China heeft sterke wapens voor een handelsoorlog met de VS – maar houdt zijn kruit nog droog

De importheffingen op staal- en aluminium die de VS hebben aangekondigd, lijken steeds uitdrukkelijker gericht tegen China. Hoe hard komen de maatregelen daar aan, en wat doet Beijing terug?

Chinese inspecteurs checken geïmporteerde bevroren varken in Qingdao, in het oosten van China.Beeld AP

Het openingssalvo voor een Amerikaans-Chinese handelsoorlog kwam van Donald Trump, maar China schiet direct terug. Beijing kondigde vandaag hogere importheffingen aan op meer dan 120 Amerikaanse producten. Notenboeren en wijngaarden in de Verenigde Staten krijgen te maken met 15 procent meer heffingen op hun producten.

Brengt dit Trump niet tot rede, dan heeft Beijing nu al zwaardere vergeldingsmaatregelen klaar waarbij de Amerikaanse varkensboer het moet ontgelden. Dat vlees is populair in China: elk jaar nemen Chinezen bijna 100 procent meer varkensvlees uit de VS af. Nu al is China de vier-na-grootste afzetmarkt voor Amerikaanse karbonades en worstjes.

'De VS gooien een steen naar ons, die echter op hun eigen voet valt. Deze stap beschadigt de belangen van Amerikaanse consumenten, bedrijven en financiële markten', aldus de Chinese ambassade in Washington in een reactie.

Onder de hashtag #vechtterug gaat een golf van miljoenen nationalistische oproepen tot een boycot van alles wat Amerikaans is over de sociale media. China heeft gekozen voor een beheerste mep, in reactie op staalheffingen die Trump eerder aankondigde. Voor China zijn die geen doodsteek, want staal- en aluminiumexport naar de VS maken slechts 0,03 procent van de Chinese economie uit. Vandaar dat China zijn kruit vooralsnog drooghoudt, in de hoop dat een regelrechte handelsoorlog nog te vermijden is. Nog even bungelt de zoete wortel van de oude 'win-winsituatie' voor Trumps neus, de stok staat echter dreigend klaar. Als er gevochten moet worden, is China niet bang, aldus het ministerie van Handel.

Het ultieme gevecht draait om hightech en daar gaf Trump gisteren het eerste schot voor de boeg voor, met importheffingen ter waarde van 60 miljard dollar (50 miljard euro). Staalheffingen zijn vervelend, maar niet onoverkomelijk. Staal is een oude, vervuilende industrie waar Beijing toch al gas mee wilde terugnemen. Maar de hightech, dat is de belangrijkste pijler van Beijings nieuwe industriële koers.

De populaire staatskrant Global Times zei donderdag onomwonden dat ‘diegene die in ons vlees snijdt, de tanden uit de mond worden geslagen’. Dat vlees is China 2025, een Chinese wedloop op innovatiegebied waarmee Beijing wereldwijd een leidende positie wil innemen op het gebied van kunstmatige intelligentie, big data, robotisering. De eerste resultaten zijn bemoedigend. Niet alleen door eigen inventiviteit: als Chinezen de technologie niet zelf in huis hebben, schaffen ze die aan door westerse robotmakers, fabrikanten van halfgeleiders en andere hightech-bedrijven over te nemen of er fors in te investeren. Chinese staatsbedrijven worden met subsidies geholpen om zich op hightech te concentreren en de privésector heeft investeerders die soms direct of indirect banden met de staat hebben.

Oneerlijk, vinden buitenlandse bedrijven, maar niemand durft op te treden. Het Westen heeft zich afhankelijk hebben gemaakt van China als productieland en afzetmarkt. Kritiek kan worden afgestraft met minder toegang, want Beijing zet westerse klachten over het ‘stelen’ van technologie weg als een ‘emotioneel’ fabeltje. 'Trump denkt dat we zijn wetenschappelijke en technische dingetjes stelen en dan aan hem terugverkopen om geld te verdienen. Dat is oneerlijk. Die zogenaamde intellectuele eigendomsrechten zijn smoesjes om zijn eigen industrie te beschermen', aldus Bai Ming, een deskundige op het gebied van internationale markten die verbonden is aan het ministerie van Handel in een interview met de Chinese nieuwswebsite The Paper vandaag.

Buitenlandse bedrijven die in China willen produceren en verkopen moeten echter wel degelijk met een plaatselijke joint-venturepartner werken, die recht heeft op kennisoverdracht. Zo sijpelde er ruim dertig jaar lang technologie weg, waarmee China zelf steeds geavanceerdere producten maakt. Buitenlanders worden nu weggeconcurreerd: eerst in China, tegenwoordig ook internationaal. Zo is de hogesnelheidstrein, waarmee China overal ter wereld hoge ogen gooit, gebaseerd op Europese en Japanse technologie. Technologie-overdracht leidt echter niet overal tot verpletterend succes. De auto-industrie is ondanks joint-ventures met ieder denkbaar buitenlands automerk nog steeds niet in staat de buitenlandse markt te veroveren.

Premier Li Keqiang kondigde deze week aan dat in de productiesector de verplichte kennisoverdracht wordt afgeschaft, maar in het tempo dat China uitkomt en niet onder druk van Trump. Bai Ming: 'Je geeft de VS een vinger en ze nemen een hand: als ze onze goede bedoelingen niet erkennen, moeten wij klappen uitdelen.'

Oog om oog, tand om tand: Als Trump niet inbindt, kan China kiezen uit een arsenaal om een titanengevecht te winnen. Neem de honderdduizenden Chinese jongeren die op Amerikaanse scholen studeren: dat is een melkkoetje voor het Amerikaanse onderwijs, maar ze kunnen ook naar bijvoorbeeld Engeland. Beijing kijkt ook uit naar een niet-Amerikaanse leverancier van vliegtuigen. 

De snelste weg naar escalatie is echter een Chinese importheffing op een nederig product: de sojaboon. China is de grootste afnemer van Amerikaanse sojabonen, goed voor 60 procent van de totale productie van de VS. Dat feit leidt op sociale media tot sarcastische reacties, bijvoorbeeld van twitteraar Jijiangbaozha. 'Dus Amerika is een landbouwland? En dat begint een handelsoorlog tegen een wereldmacht op technologie? Angstaanjagend hoor!’ 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden