China grendelt internet af

Internet houdt voor het Chinese regime gevaren in. Het tart het monopolie van de partij op het nieuws en de opinievorming....

Internet wordt steeds geraffineerder, en de Chinese internetpolitie ook. Zoek op Google naar een site van de verboden meditatie- en gezondheidsbeweging Falun Gong. Het resultaat stelt dubbel teleur. Niet alleen verschijnt een bericht dat de gezochte pagina niet toegankelijk is, maar er kan ook straf volgen: afsluiting van de hele zoekmachine. Dat kan vijf minuten tot een uur duren.

Censuur is in China gewoon. Als er gevoelige gebeurtenissen in aantocht zijn, wordt ze aangescherpt. Volgende week begint in Peking een supergevoelige gebeurtenis: het partijcongres, een vijfjaarlijks ceremonieel van haast religieuze allure. Deze keer worden de namen onthuld van China's nieuwe leiders, de vierde generatie na die van Mao Zedong, Deng Xiaoping en Jiang Zemin.

De machtsstrijd die aan dit conclaaf is voorafgegaan, heeft zich geheel achter de schermen afgespeeld. De vraag wie de leiders van het land worden, mocht in de media niet eens worden gesteld. Iedereen weet dat Hu Jintao aan de top komt en dat Jiang Zemin zich probeert vast te klampen aan de macht, maar in de Chinese pers daarover geen woord.

De traditionele media kunnen niet om het taboe op de opvolgingskwestie en ruim dertig andere 'gevoelige' thema's heen. De afdeling propaganda van de partij heeft de hoofdredacteuren en journalisten persoonlijk aansprakelijk gesteld om deze onderwerpen te mijden, en zelfcensuur doet de rest. Internet daarentegen tart het monopolie van de partij op het nieuws en de opinievorming.

Het nieuwe medium verovert het Rijk van het Midden stormenderhand. Over vier jaar hebben 250 miljoen Chinezen toegang tot het net. Voor het regime houdt dat enorme voordelen in, maar ook enorme gevaren.

Vanwege zijn voordelen op economisch, technologisch en educatief gebied wordt internet krachtig gestimuleerd, vanwege zijn gevaren op moreel en politiek gebied wordt het even krachtig geremd.

Sinds eind 1998 de eerste Chinees wegens het plegen van een internetmisdrijf werd opgepakt is de controle op internet vele malen geraffineerder geworden. De nadering van het partijcongres was voor de autoriteiten een goede aanleiding het hele land te omringen met een elektronische 'firewall' en binnen deze vesting op strategische plaatsen controleposten in te richten.

In juni begon de inspectie van de tien grootste nationale internetportalen. Drie kregen een 'politieke straf' opgelegd wegens het doorlaten van 'schadelijk' materiaal. De service-providers hebben een 'zelfdiscipline-overeenkomst' moeten tekenen, die hen verandert in censoren van hun eigen site. Ze zijn er verantwoordelijk voor dat hun surfers het web 'op een beschaafde manier' gebruiken. Als ze falen, riskeren ze zware boetes of de sluiting van hun site.

Wat is beschaafd? In China is dat: geen pornografie, geen gokspelletjes, geen geruchten, en vooral niets wat in strijd is of zou kunnen zijn met de politieke lijn van de partij. Dit houdt in dat alleen officieel nieuws wordt doorgegeven, dat er geen links zijn naar ongewenste sites en dat chatrooms en discussiefora onmiddellijk worden gekuist.

Feiten die de traditionele media verdonkeremanen, komen vaak in chatrooms aan het licht. Dankzij de chatrooms begint zich in China voor het eerst iets van een niet-gemanipuleerde publieke opinie af te tekenen. De censoren komen handen te kort om dat gevaar te keren.

De zuivering richtte zich vervolgens op de internetcafés. Aanleiding was een brand in een gebarricadeerd café in Peking in juni, waarbij 25 scholieren en studenten omkwamen. Het café was illegaal, zoals naar schatting ruim 150 duizend van de meer dan 200 duizend Chinese internetcafés.

Sindsdien zijn de meeste cafés geïnspecteerd. Vergunning krijgen alleen de ruimten die aan de eisen voldoen. Ze moeten software installeren die verboden sites blokkeert en tegelijk registreert wie ze aanklikt. Gegevens van de gebruikers en hun surfgedrag moeten twee maanden lang worden bewaard. Tieners mogen niet meer naar binnen. Iedereen verwacht de herrijzenis van de illegale cafés, die voor de exploitant goudmijnen zijn en, dankzij de afwezigheid van controle, paradijsjes voor de gebruikers.

De derde fase van het censuuroffensief zette in september in met de blokkade van de Amerikaanse zoekmachines Google en AltaVista. Hun terugkeer is te danken aan het protest van Chinese zakenmensen en technologen tegen deze ernstige hinder van hun activiteiten. In plaats van deze brute maatregel tegen buitenlandse sites die men niet onder Chinese ogen wil laten komen, kwam een kostbare high-tech-aanpak: de selectieve blokkade.

In de centrale computers waardoor alle internetverkeer loopt, zijn in het buitenland gekochte filters geïnstalleerd om onwelkome sites en berichten te weren. De filters beginnen te werken zodra ze verdachte termen als 'Falun Gong' of 'hardcore' tegenkomen. Maar erg intelligent zijn ze nog niet. Zo kreeg een zakenman een e-mail onbesteld terug omdat daarin sprake was van 'hardcore business'.

Websites worden tegenwoordig selectief geweerd. Google is aanklikbaar, maar wie naar de pagina's van Falun Gong of Amnesty International vraagt, krijgt niet thuis. De homepage van de BBC verschijnt braaf, maar BBC News laat het afweten. De censuur kan worden omzeild via proxy-servers in het buitenland, maar de bekendste zijn al geblokkeerd.

Tegen dit vernuft is buiten China ander vernuft in het geweer gekomen om de Chinese censuur te vlug af te zijn. Een expert in Harvard bespioneert de spionnen, het Amerikaanse Safeweb heeft antiblokkade-software ontwikkeld, technologische revolutionairen van Europese 'hacktivisten' bereiden de aanval op de Chinese firewall voor. Maar dan is inmiddels het partijcongres voorbij en hebben de Chinezen van hun officiële media vernomen wie hun nieuwe leiders zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden