South China Morning Post uit Hongkong dat een nog hogere functionaris, de 70-jarige Zhou Yongkang, eveneens in het beklaagdenbankje komt te staan. Hij was tot vorig jaar lid van het Staand Comité van het Politbureau, het belangrijkste orgaan van de Chinese Communistische Partij (CCP). Het is voor het eerst sinds de Culturele Revolutie in de jaren zestig dat de gangen van een lid van dit comité worden nagegaan.


Omkoperij, smeergeld, diefstal en het verkwisten van openbare fondsen. De Chinese bevolking verwacht blijkbaar nauwelijks iets anders van ambtenaren en de zakenmannen in hun invloedssfeer. 'Er wordt hier wel gezegd dat het executeren van iedere ambtenaar een beetje overdreven zou zijn', lacht de Pekingse jurist Wang Jian. 'Maar met één op de twee kan Peking het niet mis hebben.'


Zo werd vorig jaar een partijsecretaris in de arme provincie Gansu met de dood bedreigd omdat hij weigerde zich voor 50 duizend euro te laten omkopen. De man werd simpelweg voor al te gretig gezien. Dat hij juist eerlijk was, kon niemand blijkbaar geloven.


'Zakenmensen functioneren in China als de schatkist van ambtenaren', zegt Wang, die bij diverse corruptieprocessen betrokken was. 'Deze samenleving is compleet door bureaucratische procedures dichtgetimmerd en de meeste bedrijven kunnen gewoonweg niet functioneren zonder een paar ambtenaren op de onkostenlijst. Die kunnen vaak in een pennestreek bereiken waar individuen jarenlang vergeefs papieren voor moeten invullen. Ambtenaren op hun beurt realiseren zich dat ze echt geld moeten verdienen voordat ze zonder een cent aan hun pensioen beginnen.'


Zo slagen zelfs relatief lage ambtenaren er soms in miljonairs grote bedragen af te troggelen. Smeergelden kwamen nog geen twintig jaar geleden meestal in de vorm van een rode envelop met een paar tientjes, cadeaubonnen of een bankboekje waarop een bedrag was gestort. 'Tegenwoordig zijn er nauwelijks grenzen', zegt Wang. 'Zakenmensen betalen de luxeartikelen die de ambtenaren willen hebben.'


Familieleden van hoge ambtenaren krijgen soms delen van bedrijven cadeau. De zakenman krijgt zo vanzelf overheidsinvloed en de familie van de ambtenaar wordt slapend rijk. Zo'n deal is vooral aantrekkelijk omdat die zich afspeelt buiten het publieke oog.


Maar om dat soort subtiliteiten zullen de meeste nakomelingen van de echte partijtop niet malen. Om vooruit te komen in het leven gebruiken die veelal openlijk de invloed van hun ouders. Bedrijven betalen prinsenkinderen reusachtige salarissen om dicht in de buurt te komen van de Chinese macht. Een verlangen waar ook buitenlandse bedrijven blijkbaar niet immuun voor zijn. De Amerikaanse justitie onderzoekt bank J.P. Morgan op omkooppraktijken vanwege het inhuren van ambtenarenkinderen.


Volgens de in 1989 gewipte partijfunctionaris Bao Tong is corruptie nu een onverbrekelijk deel van de macht en weet president Xi Jinping ondanks zijn anticorruptiecampagne hiermee uitstekend te leven. 'Als ik nu regeringsmacht had gehad, was ik ook corrupt geweest. Het is onmogelijk te functioneren in dit klimaat als eerlijke ambtenaar', zei hij onlangs.


Advocaat Wang Jian zegt dat regeringsambtenaren en zakenmensen elkaar in evenwicht houden in Peking. 'Samen zijn ze sterk. Maar zodra er een valt, is de ander direct kwetsbaar.'


Spoorcontracten


De oud-minister van Spoorwegen Liu Zhijun werd in juni dit jaar na een spectaculair proces wegens corruptie voorwaardelijk ter dood veroordeeld. Een straf die doorgaans wordt omgezet in levenslang. Liu hielp zakenmensen met het verwerven van projecten, promoties en aanbestedingen. Vooral zijn relatie met een boerenvrouw die onder zijn bescherming zakenmagnaat werd, wekte verbijstering. Ze had geen enkele ervaring in de bouw, maar kreeg zonder moeite contracten los om hogesnelheidslijnen aan te leggen. De minister kwam ten val na een dodelijk ongeluk bij de stad Wenzhou.


Verkeerde glimlach


Een glimlach op een ongelukkig moment kan je veel kosten. Een hoge beambte van de arbeidsinspectie bekende vrijdag voor de rechter smeergelden te hebben geaccepteerd. Yang Dacai wekte vorige zomer publieke woede nadat hij glimlachend bij een dodelijk snelwegongeluk was gefotografeerd. Hij probeerde zich nog te verdedigen door te zeggen dat hij slechts reddingwerkers trachtte aan te moedigen, maar het was al te laat. Er doken foto's van hem op waarop hij pronkte met diverse dure Zwitserse horloges. Hij bleek 750 duizend euro op de bank te hebben. Hij kan jaren celstraf krijgen.


Farmaceuten in de fout


Slachtoffers van Pekings anticorruptiecampagne zijn uiteraard vooral Chinezen. Maar ook buitenlandse bedrijven zijn soms doelwit. Alleen al in de afgelopen twee maanden werden vier westerse farmaceutische bedrijven door de Chinese autoriteiten beschuldigd van het betalen van smeergelden. De eerste was het Britse GlaxoSmithKline (GSK). Vertegenwoordigers zouden 370 miljoen euro hebben betaald om hun medicijnen te slijten, vier directieleden werden aangehouden. Daarna was het de beurt aan het Franse Sanofi en het Zwitserse Novartis. De laatste in het rijtje tot op heden is het Amerikaanse Eli Lilly, producent van onder andere het antidepressiemiddel Prozac. Buitenlandse vertegenwoordigers spreken al van een heksenjacht door de Chinese autoriteiten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden